Madde Detay

Hakkında bilinenler çok azdır. Asıl adı Mehmed Sâlih'tir. Babası Mustafa Efendi aslen Tosyalı olup İstanbul'a yerleşmiş ve devrin kazaskerlerden Azmîzâde Mustafa Efendi'nin hizmetinde bulunmuş, bu sebeple Azmîzâde Mustafası diye şöhret bulmuştur. Annesi, Şeyh Mehmed Efendi'nin oğlu ulemadan Sinanüddin Yusuf Efendi'nin kızıdır. Ağabeyi Rıfkî Mehmed Efendi II. Mustafa devri bilginlerinden olup Rıfkî mahlasıyla şiirler de yazmıştır. Mehmed Sâlih Efendi de ağabeyi gibi erken yaşlardan itibaren ilim yoluna girdi, tahsilini bitirip Şeyhülislam Bahâyî Efendi'den mülazemet almıştır. Kadılık mesleğine girdi, Zağra'da Kili kazası muvakkiti iken vefat etti.

Mehmed Sâlih Efendi asıl şöhretini tezkiresi ile sağlamıştır. 1621'den itibaren zamanının şairlerinin kısa hal tercümelerini vermiş, şiirlerinden örnekler almıştır. Hal tercümelerinin kısa tutulması ile Fâizî'nin Zübdetü'l-eş‘âr'ını andırır. Zaten tezkire Fâizî'nin zeyli mahiyetindedir. 1662'de tamamlanan eserde 29 şair yer alır. Şeyhî, müellifin ölümüyle yarım kalan tezkirenin müsveddelerini gördüğünü söyler. Eser 1905'te Ali Emirî Efendi tarafından temize çekilmiş, böylece bugün elimde bulunan tezkire meydana gelmiştir (Millet Ktp., Ali Emiri, Tarih, 780.)

İlim ve marifetle meşhur olan Mehmed Sâlih'in mürettep divanı olmamakla beraber devrin şiir mecmualarında bazı şiirlerine rastlanır. Şiirlerinde Yümnî mahlasını kullandı. Şiirleri sanat gücü bakımından vasattır.

Beliğ. Nuhbetü’l-Asâr li Zeyli Zübdeti’l-Eş'âr. İÜ Ktp. No. 1182. yk 118b.

Erdem, Sadık (1988). “Mehmed Sâlih Yümnî Tezkire-i Şuarâ-yı Yümnî (inceleme-tenkidli metin-indeks)”. Türk Dünyası Araştırmaları. (55): 85.

Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Tezkire-i Şuarâ-i Yümnî (İnceleme-Tenkidli Metin-İndeksli Tıpkıbasım). Ankara: TTK Yay.

İnal, İbnülemin Mahmut Kemal (1999). Son Asır Türk Şairleri. Ankara: AKM Başkanlığı Yay. C. I. s. 5.

İpekten, Haluk (1988). Türk Edebiyatının Kaynaklarından Türkçe Şuarâ Tezkireleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi.  s.115, 116.

Karahan, A (1997). “Tezkire”. İA. 12/2. Eskişehir: MEB Yay. s. 226-230.

Müstakîmzade. Mecelletü’n-Nisâb. Süleymaniye Ktp. Halet Efendi. No. 628. yk 446.

Olgun, Tâhirü’l-Mevlevî Tahir (1973). Edebiyat Lugatı. İstanbul: Enderun. s. 174.

Şeyhî. Vekâyi-i Fuzalâ. İÜ Ktp. TY. 81. s. 816

Mahabbet tahrîridür bunda hîç dürr ü güher yokdur

Çalışma yok yere ey dil sana andan çıkar yokdur

Arz eyle cebheni bilip eksikligin tamâm

Devr-i felekde dâiresin gözlesin kamer

O kâküller ki dâmân-ı izâr-ı yâre düşmüşdür

Ki gûyâ sâye-i sünbül gül-i gülzâra düşmüşdür

(Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Tezkire-i Şuarâ-i Yümnî (İnceleme-Tenkidli Metin-İndeksli Tıpkıbasım). Ankara: TTK Yay. 21.)

***

Adı Süleymân'dır. Sâbıkan Silâh-dâr kâtibi olmuşdur. Mısr Paşası olan Eyyûb Paşa'nın akribâsındandır.İstanbul'dandır. Seray'dan çıkmadır. hersek havâlisinden olup 1088/ 1677 senesinde vefat eylediği Tezkire-i Safâyî'de muharrerdir. 

Bu derd-i 'ışkı kâbil-i dermân sanur gören

Bir böyle kâr-ı müşkili âsân sanur gören

Diñlemez oldı nagme-i cân-bahş-ı 'andelîb

Şimdi gurâbı murg-ı hoş-elhân sanur gören

halk- zamâne şöyle galat-bîn oldu kim

Mürde çerâgı şem-i fîrûzân sanır gören

Hayfâ Mezâkî pîleverân-ı zamâneyi

Kıymet-şinâs-ı gevher-i 'irfân sanur gören

(Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Tezkire-i Şuarâ-i Yümnî (İnceleme-Tenkidli Metin-İndeksli Tıpkıbasım). Ankara: TTK Yay.)