KUL FAKİR/MOLLA HÜSEYİN, Osman

(d. 1880 / ö. ?)
âşık, çiftçilik
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Osman’dır. Büyük dedesi Osman Fakı tarafından kendisine "Osmanlı Hüseyin" adı verilmiştir; fakat nüfus kütüğüne yanlışlıkla "Osman" diye kaydolunmuştur (Çapraz 2008: 361). 1297/1880 yılında Kayseri’ye bağlı Sarız ilçesinin Dayoluk köyünde doğmuştur. Fahri Bilge derlemeleri sayesinde haberdar olduğumuz Kul Fakîr, Afşarların Dabanlıoğlu kabilesine mensuptur. Bu kabileden Osman Fakı’nın oğlu İsmail’in torunu ve Küçük Mehmet’in oğludur. Çocukluğunda köy imamına gitmiş; Kur’an’ı hatmederek Arapça Bina’ya [=Fiillere] kadar ders görmüştür. 1315/1898 yılında Kayseri’ye gelerek on yıl süreyle Beysaray Dairesi Kâzım Efendi’nin medresesinde tahsiline devam etmiş; burada Kâzım Efendi’den Arapça, Hacı Kâsım Efendi’den de Mültekâ [=Fıkıh] dersi almıştır. 1325/1908 yılında Askeri İmtihan Heyeti’nin yapmış olduğu sınavı kazanarak, askerliğini ertelemiştir. I. Dünya Savaşı’nda askere gitmiş ve Erzurum Cephesi’nde bulunmuştur. Bu esnada sağ elinden yaralanmış, şahadet parmağı ile orta parmağı sakat kalmıştır (Çapraz 2008: 361). Kul Fakîr, 1316/1899 yılında Sarız’ın Altısöğüt köyünden dayısının kızı ile, 1329/1912 yılında Saimbeyli [Adana] ilçesinin Ker köyünden Abdurrahman kızı Elif ile ve 1939 yılında Kadirli [Osmaniye] ilçesinin Dere Mahallesi’nden Mahtıoğlu Fâtıma ile evlenmiştir. İlk eşinden üç erkek, bir kız çocuğu; ikinci eşinden dört erkek, üç kız çocuğu olmuştur. Üçüncü eşinden de -Fahri Bilge’nin derlemeleri yaptığı sırada [1937-1950]- bir çocuk beklediği belirtilmiştir. Asıl mesleği ziraatçılık olan Kul Fakîr, kış mevsimlerinde de koyun ticareti yapmıştır (Çapraz 2008: 361). Kul Fakîr’in ölüm tarihi belli değildir. Fahri Bilge’nin derlemeleri yaptığı sırada hayattadır.

Kul Fakîr, on yedi on sekiz yaşlarında âşık olduğu Hasan Efendi’nin kızı için şiir söylemeye başlar. Şiirlerinin başkaları tarafından anlaşılmaması için “Kul Fakîr” mahlasını kullanır (Çapraz 2008: 361). Fahri Bilge defterinde Kul Fakir’e ait yedi adet türkülü-hikâye bulunmaktadır. Bu türkülü-hikâyelerin vaka kısımları Kul Fakîr’in yaşamına dair kesitleri de barındırmaktadır. Fahri Bilge’nin deftere yazdığı sıraya göre bu türkülü-hikâyeleri ele alırsak, ilk türkülü-hikâyeyi kendisi bekârken teyzesinin kızı "Zalha" için söylemiştir. İkinci türkülü-hikâyede Kozan [Adana] ilçesinin Hacılar köyünden on beş günlükken eşinden ayrılan "Hacer Kız" adlı bir geline âşık olması, kızı almak için araya adam koyduğu sırada türküyü söylemesi anlatılmaktadır. Üçüncü türkülü-hikâyede 1934'te köyündeyken, Çukurova’dan gelenlerden Hacer Kız’ın başkasına verilmek üzere olduğunu duyması ve bu üzüntüyle türküyü söylemesi anlatılmaktadır. Dördüncü türkülü-hikâyede ise 1933'te Hacer Kız’ın yanından ayrılacağı sırada ağlayarak teessüründen türküyü söylemesi anlatılmaktadır. Kul Fakîr’e ait üç adet türkülü-hikâyenin ise vaka kısımları yazılmamıştır. Bunlardan biri, âşık olduğu bir kız -muhtemelen Hacer Kız- için söylenmiştir. Diğerinde, İslam’a uygun yaşanmadığı için zamandan ve insandan şikâyet söz konusudur. Sadece iki dörtlüğü yazılmış metinde ise dinî manada öğütler verilmektedir. Kul Fakîr, mevcut şiirlerinin tamamını 8’li ve 11’li hece ölçüsüyle söylemiştir. Semai ve koşma nazım şekillerini tercih eder. Türkülü-hikâyelerin vaka kısımlarında da görüldüğü üzere şiirlerinde "aşk" konu olarak ön plandadır. Bunun yanında dinî telkinlerde bulunduğu şiirleri de vardır. Eserlerinde, Afşarlara/yöreye özgü söyleyiş ve kelimelerle karşılaşılır. Şiirlerinde sade bir dil, içten ve coşkulu bir söyleyiş vardır.

Kaynakça

Çapraz, Erhan (2008). Fahri Bilge Defterleri Işığında Kayseri ve Yöresi Halk Şairleri. Kayseri: Laçin Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ÇAPRAZ
Yayın Tarihi: 07.01.2019
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ALİd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2VEHBÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HÜSNÎ, Abdullâhd. 1688 - ö. 1776Doğum YeriGörüntüle
4VELİ BOZALGANLId. 1880 - ö. 1933Doğum YılıGörüntüle
5ZÜLFİKAR ELİMERDANLId. 1880 - ö. 1947Doğum YılıGörüntüle
6Ali Rıza Seyfid. 1880 - ö. 14 Temmuz 1958Doğum YılıGörüntüle
7VELİ BOZALGANLId. 1880 - ö. 1933Ölüm YılıGörüntüle
8ZÜLFİKAR ELİMERDANLId. 1880 - ö. 1947Ölüm YılıGörüntüle
9Ali Rıza Seyfid. 1880 - ö. 14 Temmuz 1958Ölüm YılıGörüntüle
10VELİ BOZALGANLId. 1880 - ö. 1933MeslekGörüntüle
11ZÜLFİKAR ELİMERDANLId. 1880 - ö. 1947MeslekGörüntüle
12Ali Rıza Seyfid. 1880 - ö. 14 Temmuz 1958MeslekGörüntüle
13VELİ BOZALGANLId. 1880 - ö. 1933Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ZÜLFİKAR ELİMERDANLId. 1880 - ö. 1947Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ali Rıza Seyfid. 1880 - ö. 14 Temmuz 1958Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16VELİ BOZALGANLId. 1880 - ö. 1933Madde AdıGörüntüle
17ZÜLFİKAR ELİMERDANLId. 1880 - ö. 1947Madde AdıGörüntüle
18Ali Rıza Seyfid. 1880 - ö. 14 Temmuz 1958Madde AdıGörüntüle