ÂRİFÎ, Mehmed Ma'rûf Efendi

(d. ?/? - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Trabzon’da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Asıl adı Mehmed’dir. Ârifî mahlasını kullanan şair Marûf Çelebi olarak tanındı. Babasının adı Mehmed Şerif’tir. Tuhfe-i Nâilî’de “Ârifî” (Kurnaz vd. 2001: 615) ve “Mehmed” (Kurnaz vd. 2001: 916) şeklinde iki ayrı madde ismi olarak kayıtlıdır. Medrese öğrenimi görerek Şâh Efendi’den mülâzım oldu. Müderrisliğe başladı. İbrahim Paşa Medresesi’nde müderrislik yaptıktan sonra Bursa’da Muradiye Medresesi’ne atandı. Daha sonra İzmir kadılığına getirildi. Kahire kadılığına atandı. Mehmed Süreyya (Akbayar 1996: 932) ve Şemsettin Sami (1996: 3042)’ye göre Kahire’den önce Yenişehir, Diyarbakır, Şam ve Bursa kadılığı da yaptı. Kahire kadısı iken Zilkade 1002/Temmuz-Ağustos 1594’te vefat etti. Vefatına Bursalı Mehmed Tâhir (2000: 22), “istikâmet 1002” kelimesi ile tarih düşürdü. Mezarı Mısır’dadır. Sinan Paşa’ya hocalık da yapan şair, Bayramiye tarikatına bağlı bir mutasavvıftı. Şiirleri güzeldi. Özellikle muammaları ile tanındı.

Eserleri şunlardır:

Reşehat-ı Aynu’l-Hayât Tercümesi: Sâfî mahlaslı Ali b. Hüseyin Vâiz’in meşhur eserinin tercümesidir. Şair, eserini İzmir kadısı iken (1583) Sultan III. Murad adına yazdı. Çeviriye bazı yararlı bilgiler de ekledi. Manzum bölümleri manzum olarak tercüme etti. Eserin bir nüshası Ankara Milli Kütüphane Türkçe Yazmalar Koleksiyonu 06 Mil Yz A 2889’dadır (Celepoğlu 2002: 439-440; Yüksel 1993: 42; Mehmed Tâhir 2000: 22).

Kaside-i Bürde Şerhi: Mehmed Tâhir (2000: 22)’e göre mükemmel bir şerhtir.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî, C. 3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2000). Bursalı Mehmed Tahir, Osmânlı Müellifleri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Celepoğlu, Ayşegül (2002). “Ârifî”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: AKM Yay. 

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i NâilîDîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Sungurhan-Eyduran, Aysun (hzl.) (2008). Beyânî Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10733,metinpdf.pdf?0 [erişim tarihi 13.06.2014]. 

Sungurhan-Eyduran, Aysun (hzl.)  (2009). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ.  http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10739,tsmetinbpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 09.06.2014]. 

Şemsettin Sami (1996). Kâmûsu’l-‘Alâm. C. 4. Ankara: Kaşgar Neşriyat Yay. 

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). C. 1. “Ârifî (Trabzonlu)”. İstanbul: Dergâh Yay. 

Yüksel, Murat (1993). Geçmişten Günümüze Trabzon Şairleri (Osmanlı Dönemi). C. 1. Trabzon: Yunus Dergisi Yay. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 16.06.2014
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Şi‘r

Atma hadeng-i gamzeni her bî-nevâlara

Çekdürme bâr-ı mihneti bu kaddi yâlara

Bî-gâneler mahabbeti bilmez kenârda

Girdâb-ı bahr-ı ışkı sorun âşinâlara

Gösterme şâyed ola ki yavuz nazar dege

Mir’ât-ı rûyunı güzelüm hôd-nümâlara

Velehû

Belâ-bezminde bî-pervâ ciger-hûnîn içen âşık

Ferâgat işret-âbâdında n’eyler câm-ı fagfûrı

Surâhî dökülüp saçılmada bezmünde ey meh-rû

Yanup yakılmada şevkünle her-dem şem‘-i kâfûrı

(Sungurhan-Eyduran, Aysun (2009). Kınalızâde Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10739,tsmetinbpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 13.06.2014]. 32-33.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1BABA SALİM, Mehmet Salim Öğütçend. 15.03.1887 - ö. 29.12.1956Doğum YeriGörüntüle
2ALİ HAYDAR SÜMERd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3İBRAHİM CUDİd. 20.07.1863 - ö. 12.04.1926Doğum YeriGörüntüle
4BABA SALİM, Mehmet Salim Öğütçend. 15.03.1887 - ö. 29.12.1956Doğum YılıGörüntüle
5ALİ HAYDAR SÜMERd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6İBRAHİM CUDİd. 20.07.1863 - ö. 12.04.1926Doğum YılıGörüntüle
7BABA SALİM, Mehmet Salim Öğütçend. 15.03.1887 - ö. 29.12.1956MeslekGörüntüle
8ALİ HAYDAR SÜMERd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
9İBRAHİM CUDİd. 20.07.1863 - ö. 12.04.1926MeslekGörüntüle
10BABA SALİM, Mehmet Salim Öğütçend. 15.03.1887 - ö. 29.12.1956Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11ALİ HAYDAR SÜMERd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12İBRAHİM CUDİd. 20.07.1863 - ö. 12.04.1926Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13BABA SALİM, Mehmet Salim Öğütçend. 15.03.1887 - ö. 29.12.1956Madde AdıGörüntüle
14ALİ HAYDAR SÜMERd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15İBRAHİM CUDİd. 20.07.1863 - ö. 12.04.1926Madde AdıGörüntüle