Madde Detay

17. yüzyılda yaşayan Âbî hakkında kaynaklar oldukça az bilgi vermektedir. Onunla ilgili bilgi veren ilk kaynak Yümnî Tezkiresi'dir. Bu tezkirenin verdiği bilgiye göre şair Erzurumludur. Asıl adı Mahmud'dur. Yeniçerilerdendir. Ailesi hakkında herhangi bir bilgi yoktur. Kandiye Kalesi muharebesine serdengeçti yazılmış, düşmanla savaşarak 1077/1666-67 senesinde şehit olmuştur. (Erdem 1998: 93). Muhîtü'l-Maârif'te verilen bilgiler biraz farklıdır. Şairin Erzurum­lu olduğu belirtilirken "ismi malum olamadı" şeklinde bir ifade kullanılmaktadır. Yümnî Tezkiresi'nde şairin adı açıkça belirtilirken Muhîtu'l-Maârif'te böyle bir ifadenin kullanılması bu tezkiredeki bilgiyi gör­memesinden dolayıdır. (Emrullah Efendi vd.1330: I/ 335). Muhîtü'l-Maârif'te şairin Sultan IV. Mehmed zamanında İstan­bul'a geldiği, sonra Girit'e giderek Kandiye Kalesi muhasarası için ser­dengeçti yazıldığı, düşmanın huruç ve hücumu esnasında da şehit düş­tüğü belirtilmektedir. Ayrıca Köprülü Ahmed Paşa ile Kethüdası İbra­him Paşa'ya -daha sonra Mısır Valisi- kasideler sunmuş, bunlardan ihsanlar elde etmiştir. (Emrullah Efendi vd.1330: I/ 335)

Tek eseri Münşeât-ı Âbî'dir. Eser, Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi Nr: 619/2 numarada kayıtlıdır. Mecmuanın 31b-95a yaprakları arasında bulunan eser talik yazıyla yazılmış olup her sayfada 21 satır bulunmaktadır. İstinsah tarihi 18. asırdır. (Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Ktp. Yazmalar Kataloğu 2001: 248)

Yümnî Mehmed Sâlih Efendi, şair için “tabiat-ı şi'riyyesi mümtaz, tîz-kalem ve kaside perdazdır” (Erdem 1998: 93) derken; Muhîtu'l-Maârif'te “şeci,’ baha­dır, hamiyetperver, tabiat-ı şi'riyyesi mümtaz, tiz-fehm ve kaside-perdaz bir şair idi” şeklinde kanaat belirtilir. (Emrullah Efendi vd.1330: I/ 335). Âbî'nin şiirleri beğenilmiştir. Bilhassa kasideleri ile dikkat çekmiştir.

Emrullah Efendi vd. (1330). Muhitü’l-Maarif . İstanbul: Hürriyet Matbaası.

Erdem, Sadık (1998). "Mehmet Salih Yümnî-Tezkire-i Şuara-yı Yümnî". Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi (55):85-112.

Ergun, Saadettin Nüzhet (1936-1945). Türk Şairleri I. C. İstanbul: Bozkurt Matbaası.

Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi Yazmalar Kataloğu (2001). İstanbul: YKB Yay.

Bârekallâh ey yegâne Âsaf-i rûşen-zamîr

Re'y-i pâkindir senin ârâ-yı hurşîd-i münîr

Hüsn-i tedbîr-i makâlinle Aristo beste-fem

Vech-i ta'bîr-i me'âlinle Felâtûn şerm-gîr

Emrine ser-beste olmazsa adû-yı serkeşin

Ham olup kaddi kemânveş ugrasun bagrına tîr

(Emrullah Efendi vd. (1330). Muhitü’l-Maarif . C. 1. İstanbul: Hürriyet Matbaası. 335.)

***

Medhinde hatâ ettigiçün hâme o yârin

Makta'da dilin kat' ideriz anun ucından

(Erdem, Sadık (1998). "Mehmet Salih Yümnî-Tezkire-i Şuara-yı Yümnî". Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi (55): 93.)