SAFÂYÎ, Ali Safâyî Dede

(d. ?/? - ö. 1250/1834 ds.)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Konya'da doğdu. Asıl adı Ali Safâyî Dede'dir, Safâyî şiirlerinde kulllandığı mahlasıdır. Dîvân'ının başındaki nota göre Konya Mevlevîhânesi'nde çile çıkardı. Sonra İstanbul'a gitti. Burada Yenikapı Mevlevîhânesi'nde hizmet etmeye başladı. Bu hizmetleri esnasında şairin şiirlerini gören dergâhın şeyhi Abdulbâkî Dede tarafından kendisine Safâyî mahlası verildi ve Dîvân'ını tertip etmesini istedi. Ali Safâyî Dede'nin bundan sonra ne yaptığı ve hangi tarihte vefat ettiği bilinmiyor. Dîvân'ındaki tarih manzumelerinden en son tarihli olanı 1250/1834 tarihini taşıdığına göre (Dîvân v. 44) bu tarihten sonra bilmediğimiz bir yılda vefat etmiş olmalıdır.

Safâyî'nin bilinen tek eseri olan Dîvân'ının iki nüshasından biri Süleymaniye Kütüphanesi Nâfiz Paşa Bölümü No: 912'de 45 varak, diğeri Konya Mevlânâ Müzesi Kütüphanesi No: 2438'de 50 varaktır. Dîvân'ın her iki nüshasının başında da "Dîvân-ı Alî Safâyî Dede Türbedâr-ı Dergâh-ı Feyz-iktinâh-ı Hazret-i Mevlânâ" başlığı bulunmaktadır. Dîvân'ın Süleymaniye nüshasında 80 gazel, 2 münâcât, 5 na't, 8 tahmis, 3 muhammes, 4 müseddes, 3 tercî-i bend, 1 terkîb-i bend, 1 mu'aşşer, 3 müstezâd ve 23 tarih olmak üzere toplam 133 manzume yer almaktadır.

Dîvân'ındaki şiirlerinden açıkça anlaşıldığı üzere Safâyî Mevlevîdir. Şiirlerinin çoğu tasavvufidir. Eserin başında iki münacat ve beş na't bulunmaktadır. Ayrıca Mevlânâ'ya yazılmış şiirler de vardır. Muhammes şeklindeki Kerbelâ Mersiyesi ile dört halife için yazılmış müseddesi de ilgi çekicidir. Ayrıca meşhur sekiz şairin şiirini de tahmis etmiştir.

Kaynakça

Safâyî. Safâyî Dîvânı. Süleymâniye Kütüphânesi Nâfiz Paşa No: 912.

Safâyî. Safâyî Dîvânı. Konya Mevlana Müzesi Kütüphânesi No: 2438.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET ARSLAN
Yayın Tarihi: 01.08.2014
Güncelleme Tarihi: 01.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Dil sarâyında bu şeb dildâra kıldım bir nigâh

Tâc-ı şâhî pûş idüp dil tahtın itmiş cilve-gâh

Enderûn-ı sînede renc-i dilim gûş eyleyüp

Rahm idüp tîmâra teşrîf itmiş ol şevket-penâh

Çün hadîka şevk ile açmış hezâr ezhâr-ı dil

Şem'-i rûyıyla çerâgân oldı her dâg-ı siyâh

Şu'le-i âhımla rûşen sahn-ı dil dâg üsti bâğ

Gûyiyâ gül-hande-i mehtâb ider ol pâdişâh

Dîde hûn-rîz dil pür-efgân arz-ı hâl olmuş be-dest

Her zahım açmış dehân ol şâha dir hâlim tebâh

Gûş idelden bu'l-hased çarh-ı dili hâlî dilim

Sanmanız ra'd u matar nâlân u giryân eyler âh

Âsumân üzre kıyâs itme görinen mâhdır

Reşkden geymiş felek başına zerrîn şeb-külâh

Encümân-ı akd idüp eflâke ragmen zülfüne

Eylemiş nâmın süreyyâ reşkden bî-iştibâh

Çarh-ı atlas kâmet-i ikbâlinin kaftânıdır

Râhının ferşine reşk eyler şehâ hurşîd ü mâh

Eyledim tahrîr vasfın gerçi köhne harf ile

Şerm ile hâmem niyâz u acz ider sensin penâh

Kıl kerem ey dâver-i hûbân Safâyî bendeni

İtme hâtırdan ferâmûş el-amân ey pâdişâh

İtsün Allâh'ım seni dil-hâhın üzre kâmrân

Çeşm-i bedden saklasun bir dürr-i yektâsın ilâh

(Safâyî. Safâyî Dîvânı. Süleymâniye Kütüphânesi Nâfiz Paşa No: 912. vr. 35a.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Hatice Tekind. 31 Ocak 1966 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Kemal Behram Çukurkavaklıd. 1934 - ö. 15 Nisan 1992Doğum YeriGörüntüle
3NEV‘Î-ZÂDE MEHMED EFENDİd. ? - ö. 1659Doğum YeriGörüntüle
4Hatice Tekind. 31 Ocak 1966 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Kemal Behram Çukurkavaklıd. 1934 - ö. 15 Nisan 1992Doğum YılıGörüntüle
6NEV‘Î-ZÂDE MEHMED EFENDİd. ? - ö. 1659Doğum YılıGörüntüle
7Hatice Tekind. 31 Ocak 1966 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Kemal Behram Çukurkavaklıd. 1934 - ö. 15 Nisan 1992Ölüm YılıGörüntüle
9NEV‘Î-ZÂDE MEHMED EFENDİd. ? - ö. 1659Ölüm YılıGörüntüle
10Hatice Tekind. 31 Ocak 1966 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Kemal Behram Çukurkavaklıd. 1934 - ö. 15 Nisan 1992MeslekGörüntüle
12NEV‘Î-ZÂDE MEHMED EFENDİd. ? - ö. 1659MeslekGörüntüle
13Hatice Tekind. 31 Ocak 1966 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Kemal Behram Çukurkavaklıd. 1934 - ö. 15 Nisan 1992Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15NEV‘Î-ZÂDE MEHMED EFENDİd. ? - ö. 1659Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Hatice Tekind. 31 Ocak 1966 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Kemal Behram Çukurkavaklıd. 1934 - ö. 15 Nisan 1992Madde AdıGörüntüle
18NEV‘Î-ZÂDE MEHMED EFENDİd. ? - ö. 1659Madde AdıGörüntüle