Madde Detay

1115/1703-04 yılında Bursa’da Eşref-zâde Tekkesi’nde doğdu. Asıl adı Abdülkadir Necib’dir. Eşref-zâde Şeyh Hacı Ahmed İzzeddin Efendi’nin oğlu olduğundan Eşref-zâde Seyyid Hacı Abdülkadir Necîb Efendi olarak tanındı. Öğrenimini tamamladıktan sonra babası İzzeddin Efendi’ye intisâp ederek ondan Arapça öğrendi ve tasavvufî terbiyeye dair dersler aldı. Hâdî-zâde Muhammed Emin Efendi'den Farsça öğrendi. 1137/1724-25 yılında babasıyla birlikte Hacc'a gitti. Babasının vefatından üç yıl önce bizzat babası tarafından İncirli Dergâhı şeyliğine atandı. Burada kırk dokuz yıl şeyhlik yaptı. Babasının vefatından sonra babasının Ulucami’de yürüttüğü tefsir derslerini devam ettirdi. 21 Rebiyülâhır 1202/30 Ocak 1788 tarihinde vefat etti. Mezarı İncirli diye bilinen Eşrefî dergâhındadır. Vefat tarihinin Osmanlı Müellifleri (Mehmed Tâhir: 2000: 129)’nde 1022/1613-14 olarak yazılması doğru değildir.

Eserleri şunlardır:

1. Zübdetü’l-Beyân fî Tefsiri’l-Kur'ân: Babası İzzeddin Efendi’nin on ciltlik Enîsü’l-Cenân adlı tefsirinin, üç cilt hâlinde özetlenmiş şeklidir (Kara 2005: 270). Eserin nüshaları Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi Genel/994-996; Orhan/217-218’dedir. Her sayfasında ortalama 29 satır bulunan ve Arapça bir tefsir olan Zübdetü’l-Beyân’ın Genel/994 numarada kayıtlı birinci cildi 450 varak, üçüncü cildi 317 varaktır (Çalık 2009: 37).

2. Mevlid-i Şerîf: Eser 242 beyitten oluşmaktadır. Eserin nüshaları Bursa İl Halk Kütüphanesi Orhangazi Nu. 622/18, vr. 123b-130b’dedir (Kara 2005; Köksal 2011: 68). Eser yayımlanmıştır (Kara 2005).

3. İlâhiyât: Eser, Eşref-zâde, Abdülkâdir b. Ahmed b. İzzeddîn adına Bursa Yazma ve Eski Basma Eserler Kütüphanesi Genel/1248 ve Genel/1249 numaralarda kayıtlıdır. (Çalık 2009: 37).

Mehmed Tahir (2000: 129)’e göre Divan’ı da bulunmaktadır. Fakat nüshasına rastlanmamıştır.

Bursalı Mehmed Tâhir (2000). Osmânlı Müellifleri. C. I. Ankara: Bizim Büro Yay. 129.

Cunbur, Müjgân (2006). “Necîbâ”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 6. Ankara: AKM Yay. 572.

Çalık, Fatma (2009). Eşrefzâde İzzettin ve Tefsiri: “Enîsü’l-Cenân. Doktora Tezi: Bursa: Uludağ Üniversitesi.

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay. 1039.

Kara, Mustafa (2005). “Abdülkâdir Necib Efendi ve Mevlîdi”. Uluslararası Bursa Tasavvuf Kültürü Sempozyumu-4. (hzl. Mehmet Temelli). Bursa: Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakfı Yay. 269-297. 

Köksal, M. Fatih (2011). Mevlid-nâme. Ankara: TDV Yay. 68.

Tek, Abdurrezzak (2010). “Bursa’da Kadirî Tekkeleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 19 (1): 143-182. http://ucmaz.home.uludag.edu.tr/PDF/ilh/2010-19(1)/M6.pdf [erişim: 28.04.2014] 

Allah adın evvelâ zikredelim

Vâcib olduğunu tahkîk idelim

Olsa miftâh-ı şürû‘ Allah adı

Kârın encâmı verir elbet tadı

Allah adı olsa mebde’ her işe

Düşmeye ol işde kimse teşvîşe

Allah adın zikr ider isen müdâm

Dîn ü dünyân hep bulur cümle nizâm

Allah adıyla olursa fâtiha

Naksı görmez hayr-ı tâmdır hâtime

Allah adıyla neye etsen şürû‘

Tam olur bî-şek kamu asl u fürû‘

Aşk ile gel Allah Allah diyelim

Eşk-i çeşmi zevk u şevkle dökelim

Feth olup müşkillerimiz ola hal

Avn-i Hak’la olmaya asla halel

Hamd O’nadır kim bu yer gök ehli hep

Hân-ı lutfunda olupdur rûz u şeb

Dahi idelim salât ile selâm

Ol Rasûl-i hazrete bâ ihtirâm

Şems-i kevneyndir rusuller serveri

Enbiyânın efdal u hem ahyeri

….

Ol nebîler muktedâsı Mustafâ

Ol velîler pîşvâsı Mustafa

Oldur ol sultân kim kevn ü mekân

Anın (i)çün halk olundılar hemân

Zînet-i dünyâ vü ukbâ şer‘-i dîn

Zühr-i ümmet Rahmeten li’l-âlemin

Yine altmış bin kez altmış bin melek

Arza indi açılup bâb-ı felek

….

Bu durur peygâmber-i âhir zamân

Bu durur mahbûb-ı Hallâk-ı cihân

….

İhtisâr üzre budur mevlid temâm

Aşk ile virin salat ile selâm

Şevk u zevk ile diyelim es-salât

Ta bulavuz dâr-ı zahmetden necât

Yâ ilâhî fahr-i âlem aşkına

Zübde-i evlâd-ı Âdem aşkına

Ol Muhammed kân-ı şefkat aşkına

Ol nebiyy-i ayn-ı rahmet aşkına

Âl-i evlâd-ı Muhammed aşkına

Hâss-ı ahbâb-ı Muhammed aşkına

….

Afv idüp isyânımız eyle meded

Bâb-ı rahmetden bizi eyleme red

….

Bu Necîb-i derdmendi yâ Mu‘în

Eyle cennât-ı na‘îmde hem-nişîn

Sıdk u şevkle kim der ise âmîn

Bu du‘âya ola derdlerden emîn

….

(Kara, Mustafa (2005). “Abdülkâdir Necib Efendi ve Mevlîdi”. Uluslararası Bursa Tasavvuf Kültürü Sempozyumu-4. (hzl. Mehmed Temelli). Bursa: Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakfı Yay. 271-288).