AKLÎ, Eyyûbî Aklî Mehmed Efendi

(d. ?/? - ö. 1147/1734-35)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mehmed’dir. İstanbul’un Eyüp semtinde doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Doğduğu semte nispetle Eyyûbî Aklî Efendi ve Eyyûbî Aklî Mehmed Efendi olarak tanındı. Valide Kethüdası Mehmed Paşa’nın kardeşi olan Yusuf Ağa tarafından yetiştirildi. Evkâf kâtipliği ve divan hocalığı yaptı. 3 Zilhicce 1144/28 Mayıs 1732’de baruthane nazırı oldu. Sicill-i Osmanî (Akbayar 1996: 996)’ye göre matbah eminliği de yaptı. 1147/1734-35 yılında İstanbul’da öldü. Mezarı, Eyüp semtinde Eyüp Ensârî Türbesi civarındadır. Ölümüne Suyolcuzâde Necîb Efendi “ ‘Aklî gidince içe pâkîze câm-ı Kevserî ” mısraı ile bir tamiyeyle tarih düşürdü. Bu mısra mezar taşına da yazıldı (Erdem 1994: 229). Vefat tarihi Sicill-i Osmanî (Akbayar 1996: 996)’de 1151-1738-39 olarak yer almaktadır. Sâlim tezkiresinden (İnce 2005: 511) öldüğünde yaşının hayli ilerlemiş olduğu anlaşılmaktadır. 

Aklî Mehmed Efendi hoş sohbet oluşu ve güzel konuşmasıyla tanındı ve bu sayede devrin bazı yöneticilerine nedimlik ve musahiplik yaptı. Kaynaklarda ailesine ve eserlerine dair bir bilgi bulunmamaktadır.

Aklî mahlasını kullandı. Râmiz (Erdem 1994: 229)’e göre bilgili, şiir sanatına hâkim olup şiir ve inşasıyla tanındı.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî, C. 3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 995-996.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî, İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 422-423.

Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâsı (İnceleme-Tenkitli Metin-İndeks-Sözlük). Ankara: AKM Yay. 229-230.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü’ş-Şu‘arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay. 511-512.

İpekten, Halûk, M. İsen, R. Toparlı, N. Okçu, T. Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 26.

Kurnaz, Cemâl, M. Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri, C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 693-694.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). “Aklî”. C. 1. İstanbul: Dergâh Yay. 94.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 14.03.2014
Güncelleme Tarihi: 22.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Der-Medh-i Ebî Eyyûb Ensârî

Ayâ Rûm’a veren nûr-ı ziyâ şân

Sebeb teşrîfin oldu fethe imkân

‘Alem-dârısın ol fahr-ı cihânın

Budur sâlâr-ı rütbe ‘âlî-‘unvân 

Kerâmet şemsi zâhir oldu sende

Nişângâh-ı sa‘âdet-i feyz-i Yezdân 

Civârın gülistân-ı cây-ı bihişt-i bû

Der-i hâkin nesîmi ‘anber-efşân 

Zimâm-keş-i nâfe-i Cibrîl rehber

Süvârı hâtem-i şâh-ı resûlân

Bu şehr sâhibi Hâlid makâmın

Sa‘âdetle olup dârında mihmân

Hilâfet mevki‘i me’zûn-ı devlet

Şeref buldu bununla âl-i ‘Osmân

Kerîm kıl ümîdim çünki medhin

Derûna lâyık vasfın evzân

Benem ol cürm-i bî-pâyân-ı siyeh-rû

Garîkim bir yemm-âlûd-ı ‘isyân

Kapında ‘Aklî miskînin ricâsı

Şefâ‘atdir niyâzı yevm-i mîzân

(Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî, İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 422.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEKÎB, Ömer Deded. ? - ö. 1722-23Doğum YeriGörüntüle
2MEYLÎ, Ali Çelebid. ? - ö. 1657-58Doğum YeriGörüntüle
3Turgut Tand. 21 Haziran 1939 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ŞEKÎB, Ömer Deded. ? - ö. 1722-23Doğum YılıGörüntüle
5MEYLÎ, Ali Çelebid. ? - ö. 1657-58Doğum YılıGörüntüle
6Turgut Tand. 21 Haziran 1939 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ŞEKÎB, Ömer Deded. ? - ö. 1722-23Ölüm YılıGörüntüle
8MEYLÎ, Ali Çelebid. ? - ö. 1657-58Ölüm YılıGörüntüle
9Turgut Tand. 21 Haziran 1939 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEKÎB, Ömer Deded. ? - ö. 1722-23MeslekGörüntüle
11MEYLÎ, Ali Çelebid. ? - ö. 1657-58MeslekGörüntüle
12Turgut Tand. 21 Haziran 1939 - ö. ?MeslekGörüntüle
13ŞEKÎB, Ömer Deded. ? - ö. 1722-23Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MEYLÎ, Ali Çelebid. ? - ö. 1657-58Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Turgut Tand. 21 Haziran 1939 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEKÎB, Ömer Deded. ? - ö. 1722-23Madde AdıGörüntüle
17MEYLÎ, Ali Çelebid. ? - ö. 1657-58Madde AdıGörüntüle
18Turgut Tand. 21 Haziran 1939 - ö. ?Madde AdıGörüntüle