AZÎZÎ, Mustafa

(d. ?/? - ö. 993/1585)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

İstanbul Yedikuleli olan şairin doğum tarihi bilinmemektedir. Âşık Çelebi ve Pervâne Bey mecmuasında ismi Mehmed olarak geçmekteyse de hayatı hakkında bilgi vermiş olan Kınalızâde Hasan Çelebi, Riyâzî, Gelibolulu Âlî, Kâtip Çelebi, Müstakimzade Süleyman Sadeddin ve Şemseddin Sâmî şairin ismini Mustafa olarak kaydetmişlerdir. İyi bir mücellit olan Azizi, Yedikule dizdarlarının kethüdalığı görevinde bulunmuştur. Azîzî, 993 / 1585’te vefat etmiştir. Vefatına Beyram Bey; “Kodı burc-ı bedeni cân-ı Azîzî gitdi” mısraıyla tarih düşürmüştür.

Azîzî’nin kaleme aldığı eserler şunlardır:

Divan: Kâfzâde Fâizi Azîzî’nin mürettep divanını görüp örnekleri ondan aldığını belirtse de Divanının henüz tespit edilmiş bir nüshası mevcut değildir. İstanbul Atatürk Kitaplığı Muallim Cevdet yazmaları O.000103 numaralı bir mecmuada Azîzî’nin otuz yedi, Pervâne Bey mecmuasında iki gazel olmak üzere otuz gazeli tespit edilmiştir (Ersoy 2012: 142). Bir kaside, bir terciibend ve bir müseddesi Sadeddin Nüzhet Ergün tarafından yayımlanmıştır (Ergun 634-637).Azîzî Divanı'nın İngiltere Kraliyet Doğu Bilimleri Topluluğu Kütüphanesi nr. 34'te Ersen Ersoy tarafından tespit edilen tek nüshası üzerine aynı araştırmacı bir kitap da yayımlamıştır. (Ersoy 2013)

Şehr-Engîz-i İstanbul Der-Hûban-ı Zenân yahut Nigârnâme-i Zevk-Âmîz Der-Üslûb-ı Şehr-Engîz: Şehrengiz türünde kaleme alınan bu eserde İstanbul’un elli güzeli üçer beyitle tasvir edilmiştir. Şair sebeb-i telif kısmında arkadaşlarının kendini ziyarete geldiklerini, işret meclisi kurup şiir ve şehrengizler okuduklarını daha sonra arkadaşlarının İstanbul kadınları hakkında kendisinden bir Şehrengiz yazmasını rica ettiklerini anlatır. Şair, arkadaşlarının ısrarı üzerine adı geçen Şehrengizi kaleme almaya karar verdiğini ifade eder. (Levend 1957: 119-139).

Azîzî’nin şiire olan hâkimiyetinden kaynaklar sitayişle söz etmiştir. Örneğin Âşık Çelebi, şairlik kudreti ile ilgili şu değerlendirmeyi yapmıştır: “Egerçi hırfetde mücelliddür amma san’at-ı şi’rde gayet müceddiddür. Vakı’an Mısr-ı nazmun ‘Azizi’dür. Anunçün mahlası dahı ‘Azīzī’dür” (Kılıç 1994: 586).

Azîzî’nin şiirinin muhtevasında işret ve musiki dikkat çekmektedir. Gazelleri âşıkanedir.

 

Kaynakça

Ersoy, Eren (2012). “XVI. Asır Şairi Azîzî’nin (ö. 1585) Bazı Gazelleri”. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 10 (1):140-161.

Ersen, Ersoy (hzl.)  (2018). Azîzî, Dîvân. İstanbul: Akademi Titiz Yay.

Kayabaşı, Bekir (1996). Kafzade Faizî'nin Zübdetü’l-Eşârı. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi. 

Kılıç, Filiz (1994). Meşâirü'ş-Şuara, İnceleme-Tenkitli Metin. Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Ergün, Sadeddin Nüzhet (ty.). Türk Şairleri. II. İstanbul. 

İsen, Mustafa (1984). “Zagreb Bilimler Akademisindeki El Yazmaları”. Türk Dünyası Araştırmaları. (XXIX): 128-136.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Gelibolulu Âlî, Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Sungurhan Eyduran, Aysun (hzl.). Kınalızâde Hasan Çelebi-Tezkiretü’ş-Şuarâhttp://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10739,tsmetinbpdf.pdf?0.

Mecmûa-i Eş’âr, Atatürk Kitaplığı Muallim Cevdet Yazmaları. Nr.  O.000103.

Levend, Agâh Sırrı (1958). Türk Edebiyatında Şehrengizler ve Şehrengizlerde İstanbul. İstanbul: Fetih Derneği İstanbul Enstitüsü Yay.

Riyâzî. Riyâzu’ş-Şuarâ. Milli Kütüphane. Nr. 06 Hk 1275. 74b.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. İBRAHİM HALİL TUĞLUK
Yayın Tarihi: 07.01.2014
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Ey harîm-i haremün sahn-ı sarây-ı devlet

 İşigün ehl-i dile cây-ı recâ-yı devlet

Ham-ı zülfün mi yahod safha-i ruhsârunda

 Yazdı hattât-ı ezel dâl-i du’â- yı devlet

Koma sevdâ-yı ser-i zülfini elden o mehün

 Ey gönül var ise başunda hevâ-yı devlet

Âstânında o şâhun olagör derbânı

 Diler isen elüne gire ‘asâ-yı devlet

Hışm idüp şeşperini farkuma urdukca o şâh

 Sanuram kim başuma kondı hümâ-yı devlet

Kişver-i hüsn ü melâhat şehidür yâr meger

 Kanda ‘azm itse çeker kadd-i livâ-yı devlet

Cāme-i fakr ile fahr eyle Azîzî yüri var

 Eyleme ‘âkıl isen meyl-i kabâ-yı devlet

 (Ersoy, Eren (2012). “XVI. Asır Şairi Azîzî’nin (ö. 1585) Bazı Gazelleri”. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 10 (1): 144.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Banu Özyürekd. 1979 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Elman Güvençd. 1950 - ö. 23 Nisan 2003Doğum YeriGörüntüle
3Orhan Durud. 18 Aralık 1933 - ö. 25 Ocak 2009Doğum YeriGörüntüle
4Banu Özyürekd. 1979 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Elman Güvençd. 1950 - ö. 23 Nisan 2003Doğum YılıGörüntüle
6Orhan Durud. 18 Aralık 1933 - ö. 25 Ocak 2009Doğum YılıGörüntüle
7Banu Özyürekd. 1979 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Elman Güvençd. 1950 - ö. 23 Nisan 2003Ölüm YılıGörüntüle
9Orhan Durud. 18 Aralık 1933 - ö. 25 Ocak 2009Ölüm YılıGörüntüle
10Banu Özyürekd. 1979 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Elman Güvençd. 1950 - ö. 23 Nisan 2003MeslekGörüntüle
12Orhan Durud. 18 Aralık 1933 - ö. 25 Ocak 2009MeslekGörüntüle
13Banu Özyürekd. 1979 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Elman Güvençd. 1950 - ö. 23 Nisan 2003Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Orhan Durud. 18 Aralık 1933 - ö. 25 Ocak 2009Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Banu Özyürekd. 1979 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Elman Güvençd. 1950 - ö. 23 Nisan 2003Madde AdıGörüntüle
18Orhan Durud. 18 Aralık 1933 - ö. 25 Ocak 2009Madde AdıGörüntüle