Madde Detay

945/1538-39 yılında Bağdat’ta doğdu. Asıl adı, Mustafa’dır. Sicill-i Osmânî ve Osmanlı Müellifleri’nde asıl adı Mehmed olarak gösterilse de M. Nail Tuman bunun yanlış olduğunu söyler. Niksarlı Muslihiddin Mustafa Efendi’nin oğlu olan Mahmud Efendi, 973/1565-66 yılında Ebussuud Efendi’den mülazım oldu. Bir müddet kendisine bağlanan ulufe ile geçindikten sonra Varna, Silistre, Tırnova Şumnu, Karaferye, Selanik ve Yenişehir gibi çeşitli yerlerde kadılık; Üsküdar’da Mehmed Paşa Medresesi ve Sahn-ı Seman medreselerinde müderrislik yaptı. 15 Ramazan 1025 (26 Eylül 1616) tarihinde İstanbul’da veba hastalığından vefat etti. Edirnekapı dışında Emir Buhari Tekkesi civarına defnedildi. Bursalı Hâşimî “Niksârî-zâdeye yir ola makâm-ı Mahmûd” mısraını ölümüne tarih düşürmüştür.

Niksârî-zâde Kadı Mahmud Efendi’nin büyük biraderi Mehmed Efendi de kendisi gibi âlimdi. 981/1573-74 yılında vefat etti. Küçük biraderi Ali Çelebi, hacca gittikten sonra Hindistan’a gitti. Önce Celaleddin Ekber’den daha sonra da oğlu Selîm Şah’dan büyük yakınlık gördü. Cünbürd diyarı ona verilip, âlimlerin reisi ve müftü oldu. 1045/1635-36’da vefat etti.

Bursalı Mehmed Tâhir, Niksârî’nin mürettep Dîvân’ı ile Tefsîr-i Beyzâvî’ye ve bazı ilmî kitaplara ta’lîkatının olduğunu belirtse de (Yavuz ve Özen 1972: 254) şimdilik herhangi bir eseri elde değildir.

Zevk sahibi usta bir şair olan Mahmud Efendi, şiirlerinde Niksârî mahlasını kullanmıştır. Renkli kıt’aları ve halk içinde meşhur olan hezelleri vardı. Ömrünün sonuna doğru gazele de merak salmıştır (Özcan 1989: 586).

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî (Yâhud Tezkîre-i Meşâhir-i Osmânî). C. 3. İstanbul: KB-Tarih Vakfı Ortak Yay.

İpekten, Halûk, M. İsen, R. Toparlı, N. Okçu ve T. Karabey (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

Kaf-zâde Fâ’izî. Zübdetü’l-Eş’âr. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Belediye 11. vr. 192b.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Nev’i-zâde Atâî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik Fî Tekmîleti’ş-Şakâ’ik. Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri. C. 2. İstanbul: Çağrı Yay.

Riyâzî. Riyâzu’ş-Şu’arâ. Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, 06 Hk 1275. vr. 110b-111a.

Yavuz, Fikri ve İsmail Özen (hzl) (1972). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. 2. İstanbul: Meral Yay.

Gazel

Ey gönül eyleme her hûba nazar-bâzlıgı

Kîse-i cûdda var sîm ü zerün azlıgı

Aşk-ı dildâr ile başı hoş iken uşşâkın

Gelüp ey akl kota dagdaga endâzlıgı

Harem-i sîneye gel kesb-i safâ eyle şehâ

Tahta bendün çü bilürsin ey’olur yazlıgı

Eglenürken o şehün çeşmi hayâliyle gönül

Sen de ey eşk gelüp eyleme gammâzlıgı

Hâb-ı gafletden nice kaldıra baş Niksârî

Tâ ki hayl-i şu’arâ göre ser-efrâzlıgı

(Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Nev’i-zâde Atâî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik Fî Tekmîleti’ş-Şakâ’ik. Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri. C. 2. İstanbul: Çağrı Yay. 586.)