ADLÎ, Süleyman-zâde Mehmed Efendi

(d. ?/? - ö. 1156/1743-44)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

İstanbul’da doğdu. Asıl adı Mehmed’dir. Yeniçeri Ocağı'nda kul kethüdalığı yapan Süleyman Ağa (ö. 1086/1675-76)’nın oğludur. Bu yüzden Süleyman-zâde Mehmed Adlî Efendi olarak anıldı. İyi bir öğrenim gördü. Hatice Sultan’ın kethüdası olduğu için Divan-ı Sultanî hocası oldu. Ahkâm eminliği, taşra kâğıt eminliği, küçük kale tezkireciliği ve Divan-ı Hümayun’da yeniçeri efendiliği gibi görevlerde bulundu. Zilkâde 1143/Mayıs 1731’de cizye muhasebecisi, Zilhicce 1143/Haziran 1731’de tersane emini oldu. Sâlis defterdarlığı görevinde de bulunan Adlî’nin son görevi 6 Zilkade 1151/15 Mayıs 1739’da atandığı rikab-ı hümayun kâtipliğidir. Adlî, 1156/1743-44 yılında İstanbul’da vefat etti ve Topkapı dışında babasının mezarının yanına defnedildi. Nakşibendî tarikatına mensuptu. Emir Buharî Zaviyesi şeyhi Seyyid Feyzullah, Nakşî ve Kocamustafa Paşa Hankahı şeyhi Alaeddin Efendilerle tasavvufi sohbetlerde bulundu.

Asrın şairlerinden Osman-zâde Tâ'ib ile arası açıktı. Bu yüzden Tâ'ib’in hiciv dolu sözlerine muhatap oldu. Tâ'ib, Adlî’nin yazdığı gazelleri müstezada dönüştürüp hicvederdi (Sevgi ve Özcan 1996: 171-172).

Salim (İnce 2005: 502)’e göre mürettep Dîvân’ı vardır (İbnül Emin Mahmut Kemal İnal Ktp.). Safayî (Çapan 2005: 420)’ye göre iyi huylu, tasavvufta söz sahibi, derviş yaradılışlı bir kimseydi. Râmiz (Erdem 1994: 220)’e göre çok bilgili olup tarih düşürmekte başarılıydı. 

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. 1. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 142.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî. İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 420-421.

Erdem, Sadık (hzl.) (2002). “Adlî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: AKM Yay. 117-118.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü’ş-Şu‘arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay. 502.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.  10-11.

Kurnaz, Cemâl, M. Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 652.

Sevgi, Ahmet, M. Özcan (1996). Ali Cânip Yöntem’in Eski Türk Edebiyatı Üzerine Makaleleri. İstanbul: Sözler Yay.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). “Adlî”. C. 1.İstanbul: Dergâh Yay. 38. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 14.04.2014
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Ko sâkî penbe-i sînem gül-i zîbâ-yı dâg olsun

Şarâb-ı la‘li sun şimdengerü dâg üstü bâg olsun

Ba‘îd olur mu Bagdâd âşık-ı zâr u dil-efgâra

Hemân her kanda ise sevdiğim âlemde sağ olsun


 ve lehû

Unutdurur gamın en kâmrânı söyletsen 

Zebûn-ı keşmekeş-i gam cihânı söyletsen

Figân u şekve-i devrânı senden evvel eder

Felek dedikleri nâ-mihribânı söyletsen


 ve lehû

Olsam nola uşşâkın reftârda mümtâzı

Gülşende salındırdım ol serv-i ser-efrâzı

(Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî, İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 421).


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Mehmet Abutd. 24 Ağustos 1915 - ö. 2 Şubat 2002Doğum YeriGörüntüle
2MİHRÎ, İsmâil Mihrî Efendid. ? - ö. 1751-52Doğum YeriGörüntüle
3ŞEHZÂDE CiHÂNGÎRd. 1531 - ö. 1553Doğum YeriGörüntüle
4Mehmet Abutd. 24 Ağustos 1915 - ö. 2 Şubat 2002Doğum YılıGörüntüle
5MİHRÎ, İsmâil Mihrî Efendid. ? - ö. 1751-52Doğum YılıGörüntüle
6ŞEHZÂDE CiHÂNGÎRd. 1531 - ö. 1553Doğum YılıGörüntüle
7Mehmet Abutd. 24 Ağustos 1915 - ö. 2 Şubat 2002Ölüm YılıGörüntüle
8MİHRÎ, İsmâil Mihrî Efendid. ? - ö. 1751-52Ölüm YılıGörüntüle
9ŞEHZÂDE CiHÂNGÎRd. 1531 - ö. 1553Ölüm YılıGörüntüle
10Mehmet Abutd. 24 Ağustos 1915 - ö. 2 Şubat 2002MeslekGörüntüle
11MİHRÎ, İsmâil Mihrî Efendid. ? - ö. 1751-52MeslekGörüntüle
12ŞEHZÂDE CiHÂNGÎRd. 1531 - ö. 1553MeslekGörüntüle
13Mehmet Abutd. 24 Ağustos 1915 - ö. 2 Şubat 2002Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MİHRÎ, İsmâil Mihrî Efendid. ? - ö. 1751-52Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞEHZÂDE CiHÂNGÎRd. 1531 - ö. 1553Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Mehmet Abutd. 24 Ağustos 1915 - ö. 2 Şubat 2002Madde AdıGörüntüle
17MİHRÎ, İsmâil Mihrî Efendid. ? - ö. 1751-52Madde AdıGörüntüle
18ŞEHZÂDE CiHÂNGÎRd. 1531 - ö. 1553Madde AdıGörüntüle