Madde Detay

Asıl adı Ali Vehbî Efendi’dir. Şiirlerinde Vehbî, Vaslî ve Cânî mahlaslarını kullandı. Kütahya’nın Emet ilçesinin Yoncaağacı köyünde doğdu. Fakir bir aileye mensup olan Ömer Şevkî Efendi’nin oğludur. İlk tahsilini Emet’te gördü. Ramazan münasebetiyle gitmiş olduğu Balıkesir/Bigadiç’te sesinin güzelliği ve zekâsıyla âlimlerin ve kadının dikkatini çekti ve onların yardımlarıyla Bigadiç’te tahsiline devam etti, Mahkeme-i Şeriyye kâtipliği yaptı. Vehbî Efendi tahsilini ilerleterek Bigadiç’te zengin bir aileye damat oldu. Tahsilini tamamladıktan sonra icazet alarak bir ara Hicaz’a gitti. Hacdan dönüşünü müteakip zamanını ilme ve eserlerini telife adayarak münzevi bir hayat geçirdi. Vehbî Efendi’nin Nakşibendî tarikatına mensup olduğu ve Balıkesirli İbrahim Edhem Efendi’den hilafet aldığı rivayet edilir. 1284/1868’de vefat etti. Kabri Bigadiç’tedir.

Eserleri şunlardır:

1. Miskaletü’l-Mürâyâ fî Şerhi’l-Vesâyâ: En önemli eseridir. İmâm-ı Azâm’ın meşhur Vesâyâ adlı eserinin şerhidir.

2. Mevlid-i Nebî.

Bunların yanı sıra kelime-i tevhid ve âdâb-ı Nakşibendiyye’ye dair risaleleri vardır. Eserlerinin çoğu, vefatından sonra eşinin evlendiği Hacı İzzet Efendi’nin oğlunun evinde çıkan yangında yok olmuştur. İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Karesi Meşâhiri adlı eserinde Bigadiç Erkek Mektebi Başmuallimi Atıf Bey tarafından gönderilen birkaç şiirini yayımlamıştır (bk. Sarı vd. 1999: 151-153).

Vehbî Efendi, mütevazı ve hoş davranışlı bir kimse idi. Hayatının ilk devirleri âşıkâne maceralarla geçmiştir. Bu esnada söylediği şiirler pek incedir.

Sarı, Mehmet ve Ahmet Karaman (hzl.) (1999). İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Karesi Meşâhiri. Balıkesir: Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı Yay.

Gazel

Bir gece tenhâ bize gelsen dedim gelmem dedi

Leblerin cân derdine emsem dedim gel em dedi

Cânım al bir bûse ver alış veriş olsun dedim

Öyle üç beş cân ile bûsem ucuz vermem dedi

Zahm-ı sînem arz edip sordum dermân eylesem

Sîne-i billûru gösterdi budur merhem dedi

Sen bu hüsn ile melek misin nedir aslın dedim

Gene zâtım sorma ammâ sûretim âdem dedi

Vâlidim Şevkî Efendi’dir bana Vehbî diyen

Gerçi Vaslî'yem velî ammâ bana Edhem dedi

(Sarı, Mehmet ve Ahmet Karaman (hzl.) (1999). İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Karesi Meşâhiri. Balıkesir: Zağnos Kültür ve Eğitim Vakfı Yay. 49.)