AZÎZ, Abdülaziz Efendi

(d. ?/? - ö. 1738/1739/1151)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. Mora civarındaki Dehişte’de doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Asıl adı Abdülaziz’dir. Mühründe adı Abdülaziz Dehiştevî olarak geçmektedir. Şeyh Hasan Sezaî Efendi’nin akrabalarından ve Râtip Ahmed Paşa’nın yakınlarındandır. Divan’ından iyi bir öğrenim gördüğü, Arapça ve Farsça'ya hâkim olduğu anlaşılmaktadır. 1151/1738-1739 yılında Mora’da öldü. Mezarı Mora’dadır.

Dîvân: Bir nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi TY 294 numarada kayıtlıdır. 1500 beyitlik bu Divan’da 219 gazel, yüz altmış dört beyitli bir mesnevi, 8 kıt‘a, 1 tarih, biri Arapça iki nazım yer almaktadır (İKTYK 1959: 702). Yapı Kredi Sermet Çifter Kütüphanesi 637 numarada kayıtlı 37 yapraktan oluşan divançesinde gazelleri bulunmaktadır (Çeltik 2008: 33). Divan’ındaki manzumelerden 55’i Farsça olarak kaleme alınmıştır.

Azîz mahlasını kullandı. Divan’ından hareketle klasik şiirin klişelerini başarıyla kullandığını, çoklukla âşıkâne ve şuhâne söyleyişleri tercih etmekle birlikte yer yer hikemî söyleyişlere de başvurduğunu, hatalar yapmış olsa da aruzu genelde başarıyla kullandığını söylemek mümkündür. 

Kaynakça

Azîz. Divan-ı Azîz. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi TY. 294.

Çeltik, Halil (2008). Divan Sahibi Rumeli Şairlerinin Şiir Dünyası. Ankara: MEB Yay. 33.

H. Yılmaz (2002). “Azîz”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 8. Ankara: AKM Yay. 104-105.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1959). “Aziz”. C. 2. İstanbul: Maarif Basımevi Yay. 702.

Kurnaz, Cemâl ve MustafaTatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 671-672.

Müstakîm-zâde Süleyman Sa’deddin Efendi (2000). Mecelletü’n-Nisâb (Tıpkıbasım). Ankara: KB Yay. vr. 318a.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 17.03.2014

Eserlerinden Örnekler

Tal‘at-ı âyinede bir meh-i tâbân oldu

Ruhının her birisi bir gül-i handân oldu

 

Açılıp tükmesinin her biri gonca gibi

Sînesi güllü karanfilli gülistân oldu

 

Gördü nahvet-zede ser-mest görünen kesmiş ecel

Pâyına düşdü anın yoluna kurbân oldu

 

Tıfl iken gülşen-i hüsn içre o nahl-i tâze

Şimdi görsen ne ‘aceb serv-i hırâmân oldu

 

Bezm-i ‘işretde basılmış gibi bintü’l-‘inebin

Âb-rûyı dökülüp dâmeni hep kan oldu

 

Muhtesib ki mey(i) teftîş ederdi her-bâr

Mest olup deyr-i harâbâtda rehbân oldu

 

Zâhid-i zühd-perest anı görünce ser-mest

Döndü pervâne gibi şu‘leye sûzân oldu

 

Katre katre dökülen hûn-ı sirişk-âlûdum

Destim âhır ‘Azîz sübha-i mercân oldu

(Azîz. Divan-ı Azîz. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi TY. 294. vr. 48b.)

 

Bize bu gevher-i İslâm Hak’dan bir emânetdir

Anı hıfz etmemek sandûka-i dilde hıyânetdir

 

Bizi temyîz için hayvân-ı gayr-ı nâtıkından Hak

Bize teklîf-i îmân eyledi gör ne sa‘âdetdir

 

Fenâ mülkünde bâkî kim kalır şâh u gedâlardan

Selâmet ister isen belki sultânlık ‘ibâdetdir

 

Bu tünd-bâd-ı pür-şûr-ı havâdisden emân olmaz

Halâs ile ‘ibâdet keşti-i Nûh’a selâmetdir

 

Riyâ vü ‘ucbı terk et ‘arsa-i kibre ayak basma

Der-i Hallâk-ı Bârî’de bu makbûl istikâmetdir

 

Mukîm ol merkez-i şer‘-i şerîfden inhirâf etme

O şer‘-i pâke ancak ihtirâm ‘ayn-ı diyânetdir

 

Ümîdin kesme ‘isyân ile gufrân-ı İlâhî’den

Hudâ’ya ‘afv ‘Azîzâ kullara ‘isyân ‘âdetdir

(Azîz. Divan-ı Azîz. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi TY. 294. vr. 20a.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1EMÎN, Mehmed Emin Beyd. ? - ö. 1748-48Doğum YeriGörüntüle
2SABRÎ, Kara Yılanzâde Seyyid Mehmed Amind. 1768 - ö. 1814Doğum YeriGörüntüle
3BAHTÎ, Bahtî Efendid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4EMÎN, Mehmed Emin Beyd. ? - ö. 1748-48Doğum YılıGörüntüle
5SABRÎ, Kara Yılanzâde Seyyid Mehmed Amind. 1768 - ö. 1814Doğum YılıGörüntüle
6BAHTÎ, Bahtî Efendid. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7EMÎN, Mehmed Emin Beyd. ? - ö. 1748-48Ölüm YılıGörüntüle
8SABRÎ, Kara Yılanzâde Seyyid Mehmed Amind. 1768 - ö. 1814Ölüm YılıGörüntüle
9BAHTÎ, Bahtî Efendid. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10EMÎN, Mehmed Emin Beyd. ? - ö. 1748-48Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11SABRÎ, Kara Yılanzâde Seyyid Mehmed Amind. 1768 - ö. 1814Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12BAHTÎ, Bahtî Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13EMÎN, Mehmed Emin Beyd. ? - ö. 1748-48Madde AdıGörüntüle
14SABRÎ, Kara Yılanzâde Seyyid Mehmed Amind. 1768 - ö. 1814Madde AdıGörüntüle
15BAHTÎ, Bahtî Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle