RAHÎKÎ

(d. ?/? - ö. 953/1546/47)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı kimi kaynaklarda Yûsuf, kimi kaynaklarda Sinân, kimilerinde Yûsuf Sinan olarak geçer. İstanbulludur. Latîfî “Galata tâifesinden” olduğunu söylüyor. Âşık Çelebi, Rahîkî mahlasını almasını “şarâbâtîliğinden” kaynaklanmış olması gerektiğini belirtir. Kuloğullarından ve yeniçeri zümresinden olan şair, Mustafa Ağa vak’asında asiler arasında bulunduğu iddasıyla ulufesi kesilince Mahmud Paşa Çarşısı’nda attar dükkânı açarak esnaflığa başladı. Ulufesinin kesilmesine sebep olan olayı Gelibolulu Âlî ayrıntısıyla anlatır. Dükkânı zevk ve irfan sahiplerinin uğrak yeri idi. Bir zaman tıp ilmine ve türlü macunlar yapmaya da merak salan Rahîkî tîmârhanede şerbetçilik görevinde de bulundu. 953/1546/47’de hastalanarak öldü. “Koyup gitdi bu dükkân-ı cihânı” mısraı ölümüne tarihtir. Âşık Çelebi, ölmeden iki gün önce şairi bir yakınıyla birlikte bayramda ziyaret ettiğinden ve Rahîkî’nin bütün hastalığına rağmen kendsiyle hoşça konuştuğundan bahseder. Sehî Bey, güzel şiirleri ve benzersiz sözleri olduğunu kaydederken Latîfî, şiirle fazla uğraşmadığını bikr-i mânâyı yakalamaya gayret göstermediğini belirtmekte, Âlî ise gazelleri noksan ise de fena olmadığını ifade etmektedir. Âlî, yaptığı macun ve afyonların sonradan çok meşhur olduğunu kaydetmektedir. Hasan Çelebi bir şiirini “kafiyesi sahîh değildir” diye örnek verir. Hasan Çelebi’nin de, Rahîkî’nin dükkanının hâlâ faal vaziyette olduğu hâlde şiirlerinin unutulduğunu belirttiğine bakılırsa macunlarının şiirlerinden meşhur olduğu anlaşılmaktadır. Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-Nezâ’ir’inde ve Pervâne Bey Mecmuası’nda hemen hepsi aynı olan 13’er adet şiiri vardır.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmanî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzemâ. Ankara: AKM Yay.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994).  Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ (İnceleme-Metin). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.

Köksal, M. Fatih (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf. [erişim tarihi: 20.03.2013] 

Köksal, M. Fatih (2007). “Rahîkî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 7. Ankara: AKM Yay. 269-270.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâ’ilî. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1978). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay.

Müstakîm-zâde Süleymân Sa’deddîn. Mecelletü’n-nisâb fi’n-neseb ve’l-künâ ve’l-elkâb. Süleymaniye Kütüphanesi, Hâlet Ef. No. 628, vr. 230b.

Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat No. 406, vr. 58a, 225b, 258a…

“Rahîkî”(1990). Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 7. İstanbul: Dergâh Yay. 269.

Riyâzî. Riyâzü’ş-Şu’arâ. Süleymaniye Kütüphanesi, Es’ad Ef. No. 3871, vr. 54a.

Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul: Matbaa-i Âmidî.

Sungurhan Eyduran, Aysun (hzl.) (2008). Beyânî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: Kültür Bakanlığı e-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83502/beyani----tezkiretus-suara.html [erişim tarihi: 20.03.2013]

Şemseddîn Sâmî (1314). Kâmûsu’l-A’lâm. İstanbul: Mihrân Matbaası.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 05.09.2013
Güncelleme Tarihi: 29.10.2020

Eserlerinden Örnekler

  GAZEL

 Şeh-süvâr-ı ışksın ey dil rikâb-ı câna bas

 Şimdilik meydân senüñdür ayaguñ merdâne bas

 Lâübâlîsin bilürler ey gözüm yaşı seni

 Bir delikanlulıg eyle gel der-i mey-hâne bas

 Kaşları kurbânı oldugum bilürsin ey hilâl

 Kanumı barmak ucıyla cebhe-i cânâna bas

 Ger dilerseñ tîg-i müjgânuñla ömrüm cân diler

 Ger basarsañ yüzüm üzre dîde-i giryâna bas

 Gözlerüñ mahmûrıyam sâkî meded öldüm yetiş

 Ben garîbüñ cânına gel bir iki peymâne bas

 Mest-i ışk olmak dilerseñ zâhidâ âlemde ger

 Neng câmın yire çal andan kadem meydâna bas

 Ey Rahîkî çünki olduñ âşinâ-yı bahr-i ışk

 Katreden yaşınma hergiz lücce-i ummâna bas

 (Köksal, M. Fatih (2012). Edirneli NazmîMecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf. [erişim tarihi: 20.03.2013]. 1208)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1EMNÎ, Selîm-zâde Süleymân Emnî Efendid. ? - ö. 1698-99Doğum YeriGörüntüle
2HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Doğum YeriGörüntüle
3Hakan Şarkdemird. 20 Agustos 1971 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4EMNÎ, Selîm-zâde Süleymân Emnî Efendid. ? - ö. 1698-99Doğum YılıGörüntüle
5HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Doğum YılıGörüntüle
6Hakan Şarkdemird. 20 Agustos 1971 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7EMNÎ, Selîm-zâde Süleymân Emnî Efendid. ? - ö. 1698-99Ölüm YılıGörüntüle
8HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Ölüm YılıGörüntüle
9Hakan Şarkdemird. 20 Agustos 1971 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10EMNÎ, Selîm-zâde Süleymân Emnî Efendid. ? - ö. 1698-99MeslekGörüntüle
11HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23MeslekGörüntüle
12Hakan Şarkdemird. 20 Agustos 1971 - ö. ?MeslekGörüntüle
13EMNÎ, Selîm-zâde Süleymân Emnî Efendid. ? - ö. 1698-99Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Hakan Şarkdemird. 20 Agustos 1971 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16EMNÎ, Selîm-zâde Süleymân Emnî Efendid. ? - ö. 1698-99Madde AdıGörüntüle
17HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Madde AdıGörüntüle
18Hakan Şarkdemird. 20 Agustos 1971 - ö. ?Madde AdıGörüntüle