Madde Detay

FÎRÛZ, Muhammed Rahîm Sânî

(d. 1263/1847 - ö. 1327/1910)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Çağatay)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Harezm’in son hanlarındandır. Asıl ismi Muhammed Rahîm Sânî’dir. 1263/1847’de Harezm’de doğdu. Babası Seyid Muhammed zamanında müderrislerden özel dersler aldı. 1280/1864’te babasının yerine tahta geçti. Dokuz yıl tahtta kaldı. Türkistan’ın Çarlık Rusya’sı tarafından işgal edilmesinden sonra Çarlığın emrinde yine han olarak görev yaptı. Son yıllarında felç oldu ve 1327/1910’da vefat etti.
Bir Dîvân tertip etti ve Harezm’de taş baskı olarak neşredildi.
Devlet adamlığının yanında edebiyat ve sanatla da ilgilenen Fîrûz, şiirlerinde Fergana Hanı Ömer Han’ı taklit etmiştir. Zamanının güçlü şairleri Âgehî, Kâmil Harezmî ve Tabîbî’den de etkilenmiştir. Sarayında kırka yakın şairi himaye ederek onlarla meclisler düzenlemiştir. Güçlü bir lirik şair olan Fîrûz, İran’dan satın aldığı taş baskı matbaayı 1873’te kurdu. Bu matbaada Harezm şairlerinin eserlerini kapsayan Mecmuatü’ş-Şuarâ adlı tezkireyi, Nevâyî eserlerini ve Harezmli şairlerin birçok Dîvân'ını neşrettirdi. Bu devirde yine Âgehî, Kâmil, Mirza ve başka sanatçılar tarafından yazılan Farsça ve Arapça birçok eser Türkçe'ye tercüme edildi. Fîrûz, şairliğinin yanı sıra musikişinas da idi. Onun emri ile Kâmil Harezmî, Harezm klasik makamları için nota yazdı.

Kaynakça

Başlangıçtan Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi -Nesir-Nazım Özbek Edebiyatı. C. 14-15-16. (2000). “Feruz”. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/12091,feruzpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 27.11.2014].

Özbek Edebiyatı Tarihi Hrestomiyası (1945). II. Tom.Taşkent: Özbekistan Devlet Neşriyatı.

Özbek Edebiyatı (1960). IV. Tom. 1. Kitâb. Taşkent: Özbekistan SSR Devlet Bediî Edebiyat Neşriyatı.

Tekin, Feridun (2011). “Hanlıklar Dönemi Çağatay Edebiyatı”. Turkish Studies. 6 (1): 1843-1850.
 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. FERİDUN TEKİN
Yayın Tarihi: 27.11.2014
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel
Yârimin ruhsarı allıda hecildür âftâb
Veh ki anın ışkı kıldı bagrımnı kebâb

Ul perî-veşga didim la’lin meyidin bâde tut
Nâz ile dir kim singe yitkey mü la’limdin şarâb

Yalbarıb her niçe lutf ümmîd kılsam yârdın
Ul mana söküb külüb yüz nâz ile iyler itâb

Tâ irür cânın bedende iste cânân valsını
Yitse hem iy dil sana yolıda yüz renc ü azâb

Min Didim yârimga la’lindin atâ’ kıl bûseî
Didi iy Firuz sabr it munça görgüzme şitâb

(Özbek Edebiyatı (1960). IV. Tom. 1. Kitâb. Taşkent: Özbekistan SSR Devlet Bediî Edebiyat Neşriyatı. 145.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ALÎ, Kul Alî, Kul Galid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MÛNİS, Şir Muhammed, Harezmîd. 1778 - ö. 1829Doğum YeriGörüntüle
3NÂDİM, Molla Hudâ-yı Nazard. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4CELÂL, Abdullah Celâleddîn Paşad. 1847 - ö. 1903Doğum YılıGörüntüle
5RİF’AT, Hasan Rif’at Efendid. 1847 - ö. 1917Doğum YılıGörüntüle
6PENÂHİ, Mustafa Müslim Ocakd. 1847 - ö. 1942Doğum YılıGörüntüle
7VASFÎ/BERKÎ, Şeyh Ali Vasfîd. 1851 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
8MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
9AYŞEd. 1860 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEMSÎ, Şemsî-i Edvârîd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11HÂFIZ, Abdüllatîf/Ali, Ümmî Sinân Hâfızıd. ? - ö. 1688MeslekGörüntüle
12ENVERÎ, Hâce-zâde Mehmed Enverî Efendid. ? - ö. 1694MeslekGörüntüle
13KÂŞÎ, Sa'îd Muhemmedd. 1820 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MOLLA NİYÂZ, Muhemmed Niyâz İbni Abduğupurd. 1771 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15GARÎBÎ,Turdî Nâzımd. 1802 - ö. 1862Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HAŞİMd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ABBAS KEMÂL EFENDİ, Kerküklüd. ? - ö. 1892Madde AdıGörüntüle
18ÇÖREKÇİ-ZÂDE LÜTFÎd. 1806 - ö. 1881Madde AdıGörüntüle