Madde Detay

Asıl adı Bayram olduğu için ‘Îdî mahlasını kullandı. Halep’te doğdu, İstanbul’a geldi. Medrese öğrenimini tamamlayıp mülazım oldu. Anadolu şehirlerinde mesleğinde yükselerek kadılık yaptı (Cunbur 2004: 247). Safâyî’ye göre 1100/1689 (Çapan 2005: 396), İsmail Belîğ’e göre 1101/1690’da (Abdülkadiroğlu 1999: 285) vefat etti.

‘Îdî’nin tezkirelerde yer alan şiirleri vardır. Seyrek-zâde Tezkiresi’nde Mecmua’sı bulunduğu kayıtlıdır (Abdülkadiroğlu 1999: 285). Bunun yanı sıra İstanbul Büyükşehir Belediyesi Taksim Atatürk Kitaplığı O.E. Böl. Nu.: 837/4’te kayıtlı olan 317 beyitlik Na’t-ı Şerîf başlıklı na’t, hilye ve miraciye içerikli bir manzume de ‘Îdî adına kayıtlıdır. Kaynaklarda ‘Îdî mahlaslı birkaç şair bulunmaktadır ve bunlardan birine ait böyle bir manzumenin varlığından söz edilmemektedir. Söz konusu manzumenin sonunda yer alan ve 1082/1671 yılını veren tarih mısrasından hareketle manzumenin sahibinin 1689-90 yılında vefat etmiş olan Halepli ‘Îdî olduğu söylenebilir. Ancak eserin sahibinin kaynaklara adı geçmemiş ‘Îdî mahlaslı başka bir şair olma ihtimali de gözden uzak tutulmamalıdır (Erdoğan 2013: 299).

Abdülkadiroğlu, Abdülkerim (hzl.) (1999). Nuhbetü’l-Âsâs fi Zeyl-i Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay.

Cunbur, Müjgan (2004). “İydî”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C.5. Ankara: AKM Yay.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi, Tezkire-i Safâyî. Ankara: AKM Yay.

Erdoğan, Mehtap (2013). Türk Edebiyatında Manzum Hilyeler. İstanbul: Kitabevi Yay.

Keskin, Mustafa, Ayhan Öztürk ve Ramazan Tosun (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî. C. II. İstanbul: Sebil Yayınevi.

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şakaik-i Nu’maniyye ve Zeyilleri Vekayiü’l-Fudalâ. C. II-III. İstanbul: Çağrı Yay.

Gazel

Âşıkım âşık figân u âh mahremdir bana

Nağme-i sâz u tarab feryâd-ı mâtemdir bana

Mest-i mey-pervâ-yı aşkım bâde bilmem neydügin

Serde dâğ-ı âteşînim sâgar-ı Cem’dir bana

Pîşe-zâr-ı gamda tenhâ eylemem âh u enîn

Nâle-i kuhsâr-ı dil bir hûb hem-demdir bana

Olmazam memnûn câm-ı bâde-i bezm-i felek

Sâgar-ı leb-rîz-i işret çeşm-i pür-nemdir bana

Iydiyim ben olmazam bülbül-sıfat gülşen taleb

Sîne-i pür-dâğ çün bir bâğ-ı hurremdir bana

(Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi, Tezkire-i Safâyî. Ankara: AKM Yay. 396.)