EFENDİ, Muhittin Geyik

(d. 01.01.1923 / ö. 17.11.2015)
Esnaf
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Muhittin [Muhyettin] Geyik, 1 Ocak 1923'te Erzurum merkeze bağlı Uzunyayla (Ortuzu) köyünde doğmuştur. lkokul mezunudur. İlkokuldan sonra eğitime devam etmemiştir. Evli, dokuz çocuk babası olan (Özhan vd 1992: 142) Âşık Efendi önceleri çiftçilik, arıcılık ve Erzu­rum’da esnaflık yapmıştır. Askerliği dolayısıyla Elazığ, Siirt ve Tunceli illerinde bulunmuş­tur (Geyik 1988). Şiire gençlik yıllarında başlayan Âşık Efendi, köyüne gelen âşıklardan ve hikâye anlatıcılarından etkilenmiş ve şiirler yazmaya başlamıştır. Bu faaliyeti onun âşıklık geleneğine yöneltmişse de saz çalmaya heveslenmemiştir. Şiirlerinde Efendi mahlasını kullanmıştır. Gelenek içinde yazdığı şiirleri Erzurum’da mahallî gazete ve dergilerde yayımlanan Âşık Efendi'nin şiirlerinde daha çok dinî ve ahlakî temalar öne çıkmaktadır. Halk arasında ‘Efendi’ olarak tanınmış ve bu isimle hitap edilmiştir. Halim selim davranışları, nezaketi, alimlere, şairlere ve sanatkârlara duyduğu hayranlık, gösterdiği yakınlık, bu yöndeki tutum ve davranışları, onun ‘efendi’ sıfatıyla çağrılmasına neden olmuştur. Daha sonra bu sıfatı şiirlerinde de mahlas olarak kullanmıştır. Badeli âşık olmayan Âşık Efendi, çevresinde olup bitenlere karşı duyarlı ve esnaflığından dolayı da geniş bir sosyal çevreye sahiptir. Bir tarikat bağlısı olmasa da daima derviş bir gönle sahiptir (Uzunyaylalı 2018). Ustası yoktur, çırak da yetiştirmemiştir. Başlangıçta gazel ve uzun hava türle­rinden, eskilere ait mânâlı ve hikmetli şiirlerden, köy odalarında, görmüş olduğu düzen ve ağız özelliklerine göre eş dost arasında söylemiştir. Saz çalmamış ve genellikle kendi yazdığı deyişleri okumuş olan Âşık Efendi ayrıca Arifî, Yu­nus Emre ve İbrahim Hakkı’nın eserlerini de söylemiştir. Yaşarken herhangi bir yarışma veya etkinliğe katılmayan Âşık Efendi'nin Kültür Bakanlığına gönderilen ve şiirlerinden bazı örneklerin yer aldığı dosyası onun Yaşayan Şairler Antolojisi'nde yer almasını sağlamıştır. Sonraki yıllarda Erzurum’da yayımlanan bazı kitaplarda da biyografisi ve şiirlerinden örnekler yer almıştır. Plak ve ka­seti yoktur (Özarslan 2001: 382). Geyik, 17 Kasım 2015 tarihinde Erzurum'da vefat etmiştir.

Âşık Efendi, kahvehane, düğün, mahallî geceler münasebetiyle yapılan âşık fasıllarına pek katılmayan veya yarışma, şenlik ve benzeri faaliyetler içinde verimleriyle fazlaca yer almayan, saz çalmayan ve irtical gücü bulunmayan; ancak âşık tarzı şiir geleneği vadisinde geleneksel vezin, tür ve şekilde şiir yazan bir gelenek temsilcisidir (Özarslan 2001: 102). Âşık Efendi'nin şiirleri icra bakımından serbest deyiş özelliği taşır. Çoğunlukla koşma semai türünde söylediği şiirlerinde ağırlıklı tasavvufî konular tema olarak işlenmekle birlikte dünyevî konuları da şiirlerinde işleyen bir gelenek temsilcisidir (Özarslan 2001: 104). Âşık Efendi'nin şiirleri yaşadığı sosyal hayatın olumsuzluklarını da yansıtır. Ayrıca Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni, Yunus Emre, Alvarlı Muhammet Lütfi ve İbrahim Hakkı gibi sanatkar ve dinî şahsiyetler, kendisini etkileyen ve şiirini besleyen kaynaklardır (Uzunyaylalı 2018). Âşık Efendi'nin monografisi oğlu M. Talat Uzunyaylalı tarafından yayına hazırlanmaktadır.

Kaynakça

Geyik, Muhittin (1988). “Âşık Efendi”. Hagem Arşivi, Yazılı Belge No: 880166. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

M. Talak Uzun Yaylalı, Erzurum, 1955, Yüksekokul, Gazeteci. [27.11.2018 tarihinde yapılan yazışma. Yazışmanın bir kopyası M. Özarslan'ın arşivindedir.]

Özarslan, Metin (2001). Erzurum Âşıklık Geleneği. Ankara: Akçağ Yay.

Özhan, M., Ö. Gözükızıl vd. (1992). Yaşayan Halk Ozanları Antolojisi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.


Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. METİN ÖZARSLAN
Yayın Tarihi: 05.03.2019
Güncelleme Tarihi: 06.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ESED, Esed Rızayevd. 1874 - ö. 1951Doğum YeriGörüntüle
2İSRAYIL NAMAZ OĞLU HESENOVd. 1940 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ŞIHLIOĞLU, Duran Şıhlıoğlud. 1933 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ESED, Esed Rızayevd. 1874 - ö. 1951Doğum YılıGörüntüle
5İSRAYIL NAMAZ OĞLU HESENOVd. 1940 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6ŞIHLIOĞLU, Duran Şıhlıoğlud. 1933 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ESED, Esed Rızayevd. 1874 - ö. 1951Ölüm YılıGörüntüle
8İSRAYIL NAMAZ OĞLU HESENOVd. 1940 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9ŞIHLIOĞLU, Duran Şıhlıoğlud. 1933 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10ESED, Esed Rızayevd. 1874 - ö. 1951MeslekGörüntüle
11İSRAYIL NAMAZ OĞLU HESENOVd. 1940 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ŞIHLIOĞLU, Duran Şıhlıoğlud. 1933 - ö. ?MeslekGörüntüle
13ESED, Esed Rızayevd. 1874 - ö. 1951Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14İSRAYIL NAMAZ OĞLU HESENOVd. 1940 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞIHLIOĞLU, Duran Şıhlıoğlud. 1933 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ESED, Esed Rızayevd. 1874 - ö. 1951Madde AdıGörüntüle
17İSRAYIL NAMAZ OĞLU HESENOVd. 1940 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ŞIHLIOĞLU, Duran Şıhlıoğlud. 1933 - ö. ?Madde AdıGörüntüle