Madde Detay

Zeyneddîn Efendi, Mevlevîlikle münasebetleri her dönemde iyi olan Germiyan beylerinin hükümran olduğu Kütahya’da doğmuştur. Esrâr Dede’nin (Genç 2000: 223) ve onu takiben Alî Enver’in (1309: 89) belirttiğine göre babası Muzaffereddîn Çelebi’dir. Ancak Özönder (1996: 75), Mevlânâ Müzesi Kütüphanesi’ndeki bir belgeden hareketle Kütahya Mevlevîhânesi şeyhlerini tanıtırken Zeyneddîn Efendi’nin Şâh Melik’in oğlu ve Burhâneddîn İlyâs Çelebi’nin amcazâdesi olduğunu yazmıştır. Zeyneddîn Efendi, kaynaklara göre Çelebi (Mevlânâ soyundan) gelmektedir. İlk eğitimini babası ve özellikle Kütahya Mevlevîhânesi’nin ilk şeyhi Celâleddîn Ergun Çelebi ile ikinci şeyhi Burhâneddîn İlyâs Çelebi gibi dönemin Mevlevî büyüklerinin riyasetinde tamamlamıştır. Çelebi’nin vefâtı konusunda kaynaklardaki tarihler birbirine yakın ama farklıdır. Esrâr Dede (Genç 2000: 224) şairin vefat tarihini “800/1397-98 hilâli”, Özönder (1996: 75) ise 828/1424-25 yılı şeklinde vermiştir. Kaynaklarda Zeyneddîn Efendi’nin eser telif ettiğine ilişkin herhangi bir kayıt yoktur. Nitekim Esrâr Dede (Genç 2000: 224) ve Alî Enver (1309: 89-90), tezkirelerinde onun sadece Farsça bir rubaisine yer vermiştir. Esrâr Dede (Genç 2000: 223); Çelebi’nin âlim, arif ve kâmil bir şair olduğunu belirtmiş, Alî Enver (1309: 89) de buna Mevlevî büyüklerinin çok keramet izhar edenleri arasında yer aldığı bilgisini eklemiştir.

Alî Enver (1309). Semâ’hâne-i Edeb. İstanbul.

Çiftçioğlu, İsmail (2004). “Germiyan Beyliği Döneminde Kütahya’da Mevlevîlik”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (X): 143-159.

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrâr Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay.

Gölpınarlı, Abdülbaki (1983). Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılâp ve Aka Yay.

Özönder, Hasan (1996). “Kütahya Mevlevîhânesi”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (2): 69-89.

Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1932). Bizans ve Selçukilerle Germiyan ve Osman Oğulları Zamanında Kütahya Şehri. İstanbul: Maarif Yay.

Rubâ’î

Bî-rûy-ı tu mir’ât-i dil-i mâ çi kuned

Gerdîde be-câyîst u ammâ çi kuned

Her ser ki şud âsûde-yi zıll-i keremet

Ey Tûbi-yi tahkîk be-fermâ çi kuned

“Senin yüzün olmadan gönlümüzün aynası ne yapsın? [Çeşitli] yerlere göz gezdirmiş amma ne yapsın? Ey hakîkat Tûbâ’sı buyur; senin kereminin asûde gölgesindeki başlar ne yapsın?”

(Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrâr Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay. 224.)