Madde Detay

Asıl adı Kazım Altınkaynak olan Âşık Dertli Kazım, 1931 yılında (bu tarih nüfus kütüğündeki tarihtir; kendisi 1926 yılında doğduğunu söylemektedir.) Adana’ya bağlı Yumurtalık ilçesinin Gölovası köyünde doğmuştur. Ali adında bir öz, Harbiye adında da bir üvey olmak üzere iki kardeşi vardır. Annesi, babası 1938 yılında ölünce tekrar evlenmiş ve küçük Kazım, Dörtyoldaki amcasının yanına gönderilmiştir. 1940 yılında Dörtyol’da ilkokula başlayan Dertli Kazım, bu okulun dördüncü sınıfına kadar gelir; ama okulu bitiremez. Çeşitli sebepler, onun okula devam etmesini engeller. 1957 yılında Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğünün Gölovası ve Hamzalı köylerinde açtığı halk dershanelerinden mezuniyet belgesi alır (Aslan 2015: 3).

Kazım Altınkaynak, Cemal Elalmış’ın kızı Havva ile 1949 yılında evlenir. Dertli Kazım’ın eşinden bir erkek çocuğu olur. Bu çocuk, bir yaşına girmeden vefat eder. Âşık Dertli Kazım bir süre sonra, şiddetli geçimsizlik yüzünden eşinden ayrılmak mecburiyetinde kalır. Eşinden ayrıldıktan sonra da İstanbul'a gider, orada millî piyango satıcılığı ve şoförlük, ardından Almanya'da işçilik yapar; ancak yirmi dört yıl sonra köyüne dönebilir(Aslan 2015: 50). Âşık, halen bekardır ve Adana'nın Yumurtalık ilçesinin Gölovası köyünde yaşamını sürdürmektedir (Arı 2009: 416).

Küçük yaşlarda halk hikayelerine oldukça meraklı olan Dertli Kazım; Sürmeli Bey, Şah İsmail, Köroğlu, Karacaoğlan, Ferhat ile Şirin, Kerem ile Aslı kitaplarını okuyup, onlarla büyümüş; kendi ifadesine göre halk şiirine olan merakı, şiir yazma yeteneğinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur (Arı 2009: 415). Âşığın saz çalma niteliği yoktur. Âşık Dertli Kazım, bade içmemiş ve usta-çırak ilişkisi içerisinde yetişmemiştir. Âşık, şiirlerinde mahlas olarak -yaşamı süresince çektiği sıkıntılardan dolayı- Dertli Kazım mahlasını kullanmıştır (Atılgan 1995: 9).

Âşık Dertli Kazım'ın elimizde bulunan 150 civarında şiirine bakıldığında, âşığın şiirlerinin genellikle 8’li (4+4, 5+3) ve 11’li (6+5; 4+4+3) hece ölçüsüyle yazıldığı/söylendiği görülür. Âşığın şiirlerinde çoğunlukla yarım ve tam kafiye kullanmayı tercih ettiği dikkati çekmektedir: "Aşkın köprüsü de Sırat’a benzer/ Geçmeyi denedim geçemedim ben/ Taşkın akan suyu Fırat’a benzer/ İçmeyi denedim içemedim ben" (Arı 2009: 421).

Âşık, şiirlerinde koşma nazım biçimini kullanmıştır. Şiirlerin kafiye örgüsü ise genellikle koşma kafiyesidir: xaxa bbba..., abab cccb... Dertli Kazım, şiirlerinde anlatım tekniklerinden delil-ispat yoluyla, soru-cevap yoluyla, nasihat-hitap yoluyla, hikâye etme yoluyla anlatımı kullanmıştır: "Dertli Kazım der ki, gurbette olan/ Ne kadar yaşasa ömrü hep yalan/ Felek hayatımı eyledi talan/ Kaçmayı denedim kaçamadım ben " (Arı 2009: 421).

Âşık Dertli Kazım, şiirlerinde tekrirlere: (Azrail nem alacak, ese ese, zaman zaman...), deyimlere (ah çekmek, kapı kapamak, talan eylemek, kara yazı ...), halk söyleyişlerine (koç yiğitler Azrail, nem alacak...) sıkça yer vermiştir. Âşık Dertli Kazım'ın şiirleri çoğunlukla koşma tarzında taşlama, nasihat ve güzellemelerden oluşmaktadır. Âşık şiirlerinde doğa, aşk, gurbet, hasret ve felekten şikayet gibi temalara yer vermiştir: "Alnımdaki kara yazım/ Kimse çekmez burda nazım/ Ne oğlum var, ne de kızım/ Azrail nem alacak" (Arı 2009: 419).