ÂRİFÎ, Mehmed Ma'rûf Efendi

(d. ?/? - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Trabzon’da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Asıl adı Mehmed’dir. Ârifî mahlasını kullanan şair Marûf Çelebi olarak tanındı. Babasının adı Mehmed Şerif’tir. Tuhfe-i Nâilî’de “Ârifî” (Kurnaz vd. 2001: 615) ve “Mehmed” (Kurnaz vd. 2001: 916) şeklinde iki ayrı madde ismi olarak kayıtlıdır. Medrese öğrenimi görerek Şâh Efendi’den mülâzım oldu. Müderrisliğe başladı. İbrahim Paşa Medresesi’nde müderrislik yaptıktan sonra Bursa’da Muradiye Medresesi’ne atandı. Daha sonra İzmir kadılığına getirildi. Kahire kadılığına atandı. Mehmed Süreyya (Akbayar 1996: 932) ve Şemsettin Sami (1996: 3042)’ye göre Kahire’den önce Yenişehir, Diyarbakır, Şam ve Bursa kadılığı da yaptı. Kahire kadısı iken Zilkade 1002/Temmuz-Ağustos 1594’te vefat etti. Vefatına Bursalı Mehmed Tâhir (2000: 22), “istikâmet 1002” kelimesi ile tarih düşürdü. Mezarı Mısır’dadır. Sinan Paşa’ya hocalık da yapan şair, Bayramiye tarikatına bağlı bir mutasavvıftı. Şiirleri güzeldi. Özellikle muammaları ile tanındı.

Eserleri şunlardır:

Reşehat-ı Aynu’l-Hayât Tercümesi: Sâfî mahlaslı Ali b. Hüseyin Vâiz’in meşhur eserinin tercümesidir. Şair, eserini İzmir kadısı iken (1583) Sultan III. Murad adına yazdı. Çeviriye bazı yararlı bilgiler de ekledi. Manzum bölümleri manzum olarak tercüme etti. Eserin bir nüshası Ankara Milli Kütüphane Türkçe Yazmalar Koleksiyonu 06 Mil Yz A 2889’dadır (Celepoğlu 2002: 439-440; Yüksel 1993: 42; Mehmed Tâhir 2000: 22).

Kaside-i Bürde Şerhi: Mehmed Tâhir (2000: 22)’e göre mükemmel bir şerhtir.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî, C. 3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2000). Bursalı Mehmed Tahir, Osmânlı Müellifleri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Celepoğlu, Ayşegül (2002). “Ârifî”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: AKM Yay. 

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i NâilîDîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Sungurhan-Eyduran, Aysun (hzl.) (2008). Beyânî Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10733,metinpdf.pdf?0 [erişim tarihi 13.06.2014]. 

Sungurhan-Eyduran, Aysun (hzl.)  (2009). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ.  http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10739,tsmetinbpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 09.06.2014]. 

Şemsettin Sami (1996). Kâmûsu’l-‘Alâm. C. 4. Ankara: Kaşgar Neşriyat Yay. 

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). C. 1. “Ârifî (Trabzonlu)”. İstanbul: Dergâh Yay. 

Yüksel, Murat (1993). Geçmişten Günümüze Trabzon Şairleri (Osmanlı Dönemi). C. 1. Trabzon: Yunus Dergisi Yay. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 16.06.2014
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Şi‘r

Atma hadeng-i gamzeni her bî-nevâlara

Çekdürme bâr-ı mihneti bu kaddi yâlara

Bî-gâneler mahabbeti bilmez kenârda

Girdâb-ı bahr-ı ışkı sorun âşinâlara

Gösterme şâyed ola ki yavuz nazar dege

Mir’ât-ı rûyunı güzelüm hôd-nümâlara

Velehû

Belâ-bezminde bî-pervâ ciger-hûnîn içen âşık

Ferâgat işret-âbâdında n’eyler câm-ı fagfûrı

Surâhî dökülüp saçılmada bezmünde ey meh-rû

Yanup yakılmada şevkünle her-dem şem‘-i kâfûrı

(Sungurhan-Eyduran, Aysun (2009). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10739,tsmetinbpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 13.06.2014]. 32-33.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Fatma N.d. 26 Aralık 1958 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2İsmail Dervişoğlud. 1965 - ö. 25 Şubat 2015Doğum YeriGörüntüle
3Efnan Dervişoğlud. 1970 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Fatma N.d. 26 Aralık 1958 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5İsmail Dervişoğlud. 1965 - ö. 25 Şubat 2015Doğum YılıGörüntüle
6Efnan Dervişoğlud. 1970 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Fatma N.d. 26 Aralık 1958 - ö. ?MeslekGörüntüle
8İsmail Dervişoğlud. 1965 - ö. 25 Şubat 2015MeslekGörüntüle
9Efnan Dervişoğlud. 1970 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Fatma N.d. 26 Aralık 1958 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11İsmail Dervişoğlud. 1965 - ö. 25 Şubat 2015Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Efnan Dervişoğlud. 1970 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Fatma N.d. 26 Aralık 1958 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14İsmail Dervişoğlud. 1965 - ö. 25 Şubat 2015Madde AdıGörüntüle
15Efnan Dervişoğlud. 1970 - ö. ?Madde AdıGörüntüle