Deniz, Ümit

(d. 1922 / ö. 14 Mayıs 1975)
Yazar, Gazeteci, Şair, Çevirmen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul'da doğdu. Babası Müfit Necdet Bey, annesi Müzeyyen Hanım'dır. Kadıköy 7. İlkokulu'ndan mezun olduktan sonra sırasıyla Yel Değirmeni Ortaokulu ve Haydarpaşa Lisesi'ni bitirdi (1940). İstanbul Üniversitesi'nin hem Hukuk Fakültesi'ne hem de Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne devam etti. Gazeteciliğe başlayınca eğitimi yarıda kaldı ve 1941'den sonra Son Telgraf, Gece Postası, Tan, Tasvir, Yeni Sabah, Milliyet, Cumhuriyet, Son Saat, Demirkırat, Yeni Türkiye, Her Gün, Zafer, İstanbul Ekspres, Hürriyet gibi gazetelerde çeşitli görevler üstlendi. Sinema alanında da çalıştı; bazı filmlerde oyunculuk ve seslendirme yaptı. 1975'te İstanbul Hilton Oteli'nde düzenlenen bir sergide kalp krizi geçirerek vefat etti.

Edebiyata polisiye roman çevirileriyle adım atmıştır. 1954 ve 1955'te Mickey Spillane, Mike Roseoe, Henry Kane, James Hadley Chase, Peter Cheyney gibi isimlerden polisiye roman çevirileri yapmıştır. Çevirilerden sonra kendisi de telif polisiye eserler yazmış ve ölümüne kadar çoğunluğu polisiye olan on beş eser kaleme almıştır. Bu eserlerden bazıları sinemaya uyarlanmıştır. Polisiyelerin ortak yönü Murat Davman adlı bir gazeteciyi başkişi olarak ön plana çıkarmasıdır. Gazeteci olması ve kimi özellikleriyle yazarın kendinden hareketle oluşturduğu bu başkişi, dedektif olarak olayların merkezindedir. Yazar bu eserlerde bir gazeteci olarak gördüğü ve gözlemlediği olaylardan hareket ederek eserlerini oluşturmaktadır. Bu polisiyelerin bir özelliği de yer yer toplumsal eleştiriye yer vermesidir. Bu hususiyetleriyle Ümit Deniz, Peyami Safa'nın Cingöz Recai'si hariç Türk edebiyatında daha önce sınırlı örnekleri olan, polisiye romanı kendisinin temel uğraşı hâline getirmiş, bu yolda öncü rolü üstlenmiş isimlerden olmuştur. Sanatçının roman dışında ölümünden sonra şiirlerinin toplanmasıyla oluşmuş Elenika başlıklı bir şiir kitabı da bulunmaktadır.

Kaynakça

(2001). "Deniz, Ümit ". Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. Cilt No: I. İstanbul: Yapı Kredi Yay. s. 318-319.

Bağsız, Emrah (2015). Türk Polisiye Edebiyatı Temsilcisi Ümit Deniz'in Polisiye Romanlarında Kurgu. Yüksek Lisans Tezi. Mersin: Mersin Üniversitesi.

Demirkol, Gökhan (2009). Türkiye'de Tefrika Polisiye Romanlarda Siyasal Kültür Motiflerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Koçu, Reşad Ekrem (1966). "Deniz, Ümit". İstanbul Ansiklopedisi. Cit No: VIII. İstanbul: Koçu Yay.s. 4394.

Ulutaş, Nurullah; Süphandağı, İsmail; Abukan, Memet (2012). "Polisiye Roman Temsilcisi Ümit Deniz'in Romanlarında Cinayet Kurgusu". Turkish Studies. Volume: 7/3. s. 2515-2529.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HASAN YÜREK
Yayın Tarihi: 15.02.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Ölüm ÇemberiEkicigil / İstanbul1954Çeviri
Cezanı ÇekeceksinEkicigil / İstanbul1954Çeviri
Kanlı MuammaEkicigil / İstanbul1954Çeviri
Karanlık SokakEkicigil / İstanbul1954Çeviri
Katil AramızdaEkicigil / İstanbul1954Çeviri
Lemmi Kouşun'un Son Macerası: Casus ÇarpışıyorEkicigil / İstanbul1955Çeviri
Ölüm PerdesiTürkiye / İstanbul1957Roman
Yalvarırım YetişinTürkiye / İstanbul1959Roman
Sessiz HarpTürkiye / İstanbul1960Roman
Yakut Gözlü KediTürkiye / İstanbul1961Roman
Kanlı KolyelerTürkiye / İstanbul1962Roman
Çapkın İlahÜ. / İstanbul1962Roman
Talihsiz AdamTürkiye / İstanbul1963Roman
Azrail'in HabercisiTürkiye / İstanbul1963Roman
Gece Gelen ÖlüTürkiye / İstanbul1964Roman
Casuslar SavaşıDeniz / İstanbul1966Roman
Ahlâksız: Bir Masörün Hatıra Defteriİtimat / İstanbul1970Roman
İstanbul TehlikedeAltın Kitaplar / İstanbul1970Roman
2 Kere 2 Eder 12Milliyet / İstanbul1971Roman
Tanrının GözyaşlarıK / İstanbul1974Roman
Beyaz Ölüm- / İstanbul-Roman
ElenikaSavaş Ofset / Bursa1977Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Engin, Sabahattind. 9 Mart 1920 - ö. 19 Temmuz 2007Doğum YeriGörüntüle
2ULVÎ, Ali Ulvî Çelebid. ? - ö. 1585Doğum YeriGörüntüle
3Nuray Aksamazd. 24 Mart 1963 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Mehmet Salihoğlud. 25 Aralık 1922 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Rıza Ümitd. 1922 - ö. 1977Doğum YılıGörüntüle
6MEHMET, Mehmet Demirtaşd. 1922 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7İdris Ahmet Purad. 1910 - ö. 1975Ölüm YılıGörüntüle
8Bedri Rahmi Eyuboğlud. 1913 - ö. 21 Eylül 1975Ölüm YılıGörüntüle
9HAKKI TIRAKd. 04.03.1926 - ö. 14.07.1975Ölüm YılıGörüntüle
10Hatemi, H. Hüsrevd. 12 Aralık 1938 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Sayılgan, Acland. 1924 - ö. 5 Eylül 2001MeslekGörüntüle
12Rahmet Feyzid. 10 Eylül 1918 - ö. 18 Ocak 1988MeslekGörüntüle
13Fevzi Yetkind. 10 Kasım 1983 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hakan Gündayd. 29 Mayıs 1976 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Müştehir Karakayad. 04 Şubat 1961 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Mehmet Başarand. 25 Nisan 1926 - ö. 27 Haziran 2015Madde AdıGörüntüle
17Zeynep Aliyed. 15 Ağustos 1952 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18DENİZ, Bekir Karadenizd. 1957 - ö. ?Madde AdıGörüntüle