NEVRUZ BACI/NEVRUZA, Nevruz Oylum

(d. 1932 / ö. 10.10.1995)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Nevruz Oylum olan âşık, şiirlerinde Nevruz Bacı mahlasını kullanır. 1932’de Zile’nin Karabalçık köyünde dünyaya gelmiştir. Nevruz Bacı, Âşık Derviş Musa’nın soyundan Âşık Mehmet Çavuş’un kızı ve Turhallı Âşık Semaî'nin de eşidir. Yıllarca eşiyle birlikte âşık toplantılarında geleneğe bağlı olarak çalıp söyleyen, ödüller alan Nevruz Bacı, 10 Ekim 1995’te eşi Âşık Kul Semaî ile geçirdiği bir trafik kazasında vefat etmiştir (Gedik 2010: 180).

Şiirlerinde Nevruz Bacı veya Nevruza mahlaslarını kullanan âşığın âşıklığa başlama olayı şu şekilde olmuştur: Semaî, 1963'ün bir kış günü, Tokat'ta düzenlenen âşıklar gecesine gitmek için evine sazını almaya gelir. Nevruz Bacı'nın sazı vermek istemeyip sazın bulunduğu odanın anahtarını gizlemesi üzerine sinirlenen Semaî, eşine vurup elindeki anahtarı alarak odayı açıp sazı alır. Giderken de "Kadın senin âşıklıktan haberin yok. Ben de sana âşıklığı sevdirmez, senin içine benim içimdeki gibi kor düşürmezsem o meydanlarda çalıp söylemem." diye intizarda bulunarak , "hoşça kal" demeden gider. Bu hâl Nevruz Bacı'nın, eşinin arkasından "Çoluk çocuğun rızkı peşine koşmayıp âşıklık diye kuru sevda peşine yeliyor." diye söylenmesine sebep olur. Söylene söylene çocuklarına sarılıp ağlayarak olduğu yerde uyuyakalır. Âşık Semaî, Tokat yolunda içten içe ağlayarak, âşıklık uğruna hayatında ilk kez eşini dövmenin burukluğunu yaşarken "Allah'ım ya benim canımı âşıklık uğruna bu yolda al ya da Nevruz'a âşıklık sevdası ver, sazıma, sözüme karışmasın" diye yürekten dua eder. Nevruz Bacı da bu sırada bir rüya görmektedir. Evlerinin önü tren yoludur. Nevruz'un rüyasında saz çalıp demeler söyleyişine komşular başına birikip "Tren gelir çiynenirsin, kalk evine git" ikazları üzerine komşularına; "O devletin treni, beni çiynemez, burda durur. O durur da, aşkın treni durmaz. Önemli olan aşkın trenidir." der. O sırada rüyasında hiç tanımadığı bir kişinin; "Sen eşinin âşıklığa girmesine razı olmuyorsun da niye kendin çalıyorsun?" sorusuna; "Eşim bana intizar etti. Onun için ben de sazımı alıp tren yoluna oturdum" diye cevap verir. Tam bu sırada tren yoluna küçük bir kız çocuğunun indiğini ve hızla trenin geldiğini görerek fırlayıp çocuğu raylardan çeker ve uyanıverir. Uyandığında kendini kan ter içinde bulur, ne saz vardır kucağında ne çocuk. Sadece kendi çocukları sarılıp uyumuşlardır annelerine. Şaşkınlıkla kalkıp, evde kocasının eski sazını arar. Kendisinde hiç hissetmediği duygular vardır, hafiflemiş gibidir. Sabırsızlıkla sabaha kadar Âşık Semaî'nin yolunu bekler. Kızgın gittiği için eşinin tavrından endişeli olan Semaî ancak eşinin sabahın erken vaktinde kendisini beklediğine, sanki hiç kırgınlık olmamış gibi karşılayışına şaşırır. Nevruz Bacı, "Konser başarılı oldu mu?" diye sorunca, Semaî kendisiyle eğlendiğini sanarak eşine şaka yollu takılır. Ciddileşen Nevruz Bacı, rüyasını anlatıp: "Nevruzuyam hayran oldum hâline/ Düşümde de saz verdiler elime/Saz ile oturdum tren önüne/Tren durur aşkın treni durmaz" biçiminde bir dörtlüğü mırıldanınca gerçeği anlayan Semaî, "Dualarım kabul olmuş, sen bade içmişsin." deyip istekli olan eşine belagat ve saz dersi verip kadın âşıklar kervanına güçlü bir âşık katar.

Alevi-Bektaşi kültürü ortamında yetiştiği için deyişleri, bu kültür ortamını yansıtan özellikler taşır. Doğaçlaması güçlü olan Nevruz Bacı’nın Âşık Semaî ile yaptığı bir atışması ustalığını sergileyen örneklerdendir (Yardımcı 2004: 260-261).

Kaynakça

Gedik, Seda (2010). Cumhuriyet Döneminde Turhal – Zile – Artova Havzasında Yetişen Âşıklar ve Âşık Kul Semaî’de Gelenek, Etkileşim ve Eğitim. Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.

Yardımcı, Mehmet (2004). 16. Yüzyıldan Günümüze İz Bırakan Zileli Şairler. Zile: Zile Belediyesi Kültür Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET YARDIMCI
Yayın Tarihi: 26.09.2018
Güncelleme Tarihi: 09.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Osman Başd. 10 Mayıs 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2HUBYÂR/ALİCAN, Alican Yıldırımd. 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Yekta Güngör Özdend. 5 Haziran 1932 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4NİZAM, Nizam Utlud. 1932 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Halil Rıdvan Çongurd. 26 Temmuz 1932 - ö. 14 Mart 2013Doğum YılıGörüntüle
6Mustafa Necati Sepetçioğlud. 1932 - ö. 8 Temmuz 2006Doğum YılıGörüntüle
7NİZAM, Nizam Utlud. 1932 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Halil Rıdvan Çongurd. 26 Temmuz 1932 - ö. 14 Mart 2013Ölüm YılıGörüntüle
9Mustafa Necati Sepetçioğlud. 1932 - ö. 8 Temmuz 2006Ölüm YılıGörüntüle
10NİZAM, Nizam Utlud. 1932 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Halil Rıdvan Çongurd. 26 Temmuz 1932 - ö. 14 Mart 2013MeslekGörüntüle
12Mustafa Necati Sepetçioğlud. 1932 - ö. 8 Temmuz 2006MeslekGörüntüle
13NİZAM, Nizam Utlud. 1932 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Halil Rıdvan Çongurd. 26 Temmuz 1932 - ö. 14 Mart 2013Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Mustafa Necati Sepetçioğlud. 1932 - ö. 8 Temmuz 2006Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16NİZAM, Nizam Utlud. 1932 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Halil Rıdvan Çongurd. 26 Temmuz 1932 - ö. 14 Mart 2013Madde AdıGörüntüle
18Mustafa Necati Sepetçioğlud. 1932 - ö. 8 Temmuz 2006Madde AdıGörüntüle