Güney, Yılmaz

Çirkin Kral
(d. 01 Nisan 1937 / ö. 09 Eylül 1984)
Oyuncu, yazar, yönetmen, senarist.
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Yılmaz Pütün’dür. Adana’nın Karataş ilçesine bağlı Yenice Köyü’nde doğdu. Babası kan davası yüzünden Adana’ya göçen aslen Urfa Siverekli çiftçi başı Hamit (Hamo) Pütün (Hamit Çavuş), annesi ise Güllü (Gule) (nüfustaki adı Nafiye) Hanım’dır. Yazarın annesinin ilk eşi Koço Bey’den iki kardeşi; babası Hamit Bey’in ikinci eşi Sebiha Hanım’dan dört kardeşi vardır. Öz kardeşi Leyla ise 1938’de doğdu (Kahraman 1992: 19-34). İlkokul üçüncü sınıfa kadar Yenice İlkokulunda, sonra sırasıyla Adana İnönü ve Adana İnkılap İlkokullarında okudu (Öztürk 2015: 44). Ortaokulu Adana Ortaokulunda tamamladı. Öykü yazmaya lise yıllarında başladı. “Unutulmuş Adam” (1956), “İçimizden Biri” (1956), “Ölüm Beni Çağıyor” (1956) yazarın ilk öykülerindendir. 1955’te (kimi kaynaklara göre 1956) On Üç, Fikir Sanat Dergisi’nde yayımlanan “Üç Bilinmeyenli Eşitsizlik Sistemleri” yazar için hayatının dönüm noktası oldu (Güney 1998: 19; Kahraman 1992: 67). 1956’da Adana Erkek Lisesinden mezun oldu. Çocukluğundan itibaren simitçilik, çobanlık, bekçilik, ırgatlık vb. işlerde çalışan Yılmaz Güney, lise yıllarında ve sonrasında film şirketlerinde pursantaj memuru olarak çalıştı. 1956’da yazar, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine kaydını yaptırdı. Derslere devam zorunluluğu yoktu. Bunun üzerine Adana’ya döndü; amacı hem okuyup hem çalışmaktı. Fakat iki iş bir arada yürümedi ve okulun yarıyıl sonu sınavlarına dahi giremedi. 1957’de İstanbul’a gitti. 1958’te İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesine kaydını yaptırdı. Yılmaz Güney’in İstanbul’a gelirken en büyük amacı büyük bir yazar olabilmekti. Çeşitli sebeplerle okula devam edemedi. 1958’de yayımlanan “İyi Günler Pazar” öyküsünden itibaren yazılarında da Yılmaz Güney adını kullandı.

Yazar İstanbul’da bir taraftan sinema sektöründe çalışmaya bir taraftan da edebiyatçılarla tanışmaya, gazete/dergilere yazı yazmaya devam etti. 1958’de Atıf Yılmaz’ın yönettiği “Bu Vatanın Çocukları” filminde ilk asistanlık, senaryo yardımcılığı ve başrol oyunculuğu deneyimini yaşadı (Özgüç, 2005: 10). “Üç Bilinmeyenli Eşitsizlik Sistemleri” adlı hikâyesinde siyasi propaganda yaptığı gerekçesiyle 1956’da başlayan yargılanma süreci 1961’de sona erdi ve yazar bir buçuk yıl ağır hapis, sürgün ve kamu haklarından ömür boyu men cezası aldı (Özkılınç, 2014: 63). Hapishanede iken senaryolar yazarak geçimini sağladı. 1962’de Konya’da sürgündeyken içkili eğlence mekânında şarkıcılık yapan Birsen (Can) Ünal’la tanıştı. 1963’te İstanbul’a döndü ve sinema sektöründeki kariyerine devam etti. Can Ünal’la evlilik dışı birlikteliklerinden Elif adında kızları oldu. 1964-65 yıllarında Yılmaz Güney sinema sektöründe rüştünü ispat etti ve çok meşhur bir aktöre dönüştü. 1966’da çekilen “Çirkin Kral” filminden sonra bu takma adıyla anılmaya başlandı. 1966’da ilk romanı Boynu Bükükler yayımlandı. 1967’de Nebahat Çehre (gerçek adı Hilal) ile yaptığı evlilik bir yıl sürdü. 1968-1970 yılları arasında önce Sivas ardından Muş’ta askerlik görevini tamamladı. 1970’de İstanbul’a döndü. Ara vermeden film çekimlerine başladı. Aynı yıl Jale Fatma (Fatoş) Hanım’la evlendi. 1970’de yönetmenliğini yaptığı “Umut” filmi Türk ve Dünya sinemasında oldukça ses getirdi. 1971’de oğlu Yılmaz dünyaya geldi. 1972-74 yılları arasında İstanbul Selimiye askeri cezaevinde tutuklu kaldı. 1974’te af yasasıyla hapishaneden çıktıktan sonra ideolojik görüşünün ağır bastığı filmlere imza attı. Aynı yıl “Endişe” filminin çekimlerinde Adana’da bir gazinoda silahlı tartışmada yargıç Sefa Mutlu’yu öldürmekten tutuklandı. On dokuz yıl ağır ceza hapsi aldı. Cezaevindeyken Nihat Behram’la birlikte Güney isimli dergi çıkardı; senaryoları Zeki Ökten, Şerif Gören gibi yönetmenler tarafından filme çekildi. 1981’de firar ederek Paris’e kaçtı. 1984’te Paris’te mide kanserinden vefat etti (Kahraman 1992: 76-335). Filmleri dışında ayrıca 1971’de yayımlanan Boynu Bükük Öldüler romanıyla 1972 Orhan Kemal Roman Ödülünü kazandı.

Yüzden fazla filmde oyuncu, yönetmen ve senarist olan Yılmaz Güney pek çok ödül almıştır. Aldığı ödüllerden en önemlileri şöyledir: Hudutların Kanunu (1966)-4. Antalya Film Festivali (1967), En iyi erkek oyuncu; Seyyit Han (Toprağın Gelini)-1. Adana Film Şenliği (1969) En başaralı üçüncü film/en başarılı erkek oyuncu; Bir Çirkin Adam (1969)-7. Antalya Film Festivali (1970) En başarılı film/en başarılı erkek oyuncu; Umut (1970)-2. Adana Film Şenliği (1970) En iyi film/en iyi senaryo/en iyi erkek oyuncu-25. Uluslararası Cannes Film Festivali (1971) yarışma dışı gösterildi-27. Uluslararası Berlin Film Festivali (1977) Fibresci Ödülü; Acı (1971) Adana Film Festivali (1971)En başarılı ikinci film/en başarılı erkek oyuncu; Ağıt (1971)- Adana Film Festivali (1971)En başarılı film/en başarılı yönetmen/en iyi erkek oyuncu; Umutsuzlar (1971)-3. Adana Film Festivali (1971) En iyi üçüncü film; Arkadaş (1974)-Antalya Film Festivali (1975) En iyi ikinci film; Zavallılar (1974)- 12. Antalya Film Festivali (1975) En iyi üçüncü film; Endişe (1974)-12. Antalya Film Festivali (1975) En iyi film/en iyi senarist; Sürü (1978)-29. Uluslararası Berlin Film Festivali (1979) Jüri özel ödülü, Sinema Yazarları Derneği (1980) En iyi film/en iyi senarist, 32. Locarno Film Şenliği (1979) En iyi film, özel mansiyon, 10. Antwerp Film Festivali (1979) Belçika Kraliyet film arşivi ödülü/büyük ödül, Londra Film Festivali (1980) En özgün ve yaratıcı film, Valencia Film Festivali (1980) Büyük ödül; Düşman (1979) 30. Uluslararası Berlin Film Festivali (1980) En iyi senaryo jüri özel ödülü/Katolik kilisesi büyük ödülü, Sinema Yazarları Derneği (1981)En iyi üçüncü film/en iyi senaryo; Yol (1981) 35. Uluslararası Cannes Film Festivali (1982) Altın Palmiye ödülü (Özgüç 2005: 31-369).

İlk hikâyeleri On Üç, Salkım, Nasır, Doruk, Yeni Ufuklar ve Pazar Postası gibi dergilerde yayımlanan Yılmaz Güney hikâye dışında roman, deneme, mektup ve senaryo türlerinde eserler kaleme alır. Çocukluğundan itibaren okumaya ve edebiyata düşkün olan Güney’in gençlik dönemi hikâyeleri alttan alta bir sınıf bilinci taşısa da tam anlamıyla belirli bir dünya görüşüne yaslanmazlar. Yazar bu dönemde aynı zamanda sinema sektöründe oyunculuk ve yönetmenlik yapmaktadır. Bu nedenle hikâyelerinin kurgusunda sinematografik öğelere rastlanır. Birey-toplum ilişkisi, ezilen insanlar, insanın hiçliği, yalnızlığı öykülerinin tematik evrenini oluşturur. Bu eserlerde yer yer düş ile gerçeğin iç içe geçtiği ve fantastik unsurların kullanıldığı görülür. Yazar, karakterlerin bilinçaltını okuyucuya sunmaya çalışır, psikolojik tahlillere yer verir. Hikâyelerde varoluşçuluk akımının etkileri gözlenir. Bu dönem eserlerinde yer yer şiirsel söylem göze çarpar.

Yılmaz Güney’in öykücülüğünün ilk evresinden sonra araya hapishane yılları girer. Bu dönemden sonra yazarın eserlerinde varoluşçu duyuştan ziyade somut gerçekliklerin ağır bastığı gözlemlenir. Artık dünya görüşünün üstün geldiği yapıtlar kaleme alır. Boynu Bükükler( 1966) / Boynu Bükük Öldüler (1971) romanı bu evreye denk gelir. Feodal üretim biçimi olarak ağalık düzeninin anlatıldığı romanda ahlak, sevgi ve insan ilişkileri gibi kavramlar sorgulanır. Köyü ele alması bağlamında eser Yaşar Kemal’in Çukurova’yı anlattığı hikâye ve romanlarıyla, Orhan Kemal’in eserleriyle benzerlikler taşır (Sezer’den aktaran Dorsay 2000: 465). Fakat romanda köyü terk eden kahramanların şehirdeki serüvenine de yer verilir. Eser, toplumsal düzende ataerkil erkek kimliğinin eleştirisini de içerir.

Hücrem-Salpa-Sanık (1975) üçlemesinde yazarın doğrudan mesaj kaygısı taşıdığı gözlemlenir. Çünkü Güney, artık sesinin geniş kitlelere ulaştığının ve bu kitleler üzerindeki etkisinin de farkındadır. Bu eserlerde toplumsal/siyasal olayları yazar. Hücrem’de devrimci düşünce ve sınıf mücadelesi temel izleklerdendir. Salpa’da aydın kesimin egemen ideoloji ile bağını Mehmet Salpa karakteri üzerinden sorgular. Sanık’ta ise Yaşar Yılmaz karakteri üzerinden tezini ortaya koyar. Buna göre kitlelerle organik bağı bulunmayan aydınlar yalnızlığa mahkûmdur. Soba, Pencere Camı, İki Ekmek İstiyoruz (1999), gecekondu çocuklarının suçla olan bağlantısını işler ve eserde çocuk cezaevlerinin durumu anlatılır.

Yazarın senaryolarında gözlem gücünün ağır bastığı görülür. Güney’in yaşadığı ve gördüğü her şey senaryolarının malzemesini oluşturur. Denemeleri toplumsal ve siyasal meseleler üzerinedir. Selimiye Mektupları (1995) ise 1972-74 arasında yazarın Selimiye Cezaevinden eşi Fatoş Güney’e yazdığı mektuplardan oluşur.

Kaynakça

Dorsay, Atilla (2000). Yılmaz Güney Kitabı. İstanbul: Güney Yayınları.

Ergün, Mehmet (1978). Bir Sinemacı ve Anlatıcı Olarak Yılmaz Güney. İstanbul: Doğrultu Yayınevi.

Güney, Yılmaz (1971). Boynu Bükük Öldüler. Ankara: Dost Yayınları.

Güney, Yılmaz (1998). Ölüm Beni Çağırıyor/Gençlik Öyküleri. İstanbul: Yaba Yayınları.

Güney, Yılmaz (2016). Selimiye Mektupları. İstanbul: İthaki Yayınları.

Güney, Yılmaz (2017). Hücrem. İstanbul: İthaki Yayınları.

Güney, Yılmaz (2017). Salpa. İstanbul: İthaki Yayınları.

Güney, Yılmaz (2017). Sanık. İstanbul: İthaki Yayınları.

Kahraman, Ahmet (1992). Yılmaz Güney Efsanesi. Ankara: Verso Yayıncılık.

Özgüç, Agâh (2005). Bütün Filmleriyle Yılmaz Güney. İstanbul: Agora Kitaplığı.

Özkılınç, Güney (haz.) (2014) Sinemanın Güney’i. İstanbul: Evrensel Basın Yayın.

Öztürk, Birol (2015). Benim Rahat Edemediğim Yerde Kimse İstirahat Edemez, Bir Yılmaz Güney Biyografisi. Ankara: Yason Yayınevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. BURCU YILMAZ ÇEBİN
Yayın Tarihi: 23.12.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Boynu BüküklerAnadolu / İstanbul1966Roman
Boynu Bükük ÖldülerDost / Ankara1971Roman
UmutGüney Film Yayınları / İstanbul1975Diğer
ArkadaşGüney Film Yayınları / İstanbul1975Diğer
UmutsuzlarGüney Film Yayınları / İstanbul1975Diğer
HücremGüney Film Yayınları / İstanbul1975Roman
SalpaGüney Film Yayınları / İstanbul1975Roman
SanıkGüney Film Yayınları / İstanbul1975Roman
BabaGüney Film Yayınları / İstanbul1976Diğer
Asılacak AdamVeb Ofset / İstanbul1976Diğer
Seyyit HanGüney Film Yayınları / İstanbul1976Diğer
EndişeGüney Film Yayınları / İstanbul1976Diğer
AğıtGüney Film Yayınları / İstanbul1976Diğer
ZavallılarGüney Film Yayınları / İstanbul1976Diğer
AcıGüney Film Yayınları / İstanbul1977Diğer
Yumurtalık Olayı ve Yılmaz GüneyGüney Film Yayınları / İstanbul1977Diğer
Hudutların KanunuGüney Film Yayınları / İstanbul1977Diğer
Aç KurtlarGüney Film Yayınları / İstanbul1977Diğer
SavunmaGüney Film Yayınları / İstanbul1977Diğer
Faşizm ÜzerineEkim Birlik Yayınları / İstanbul1979Deneme
Paris Komünü ÜzerineEkim Birlik Yayınları / İstanbul1979Deneme
Siyasal Yazılar (3 Cilt)Mayıs Yayınları / İstanbul1985Deneme
Ölüm Beni ÇağırıyorGüney Film Yayınları / İstanbul1988Hikâye
Yunan BıçağıUmut Yayıncılık / İstanbul1990Hikâye
YolYılmaz Güney Kültür ve Sanat Vakfı Yayınları / İstanbul1994Diğer
SürüYılmaz Güney Kültür ve Sanat Vakfı Yayınları / İstanbul1994Diğer
Selimiye MektuplarıYılmaz Güney Kültür ve Sanat Vakfı Yayınları / İstanbul1995Mektup
DuvarYılmaz Güney Kültür ve Sanat Vakfı Yayınları / İstanbul1999Diğer
Oğluma HikâyelerGüney Film Yayınları / İstanbul1999Diğer
Soba, Pencere Camı, İki Ekmek İstiyoruzGüney Film Yayınları / İstanbul1999Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ada, Ahmetd. 20 Mayıs 1947 - ö. 19 Mart 2016Doğum YeriGörüntüle
2OSMAN TAŞTANd. 1943 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3FEYMANİ/ÇOBAN OSMAN, Osman Taşkayad. 02.05.1942 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Akbulut, Yılmazd. 01 Ocak 1937 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Karabulut, Gültekind. 02 Ocak 1937 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6BURHANÎ, Dursun Durdağıd. 12.03.1937 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Zaven Biberyand. 1921 - ö. 04 Ekim 1984Ölüm YılıGörüntüle
8FİKRİYE ASİLd. 1919 - ö. 05.07.1984Ölüm YılıGörüntüle
9Kocagöz, Halild. 1930 - ö. 07 Ağustos 1984Ölüm YılıGörüntüle
10Durcan, Yaşacand. 15 Eylül 1952 - ö. 17 Mayıs 2018MeslekGörüntüle
11Şekercioğlu Lesport, Özlemd. 1970 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Gürdal Ünal, Ayferd. 15 Ekim 1953 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Hakan Gündayd. 29 Mayıs 1976 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Anadol, Kemald. 25 Kasım 1941 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Mercanoğlu, Salihd. 06 Ocak 1959 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16TURABÎ, Kadir Yılmazd. 1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Güney, Eflatun Cemd. 1896 - ö. 2 Ocak 1981Madde AdıGörüntüle
18Gürbüz, Yılmazd. 1937 - ö. ?Madde AdıGörüntüle