Madde Detay

Manisa’da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Asıl adı Abdullah’tır. Gınâyî-zâde ve Magnisavî Gınâyî-zâde Abdullah İlmî Efendi olarak tanındı. Adı, Mucib Tezkiresi (Altun 1997: 47)'nde Magnisavî İlmî Tâhir olarak kayıtlıdır. İstanbul’a gelerek medrese öğrenimini tamamladı. Filibe’de uzun süre kadılık yaptı. 1055 yılı sonlarında (1645) vefat etti. Şeyhülislâm Yahya Efendi’nin kardeşi Şeyhülislam Zekeriya Efendi-zâde Şeyhî Çelebi Efendi yakın dostu olan İlmî’nin vefat etmesi üzerine “Kadrini İlmî Efendi cümle yârân bilse ne / Sen gidelden gelmez oldı kahvecikler gelse ne” beytini yazdı (Özcan 1989: 174; Altun 1997: 47; Çapan 2005: 370; Zavotçu 2009: 186-187; Abdulkadiroğlu 1999: 282; Cunbur 2004: 173; TDEA 1981: 370).

Şiirlerinde İlmî mahlasını kullandı. Kaynaklarda divan veya herhangi bir eseri olduğuna dair bilgi bulunmamaktadır. Şeyhî Mehmed Efendi (Özcan 1989: 174)’ye göre bilgili ve güzel huyludur, hoş sohbeti ile tanınmıştır, şiirleri güzel olup beğenilmiştir. Mucib (Altun 1997: 47)’ göre şiirleri güzeldir. Rıza Efendi (Zavotçu 2009: 186)’ye göre şairlerin fasihinden olup şiirleri zarif ve nüktelidir. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1981: 370)’ne göre ise devrinin şair ve nüktedan kadılarındandır.

Abdülkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdetü’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay. 283.

Altun, Kudret (hzl.) (1997). Tezkire-i Mucîb (İnceleme-Metin-Dizin-Sözlük). İstanbul: Sahaflar Kitap Sarayı Yay. 47-48.

Cunbur, Müjgân (2004). “İlmî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 5. Ankara: AKM Yay. 173.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî, İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 370

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 228.

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 696.

Müstakîm-zâde Süleyman Sa’deddin Efendi (2000). Mecelletü’n-Nisâb (Tıpkıbasım). Ankara: KB Yay. 323a.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakaik-ı Nu’mâniye ve Zeyilleri-Vekâyiü’l-Fudalâ-I. İstanbul: Çağrı Yay. 174.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1981). C. 4. “İlmî (Manisalı)”. İstanbul: Dergâh Yay. 370. 

Zavotçu, Gencay (hzl.) (2009). Rıza Tezkiresi (İnceleme-Metin). İstanbul: Sahaflar Kitapsarayı Yay. 186-187.

Gör ol hâli leb-i cânânumuzda

Ki nice dâg yakdı cânumuzda

Eger bir dem yakîn gelse bize yâr

‘Aceb kalur mı(y)dı ol yanumuzda

‘Aceb hikmet nedür ‘İlmî etıbbâ

Kalur ‘âciz bizüm dermânumuzda

(Zavotçu, Gencay (hzl.) (2009). Rıza Tezkiresi (İnceleme-Metin). İstanbul: Sahaflar Kitapsarayı Yay. 187.)

Şeyhü’l-islâm Yahyâ Efendi Hazretleri def‘a-i sâlisede fetvâyı teşrîflerine bu gûne tarîh-perdâzî olmışlardur:

Târîh

Şeh-i ma‘delet-pîşe Sultân Murâd

Tarîki yine itdüm ihyâ didi

İdüp da‘vet-i lutf-ıla iltifât

Buyur sadr-ı fetvâya Yahyâ didi

(Zavotçu, Gencay (hzl.) (2009). Rıza Tezkiresi (İnceleme-Metin). İstanbul: Sahaflar Kitapsarayı Yay. 187.)