Bektaş, Cengiz

(d. 26 Kasım 1934 / ö. 20 Mart 2020)
Mimar, Şair, Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Denizli’de doğdu. Çocukluğu Denizli’de Çaybaşı Mahallesinde geçti. Annesinin adı Ayşe, babasının adı Halil Bektaş’tır. Esnaf bir babanın oğlu olan Bektaş’ın hayatta kalan erkek kardeşleri Cihan ve Ceylan Bektaş’tır. İlkokulu Denizli’de dördüncü sınıfa kadar Gazi İlkokulunda, beşinci sınıfı İstanbul Şehzadebaşı 56. İlkokulunda, ortaokul ve liseyi İstanbul Erkek Lisesinde bitirdi.

Mimarlığa ilk adımını ilkokul sonuna doğru Çocuk Haftası dergisinde yayınlanan ilk çizgisiyle atan Bektaş, lise yıllarında mimar olmaya karar kesi karar verdi. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde başladığı lisanseğitimini Münih Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümünde tamamladı (1959). 1960’ta Alman Şehircilik Akademisi kurslarına katıldı. 1959’dan itibaren Almanya’da serbest mimar olarak çalıştı. 1962’de Orta Doğu Teknik Üniversitesi’ne öğretim görevlisi olarak çağırılan Bektaş, 1962-63 öğretim yılında ODTÜ İnşaat işleri Başkanlığı, Mimarlık işliğini yönetti.

1954’te“Devlet Güzel Sanatlar Akademisi şiir yarışmasında birincilik Ödülü”nü; 1971’de“T.R.T. Şiir Başarı Ödülü”;1971’de“T.R.T. Kısa Metrajlı Film Başarı Ödülü”nü, 1988’de ″Türk Dil Kurumu″, 1992’de ″Haliçte Bir Taş Odanın Kitaplık Olarak Onarımı″ ile iki kez Ulusal Mimarlık Ödülü”nü; 1998’de“Serbest Mimarlar Derneği Eğitim BölümüÖdülü”nü; 2001’de “Akdeniz Üniversitesi Uluslararası Ağa Han Mimarlık Ödülü”nü; 2003’te“Troya Şiir Ödülü”nü;2005’te Uluslararası O vidius; (Romanya) Şiir Ödülü”nü;2007’de“Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü”nü; 2012’de Dionysos Şiir Ödülü”nü; 2014’te “Uluslararası Mimar Sinan Ödülü”nüaldı.Türk mimarisine Cumhuriyet dönemi mimarlık tarihi örnekleri arasında sayılan yapılar kazandırdı.T.M.M.O.B., Türkiye Mimarlar Derneği, Koca Sinan Komitesi, İTÜ Şehircilik Enstitüsü Danışma Kurulu, TDK, PEN, Uluslararası Sanat Tenkitçileri Derneği, Yazarlar Sendikası gibi kurumlara da yöneticilik ve üyelik yapmıştır.

Amerika, Almanya ve Makedonya’da konuk öğretim görevliliği yapan Bektaş, Eskişehir Anadolu Üniversitesinde 1 yıl, Trakya Üniversitesinde 1,5 yıl ″Halk yapı Sanatı Sosyolojisi ″dersleri Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinde 10 yıl ″Estetik″ dersi vermiştir. 20 Mart 2020 tarihinde vefat etti. 

Edebiyata ilgisi çocukluk yıllarında ninesinden öğrendiği Yunus Emre şiirleriyle başladı.Edebiyat dünyasına 1950’de Denizli’de yerel bir gazetede yazdığı köşe yazıları adım attı. 1954’te Bedri Rahmi’nin jüride bulunduğu bir şiir yarışmasında aruzla yazdığı şiirle onuncu, serbest vezinle yazdığı şiirle birinci oldu.1960’ta şair Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın Türkçe dergisinde ilk şiirini yayınlayarak yazın dünyasına kendisini kabul ettirdi.

Kültür hayatımıza, yetmişin üzerinde mimarlıkla ilgili kitap ve yirminin üzerinde şiir kitabı kazandıran sanatçı, mimarlıkta ve şiirde öz- biçim ilişkisine önem verdi. Bütün sanatlarla, disiplinlerle elele yazarak öz-biçim arasındaki uyumun sağlanması gerektiğini düşünen sanatçının şiirlerinde de iki disiplinin sentezlendiğini görmek mümkündür. Biçim ve içerik uyumunda Yunus Emre’nin şiirlerinden etkilendiğini belirten şair, şiirlerinde toplumda gördüklerini “az, öz ve sözü dolandırmadan” (Bektaş, 2011d: 23) yazma çabasında olmuştur. Sanat toplum içindir anlayışıyla şiirlerini yazar ve sanatı cemiyet içinde aktif bir müessese olarak anlamak, sanatkârı, ″insan ruhlarının mühendisi″ olarak görmek gerektiğini düşünür (Bektaş 2011b:36).

Bektaş’a göre şiir bilinen sözcüklerle yeni bir duyguyu, kavramı, bilinmeyeni ortaya koymaktır (Bektaş 2016b :24). Bunun için yazılarını aydınlık, mutlu, savaşsız bir ortam için yazdığını belirtir (Bektaş 2011b : 32). Bu yönüyle toplumcu şiire eklemlenen şair şiirlerinde aşk, sevgi, doğa, umut, mevsimler, direnme, barış, Akdeniz, hasret, su, kültür gibi temalara ağırlık vermiştir. Yine şiirlerinde geleneksel şiir yanında mitoloji ve masalların epistemolojik bir derinlik yarattığı görülür. Şiirin dilininmüziği olduğunu düşündüğü için yinelemeler ve ses tekrarlarının yapı içinde belirginleştiği şiirlerinin çoğunluğunu serbest tarzda kaleme almıştır.

1981 yılında Tılsımlı Kedi(Grimm Kardeşler’den Masallar); 1978 ve 1983’te Azra Erhat’la birlikte Sapho şiir çevirisini yaparak çeviri dünyasına da katkı sağlamıştır.

Kaynakça

Bektaş, Cengiz (2002). “Önce Kültür Kirlendi Sonra Hava , Su ve Toprak”. 2023 Dergisi. 10: 28

Bektaş, Cengiz (1987). “Bir Mimar: Cengiz Bektaş”. Mimarlık Dergisi. 226: 82

Bektaş, Cengiz (2016). “Mimar Sinan Büyük Ödülü Cengiz Bektaş”. Mimarlık Dergisi. 390: 24

Bektaş, Cengiz (2016). Nazım Hikmet’in Mimarlığa Bakışı. İstanbul: Yem Yay.

Bektaş, Cengiz (2011). Köpeksiz Köy. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yay.

Bektaş, Cengiz (2011). Anlamıyorlarsa Anlatamıyorsun. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yay.

Bektaş, Cengiz (2003). Yaşama Kültürü. İstanbul: Literatür Yay.

Bektaş, Cengiz (2017). Çizmek. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yay.

Bektaş, Cengiz (2016). Kültürümüz Kimliğimiz Evrensel Yazıları. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yay.

Bektaş, Cengiz (2015). Antalya 2015. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yay.

Bektaş, Cengiz (2007). Sevgiyi Paylaşalım. İstanbul: TMMOB Mimarlar Odası.

Bektaş, Cengiz (2001). Barış Sofrası. İstanbul: Evrensel Basım Yayın.

Bektaş, Cengiz (2011). Denizli. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yay.

Bektaş, Cengiz (2011). Sabır ile Koruk. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yay.

Bektaş, Cengiz (2011). Sevgidir Her İşin Başı. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yay.

Yılmaz, Saliha “Cengiz Bektaş’la yüzyüze yapılan mülakat”. (06.04.2019).

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: SALİHA YILMAZ
Yayın Tarihi: 16.09.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
KişiDost Yayınları / Ankara1964Şiir
Mimarlıkta EleştiriDost Yayınları / Ankara1967Deneme
Yeryüzünün YüreğiCem Yayınları / İstanbul ?1978Şiir
Yer Deli Gök DeliCem Yayınları / İstanbul1979Şiir
AntalyaBasaş Yayınları / İstanbul1980İnceleme
Benim Oğlum Bina OkurYazko Yayınları / İstanbul1980Deneme
Akdeniz Dört Kişiydiler Bir De BenAğaoğlu Yayınevi / İstanbul1981Şiir
Koca RızaCem Yayınları / İstanbul1981Hikâye
Zeytinli Fırın SokağıCem Yayınları / İstanbul1981Şiir
Tılsımlı KediCem Yayınları / İstanbul1982Masal
Güz EyCem Yayınları / İstanbul1983Şiir
Yuva Mı? Mal Mı?Yazko Yayınları / İstanbul1983Deneme
Babadağ EvleriEmre Matbaacılık / İstanbul1987İnceleme
Duvarların Dışı Da SeninBektaş Mimarlık Mühendis A.Ş. / İstanbul1987Deneme
FideCem Yayınları / İstanbul1987 ?Şiir
Kimin Bu Sokaklar Alanlar KentlerPono Grafik / İstanbul1987Deneme
Şirinköy EvleriTemel Matbaacılık / İstanbul1987İnceleme
Onu BirdenCem Yayınevi / İstanbul1990Şiir
Sevgiyle YapCem Yayınevi / İstanbul1990Hikâye
Kuşadası EvleriYem Yayınları / İstanbul1991İnceleme
Koruma OnarımYem Yayınları / İstanbul1992İnceleme
Mimarca MermerÇetin Ofset / İstanbul1993İnceleme
Cümle Yaratılmışa Sevginin Simgesi Kuş EvleriKültür Yayınları / İstanbul1994İnceleme
Yaşama KültürüLiteratür Yayınları / Konya1994Deneme
Bak Bak DesinlerEvrensel Basım Yayın / İstanbul1998Deneme
Su BelleğiDoruk Yayıncılık / Ankara1998Şiir
Akdenizli OzanlarEvrensel Basım Yayın / İstanbul1999Deneme
Kentli Olmak Ya Da OlmamakEvrensel Basım Yayın / İstanbul1999Deneme
Şiirler Safo; Çeviri ve Üzerine KonuşmalarÇağdaş Matbaacılık / İstanbul1999Çeviri
Selçuklu Kervansarayları, Korunmaları ve Kullanılmaları Üzerine Bir ÖneriYem Yayınları / İstanbul1999İnceleme
Halk Yapı SanatıLiteratür Yayıncılık / İstanbul2001İnceleme
Su GölgesiDoğa Basın Yayın / İstanbul2001Şiir
Sevgiyle Yapİnkılap Yayınevi / İstanbul2002Hikâye
Sular AkıyorLiteratür Yayıncılık / İstanbul2002Deneme
İçlerin DışıBileşim Yayınevi / İstanbul2003Şiir
Sevgi Alnımın TeriEvrensel Basım Yayın / İstanbul2003Şiir
Gelecek BizizTMMOB Mimarlar Odası / İstanbul2007Deneme
Kendini TanıTMMOB Mimarlar Odası / İstanbul2007Deneme
Kentini YaşamakTMMOB Mimarlar Odası / İstanbul2007Deneme
Sevgiyi PaylaşalımTMMOB Mimarlar Odası / İstanbul2007Deneme
AfrodisyasArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2008İnceleme
Doğuran DoğurtanArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2008Şiir
Halk Yapı Sanatından Bir Örnek KaracasuBileşim Yayınevi / İstanbul2008İnceleme
Kayaköy Tersane EvleriBileşim Yayınevi / İstanbul2008İnceleme
Şirince TirilyeBilişim Yayıncılık / İstanbul2008İnceleme
Aiolya'nın Başkenti: Ayvalık,İzmirMimarlar Odası / İzmir2009İnceleme
Manisa EvleriMimarlar Odası / Manisa2009İnceleme
Cumartesi BuluşmalarıTMMOB Mimarlar Odası / İstanbul2010Sohbet
Aigina, Poros, Hydra, Midilli, SakızArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2001İnceleme
Anlamıyorlarsa AnlatamıyorsunArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011Deneme
DenizliArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011Deneme
Her şey Bir İnsanı Sevmekle BaşlarArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011Deneme
İstanbulArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011Deneme
Kent Kültür DemokrasiArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011Deneme
Köpeksiz KöyArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011Deneme
Kuş EvleriArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011İnceleme
Kuşla KuşCumhuriyet Kitapları / İstanbul2011Şiir
KuzguncukLiteratür Yayıncılık / İstanbul2011İnceleme
Anadolu'lu İnsan OlmakArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011Deneme
Sevgidir Her İşin BaşıArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2011Deneme
Bu Ezgi Kimin?Arkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2012Deneme
Kültür VatanımızArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2012Deneme
Sevgi Örülünce YapıdaArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2012Deneme
Can SuyuEvrensel Basım Yayın / İstanbul2013Şiir
Doğaya Uyumlu MimarlıkArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2013İnceleme
GüreArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2013İnceleme
Koca Rıza'nın KamyonuŞimşek Yayınları / İstanbul2013Hikâye
Türk EviYem Yayınları / İstanbul2013İnceleme
Yaşanası KentArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2013Deneme
Yaz OkullarıArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2013İnceleme
Bedri Rahmi Nakışlı Bir DenemeArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2014Deneme
Bir Yerli OlmakArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2014Deneme
Azra Erhat Mektupları 1Arkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2015Mektup
Azra Erhat Mektupları 2Arkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2015Mektup
Barış SofrasıEvrensel Basım Yayın / İstanbul2015Deneme
Füreya Koral'la SöyleşiArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2015Sohbet
Kıyılarımızı YağmalayanlarArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2015İnceleme
Amerika Amerika Katlar SavaşıArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2016İnceleme
Herkes İçin KentArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2016İnceleme
Kültürümüz Kimliğimiz Evrensel YazılarıArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2016Deneme
Nâzım Hikmet'in Mimarlığa BakışıYem Yayınları / İstanbul2016Deneme
Taş-Ahşap-CamArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2016İnceleme
ÇizmekArkeoloji ve Sanat Yayınları / İstanbul2017İnceleme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Tuğrul, Mehmetd. 1905 - ö. 1985Doğum YeriGörüntüle
2Kozalı, Şükrand. 7 Ağustos 1948 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Kallimci, Hasand. 16 Nisan 1949 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Pakdil, Nurid. 1934 - ö. 18 Ekim 2019Doğum YılıGörüntüle
5SÜLEYMAN GENÇAYd. 1934 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Tokmakçıoğlu, Erdoğand. 19 Nisan 1934 - ö. 04 Eylül 2017Doğum YılıGörüntüle
7Fahri Kayad. 1930 - ö. 24 Mart 2020Ölüm YılıGörüntüle
8Adalet Ağaoğlud. 23 Ekim 1929 - ö. 14 Temmuz 2020Ölüm YılıGörüntüle
9Nadir Gezerd. 19 Mayıs 1930 - ö. 10 Şubat 2020Ölüm YılıGörüntüle
10Meral Ataç Tolluoğlud. 1926 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Yılmaz, Ercand. 04 Mart 1977 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Serpil Tuncerd. 8 Ocak 1972 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Yardımcı, Kâzımd. 06 Mart 1936 - ö. 12 Mayıs 2008Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Nüzhet Ermand. 28 Nisan 1926 - ö. 11 Kasım 1996Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Okan Alayd. 10 Kasım 1975 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Cengiz Aytmatovd. 12 Aralık 1928 - ö. 10 Haziran 2008Madde AdıGörüntüle
17İSMAİL/AZERİ, İsmail Cengizd. 1928 - ö. 2017Madde AdıGörüntüle
18BEKTAŞ, Bekir Şahind. 1926 - ö. ?Madde AdıGörüntüle