HATÎBOĞLU, Muhammed

(d. ?/? - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Hatîboğlu’nun hayatı hakkında tezkireler ve diğer biyografi kaynaklarında bilgi bulunmamaktadır. Ferâh-nâme’sinden anlaşıldığına göre asıl adı Muhammed olup Germiyan Beyliği sınırları içinde yer alan Denizli’nin Honaz kasabasında doğmuştur (Şahin 1993). Hatîboğlu’nun eserleri şunlardır:

1. Bahrü’l-Hakâyık: 812/1409’da kaleme alınan eser Hâcı Bektaş-ı Velî’nin mensur Makâlât’ının Türkçeye manzum olarak çevirisidir. Her biri kendi içinde çeşitli kısımlara ayrılan sekiz ana bölümden meydana gelen metinde bir münacat, Hz. Muhammed, Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osmân ve Hz. Alî’yle ilgili naatlar vardır. Bir mukaddimeyi takiben iman, şeriat, tarikat ve tarikat ehli, marifet ve marifet ehli, hakîkat ve hakîkat ehli, şeytan ve şeytana uyanlar ile insanın özellikleri anlatılmaktadır. 1356 beyitlik mesnevî aruz vezninin “mefâ’îlün mefâ’îlün fe’ûlün” kalıbıyla yazılmıştır. Tıpkıbasımı yayımlanan (Ertaylan 1960) eser üzerine Çifçi, bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır (1997).

2. Letâyif-nâme: 817/1414 yılında yazılan eser, Yıldırım Bâyezîd devri âlimlerinden İbnî Berkî’nin Arapça Sûre-i Mülk Tefsîri’nin manzum çevirisidir. Aruzun “fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün” kalıbı ile kaleme alınan bu mesnevî 3910 beyittir. Özel, Letâyif-nâme üzerine yüksek lisans çalışması yapmıştır (1995).

3. Ferâh-nâme: Metnin telif tarihi 829/1426’dur. Yüz hadis ve bu hadislerle ilgili yüz hikayeden oluşmuş dinî, didaktik bu mesnevî 6091 beyit uzunluğundadır. Eserde aruz vezninin “fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün” kalıbı kullanılmıştır. Şahin, metin üzerinde bir doktora tezi hazırlamıştır (1993).

Hatîboğlu; eserlerinde Nizâmî-i Gencevî’yi, Sa’dî-i Şîrâzî’yi, Ferîdüddîn-i Attâr’ı, Gülşehrî’yi, Dehhânî’yi, Ahmedî’yi, Şeyhoğlu’nu, Âşık Paşa’yı ve Elvân Çelebi’yi kendisine örnek aldığını söylemişse de edebî bakımdan kuvvetli bir şair olmayı başaramamıştır. Onun yazdıklarında didaktik bir üslûp; basit, sade, külfetsiz, nazım tekniği bakımından kusurlu, fakat yer yer samimi bir ifade dikkati çekmektedir (Erkan 1997). Bu da şairin, şiirleriyle halka bir şeyler öğretmek amacında olmasından kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla Hatîboğlu’nun eski Anadolu Türkçesinin özelliklerini taşıyan manzumeleri daha çok dil tarihi açısından önem taşımaktadır (Özkan 1997).

Kaynakça

Çifçi, Selcen (1997). Bahrü’l-Hakâyık (Transkripsiyonlu Metin-Dil İncelemesi-Sözlük). Yüksek Lisans Tezi. Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi.

Ertaylan, İsmail Hikmet (hzl.) (1960). Hatiboğlu, Bahrü’l-hakayık. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay.

Erkan, Mustafa (1997). “Hatiboglu”. İslâm Ansiklopedisi. C. 16. İstanbul: TDV Yay. 461-462.

Özel, Birgül (1995). Letâyif-nâme. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. 

Özkan, Mustafa (1997). “Hatiboğlu Mehmed, Hayatı ve Eserlerine Dair”. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi XXVII: 220-236.

Şahin, Hatice (1993). Ferahnâme (Dil Özellikleri-Metin-Söz Dizini). Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ALİ YÖRÜR
Yayın Tarihi: 29.01.2015
Güncelleme Tarihi: 21.06.2022

Eserlerinden Örnekler

Bahrü’l-Hakâyık’tan

Resûl buyrıgında cân eyledi râm

Şerî’at içre geçürdi ser-encâm

 

Ömer ikinci yâridür nebînün

Muvâfık dostıdur vuslat şebinü

 

Üçünci yârı Osmân İbni Afvân

Güyegülikde zi’n-nûreyn-i merdân

 

Çu dördünci Aliyyü’l-murtazâdur

Belî müşriklere hakdan kazâdur

(...)

Bugur ol kutb-ı âlem eydür i yâr

Bu ilmün şerhini ol kıldı izhâr

 

Kul irer kırk makâmda tanrısına

İnanmazsan gör işle tut sına

 

Onına hükm ider anun şerî’at

Tarîkat kılur onına şürû’at

 

Onını ma’rifetden bilün izhâr

Hakîkat içredür on dahı i yâr

 

Tamâm bahs oldı us ol kırk makâmum

Kılanlar bunı kabrinde yaka mûm

(...)

İkinci kimidi fir’avn u gâfil

Kamu fi’lini işlerdi tegâfil

 

Mısır kıptîlerin divşürdi ol nahr

Esîrü’l-hırs idi hem sür’atü’n-naks

 

Nile dostum diyüben turdı muhkem

Anun destile kıldı ömrüni kem

 

Üçünci kimidi kârûn-ı nâmerd

Berîdi ol vücûddan fi’l-i cevmerd

 

Bahîl ü nâkes ü medhîl ü nâşî

Yıgardı divşirüp mâlı kumâşı

 

Ma'lûmla dir kıluram her ilâcum

Benüm hîç kimseye yok ihtiyâcum

(Çifçi, Selcen (1997). Bahrü’l-Hakâyık (Transkripsiyonlu Metin-Dil İncelemesi-Sözlük). Yüksek Lisans Tezi. Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi. 109, 117, 153.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MAHMUTOĞLU/NİHAT/OZAN NİHAT, Nihat Sönmezd. 14.10.1950 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Kerim Aydın Erdemd. 24 Eylül 1936 - ö. 14 Eylül 2004Doğum YeriGörüntüle
3GURBETÇİ OZAN, Meral Gökkayad. 01.04.1960 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4MAHMUTOĞLU/NİHAT/OZAN NİHAT, Nihat Sönmezd. 14.10.1950 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Kerim Aydın Erdemd. 24 Eylül 1936 - ö. 14 Eylül 2004Doğum YılıGörüntüle
6GURBETÇİ OZAN, Meral Gökkayad. 01.04.1960 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7MAHMUTOĞLU/NİHAT/OZAN NİHAT, Nihat Sönmezd. 14.10.1950 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Kerim Aydın Erdemd. 24 Eylül 1936 - ö. 14 Eylül 2004Ölüm YılıGörüntüle
9GURBETÇİ OZAN, Meral Gökkayad. 01.04.1960 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10MAHMUTOĞLU/NİHAT/OZAN NİHAT, Nihat Sönmezd. 14.10.1950 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Kerim Aydın Erdemd. 24 Eylül 1936 - ö. 14 Eylül 2004MeslekGörüntüle
12GURBETÇİ OZAN, Meral Gökkayad. 01.04.1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
13MAHMUTOĞLU/NİHAT/OZAN NİHAT, Nihat Sönmezd. 14.10.1950 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Kerim Aydın Erdemd. 24 Eylül 1936 - ö. 14 Eylül 2004Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15GURBETÇİ OZAN, Meral Gökkayad. 01.04.1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MAHMUTOĞLU/NİHAT/OZAN NİHAT, Nihat Sönmezd. 14.10.1950 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Kerim Aydın Erdemd. 24 Eylül 1936 - ö. 14 Eylül 2004Madde AdıGörüntüle
18GURBETÇİ OZAN, Meral Gökkayad. 01.04.1960 - ö. ?Madde AdıGörüntüle