AYN-I EKBER, Şeyh Mehmed

(d. ?/? - ö. 1134/1721-22)
divan şairi
(Divan-Tekke / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

 

Ayn-ı Ekber hakkında kaynaklardaki bilgiler yetersizdir ve birbirinin tekrarı mahiyetindedir. Eldeki bilgilere göre Bursa'da doğdu. Asıl adı Mehmed'dir. Doğum tarihi bilinmemektedir. Bursa ve İstanbul’da tahsil gördü. İstanbul ve Bursa'daki medreselerde müderrislik yaptı. Hangi medreselerde ne kadar süre ile müderrislik yaptığı bilinmemektedir. Halvetiyye tarikatine girerek Şeyh Niyâzî-i Mısrî hazretlerine intisâb etti. Onun vefatından sonra halîfesi olan Şeyh Kâsım’dan tarikat adabını öğrendi. Kâsım’dan sonra da onun yerine halife oldu. 1134/1721-2’de vefat etti ve Yahya Efendi Tekkesi'ne defnedildi.

Ayn-ı Ekber, Tirmîzî’nin (ö. 892), kısaca Eş-Şemâ’ilü’n-Nebeviyye olarak anılan şemâilinin manzum tercümesiyle tanındı. Eserin tek nüshası Michigan Üniversitesi Abdülhamid Koleksiyonu Nr. Isl. Ms. 411/de kayıtlıdır. Bunun dışındaki eserleri hakkında bir bilgi yoktur. Niyâzî-i Mısrî’nin halifelerinden ve Halvetiyye tarikatının ileri gelenlerinden olan Ekber, kendi eserinde “Ekâbir-i Sâdât-ı Sûfiyyeden ‘Ayn-ı Ekber Efendi Kuddise Sırrıhu hazretlerinin...” şeklinde tarif olunması yine onun devrinin önemli sûfîlerinden olduğunu göstermektedir. 

Ayn-ı Ekber'in elde mevcut tek eseri incelendiğinde edebî yönden kayda değer bir önemi olmadığı söylenebilir. Ekber'in eserinde ciddi vezin hataları vardır. Bununla birlikte Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi tarafından edebî bir eser vücuda getirmekten ziyade Tirmizî'nin eserinin kolay okunması ve ezberlenmesi amacıyla manzum bir şekilde tercüme edilmesi amaçlanmıştır. Şemâ'il-i Şerîf Tercümesi, konuşma dilinin basit bir şekilde nazma çekilmiş halidir.

Kaynakça

Ahmed Rifat (1299). Lügât-i Târîhiyye ve Coğrâfiyye. İstanbul. 5-6-7: 98.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. 3. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 

Ayn-ı Ekber. Şemâ’il-i Şerîf Tercümesi. Michigan Üniversitesi Abdülhamid Koleksiyonu Nr. Isl. Ms. 411.

Galitekin, Mehmed Nezih (hzl.) (2001). Ayvansarâyî Hüseyin Efendi Hadîkatü’l-Cevâmi'. İstanbul: İşaret Yay. 

Kara, Mustafa ve Kadir Atlansoy (hzl.) (1997). Mehmed Şemseddin Bursa Dergâhları Yâdigâr-ı Şemsî I-II. Bursa: Uludağ Yay.

Öztürk, Erdem Can (2012). "'Ayn-ı Ekber Mehmed Efendi'nin Manzum Şemâ'il-i Şerîf Tercümesi". Turkish Studies 7 (2): 889-902.

Tek, Abdurrezzak (2010). “Bursa’da Kâdirî Tekkeleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (1):164.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. ERDEM CAN ÖZTÜRK
Yayın Tarihi: 08.04.2013
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Eş-Şemâ’ilü’n-Nebeviyye

Hazret-i Tîrmizî mu‘allim-i gül

Gülşen-i ‘ilm-i haberde bülbül

Cem‘ kılmış huyını sultânın

Dimiş adına Şemâyil anın

...

Hazretin vasfını halk anlayalar

Ona uymaklıga bil baglayalar

Hâlimi ben de biraz fikretdim

‘Ömr-i mâzî nicedir zikretdim

Bu kitâb nazmıla Türkî olsa

Herkes içinde olanı bilse

...

Bâbu mâ-câ’e fî hâtemi’n-nübüvvet ‘aleyhissalâtu vesselâm

Sâ’ib bin Yezîd ol server

Nübüvvet mührini ben gördim dir

İki omuzı arasındaydı tamâm

Vast-ı zahrını itmişdi makâm

...

Şemâ’il-i Şerîf Tercümesi. Michigan Üniversitesi Abdülhamid Koleksiyonu Nr. Isl. Ms. 411.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Burhan Arpadd. 19 Mayıs 1910 - ö. 3 Aralık 1994Doğum YeriGörüntüle
2HUSREVÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3EŞREF-ZÂDE AHMED ZİYÂEDDÎN EFENDİd. 1748 - ö. 1783-84Doğum YeriGörüntüle
4Burhan Arpadd. 19 Mayıs 1910 - ö. 3 Aralık 1994Doğum YılıGörüntüle
5HUSREVÎd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6EŞREF-ZÂDE AHMED ZİYÂEDDÎN EFENDİd. 1748 - ö. 1783-84Doğum YılıGörüntüle
7Burhan Arpadd. 19 Mayıs 1910 - ö. 3 Aralık 1994Ölüm YılıGörüntüle
8HUSREVÎd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9EŞREF-ZÂDE AHMED ZİYÂEDDÎN EFENDİd. 1748 - ö. 1783-84Ölüm YılıGörüntüle
10Burhan Arpadd. 19 Mayıs 1910 - ö. 3 Aralık 1994MeslekGörüntüle
11HUSREVÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12EŞREF-ZÂDE AHMED ZİYÂEDDÎN EFENDİd. 1748 - ö. 1783-84MeslekGörüntüle
13Burhan Arpadd. 19 Mayıs 1910 - ö. 3 Aralık 1994Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HUSREVÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15EŞREF-ZÂDE AHMED ZİYÂEDDÎN EFENDİd. 1748 - ö. 1783-84Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Burhan Arpadd. 19 Mayıs 1910 - ö. 3 Aralık 1994Madde AdıGörüntüle
17HUSREVÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18EŞREF-ZÂDE AHMED ZİYÂEDDÎN EFENDİd. 1748 - ö. 1783-84Madde AdıGörüntüle