Madde Detay

1249/1834 senesinde İstanbul'da Üsküdar'da Pertevpaşa Yalısı'nda doğdu. Asıl adı Mahmûd Cemîl Bey'dir. Babası Köprülü Mehmed Paşa soyundan ve Mâbeyn kâtiplerinden 1253/1838'de vefat eden Vassâf Efendi, annesi mülkiye nazırı Pertev Paşa'nın kızı Cemîle Hanım'dır. Aileye yakın olan Vak'anüvîs Sahhâflar Şeyhi-zâde Es'ad Efendi Cemîl'in doğumuna "Kıldı Mahmûd tevellüd ola her tavrı Cemîl" tamiyeli tarihini düşürdü. Köprülü-zâde sanıyla tanındı. Atik Ali Paşa Sıbyan Mektebi'nde öğrenimine başladı. Sonra Gerdankıran Ömer Efendi, Çorlulu Ali Paşa Medresesi müderrisi Ankaralı Mustafa Efendi ve Manisalı Hüseyin Efendilerden şerh-i akâ'ide kadar okudu; Meşhur Hoca Neş'et Efendi'nin talebelerinden Mekteb-i İrfân Farsça hocası Hoca Fedâ Efendi'den Farsça tahsil etti. Sultan Abdülmecîd'in yazı muallimi Hattat Tâhir Efendi'den sülüs ve nesih yazılarında icazet aldı. Hoca Nasûh'tan dîvânî, Beylikçi Râ'if Efendi'den ve Bâbıâlî ketebesinden rik'a yazılarını meşk etti. 1265/1848'de Dîvân-ı Hümâyûn Mühimme Odası'na devama başladı. 1267/1850 senesinde Meclis-i Vâlâ Tahrîrât Odası'nda görev aldı. Dört beş yıl kadar sonra Hâriciye Mektûbî Odası'na nakledildi. Sadaret müşteşarlığı sırasında Sadrazam Safvet Paşa ile kitabet hizmeti göreviyle Bükreş'e gitti. Dokuz ay sonra hastalanarak İstanbul'a döndü. 1282/1865 senesinde Âlî Paşa liyakatını takdir ederek rütbe-i mütemâyizî ile Âmedî Odası'na memur ettirdi. Burada yazdığı yazılar takdir edildi. 1316/1898 yılında Âmedî yardımcılığına, 1319/1901'de Defter-i Hâkânî Nezaretinde tevkî'liğe atandı. 1320/1902 senesinde emekliye sevkedildi. 3 Rebiülevvel 1332/1914 senesinde İstanbul'da vefat etti. Yahyâ Efendi Türbesi bahçesinde annesinin yanına defnedildi.

Ulâ sınıf-ı evveli rütbesini ve üçüncü rütbe Osmânî, birinci rütbe Mecîdî nişanlarını; altın ve gümüş imtiyaz madalyalarını haiz idi. İbnü'l-Emin'e göre orta boylu, güzel yüzlü, musalli, afif, vakur bir zattı. Temizliğe çok riayet ederdi. Önce Yahyâ Efendi türbedarı Nakşıbendî şeyhlerinden Nûrî Efendi'ye, onun vefatıyla Yenikapı Mevlevihanesi Şeyhi Osman Salâhaddîn Dede Efendi'ye intisap etmişti (İnal 1988: 227).

Güzel şiirleri vardı, fakat bunların büyük bir kısmı kayboldu. Şiirlerinin bulunduğu bir mecmua kızındadır (İnal 1988: 227).

Cunbur, Müjgan (2002). "Cemîl Bey". Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. II. Ankara: AKM Yay. 435.

İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. I. İstanbul: Dergah Yay.

Kıt'a

Kıl tevbe seyyi'âtına gözler kapanmadan

Vaktiyle gör hesâbını defter kapanmadan

Allâh'dan günahlarına magfiret dile

Semt-i icâbete açılan der kapanmadan

Kıt'a

Çeşm-i terimden eşk-i melâlim revân olur

Açmazsa gün yüzünden o meh-veş nikâbını

Bârân sanma dökdüğü hasret sirişkidir

Ağlar felek de görmez ise âfitâbını

Gazel

Rûh-ı hüsn-i melâhat olmuşsun

Reng-i vech-i sabâhat olmuşsun

Nâzenînim melek misin acabâ

Ne mücessem letâfet olmuşsun

Kudret-i fâtıra neler yaradır

Sen de bir nûr-ı fıtrat olmuşsun

Deme âşüfte-i cemâlin içün

Hayf esîr-i mahabbet olmuşsun

Görüp âyînede güzelliğini

Sen dahi vakf-ı hayret olmuşsun

(İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. I. İstanbul: Dergah Yay. 228.)