HÜDÂYÎ-İ KADÎM, Mustafa

(d. d. ?/d. ? - ö. ö. 991/1584)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mustafa Hüdâyî’dir. Muhtemelen Aziz Mahmud Hüdâyî’den ayırmak için Hüdâyî-i Kadîm lakabıyla anılmıştır. Devrinde “Müezzin Hüdâyî, Muslı Çelebi, Muslı Şâh, Salâ Muslısı, Sadâ Muslısı” gibi lakaplarla da tanınmıştır. İstanbul’da doğdu. 16. yüzyılın ilk çeyreğinde doğduğu tahmin edilmektedir. Divanındaki bir mersiyeden evli olduğu ve Muhammed isminde bir çocuğunu küçük yaşta kaybettiği anlaşılmaktadır.

Kendisinden bahseden kaynaklar, Farsçayı iyi bildiği ve musiki konusunda malumat ve şöhret sahibi olduğu konusunda ittifak etmektedir. Bu bilgilere dayanarak şairin iyi bir eğitim aldığını söylemek mümkündür. Gazel söylemekte mahir bir şair olarak tanınmıştır. Sesi güzel olduğu için Kanuni Sultan Süleyman’ın eşi Hürrem Sultan’ın adını taşıyan Haseki Hürrem Sultan Camisinde müezzin olmuştur.

Hüdâyî, 991/1584’te vefat etti. Ölümüne, Sâî “Hüdâyî rehberin ola hidâyet-i Yezdân” (h. 991) mısrasıyla tarih düşürmüştür. Edirnekapısı Mezarlığına defnedilmiştir.

Hüdâyî-i Kadîm’in bilinen tek eseri Divan’ıdır. Divanının iki nüshası mevcuttur: 1. Millet Kütüphanesi Ali Emîrî Efendi Manzum Eserler, No: 508/1, 54 varak; 2. Köprülü Kütüphanesi Asım Bey Kitaplığı, No: 431, 53 varak. Bunlardan istinsah tarihi en eskisi, onun ölümünden sekiz yıl sonra yazılmış olan Köprülü Kütüphanesinde kayıtlı nüshadır. Divan’ın tenkitli metni çalışılmıştır (Kaçalin, Tanyeri 2004, Yekbaş 2005, Demiralay 2007). Tenkitli metinde 9 kaside, 3 tarih manzumesi, 2 mesnevi, 28 murabba, 3 muhammes, 1 tahmis, 1 müseddes, 237 (5’i Farsça) gazel, 13 kıt’a (2’si Farsça), 20 matla (9’u Farsça) yer almaktadır.

Hüdâyî-i Kadîm, kaynaklarda ahlaklı, rint meşrep, musikişinas ve usta bir şair olarak anlatılır. O, şiirlerinin inceliğinin yanı sıra musiki konusundaki bilgisi ve yeteneğiyle kendisinden övgüyle bahsettirmeyi başarmış bir şairdir.

Kaynakça

Demiralay, Mehmet (2007). Hüdâyî-i Kadîm (16. yy) ve Dîvânı İnceleme-Tenkidli Metin. Yüksek Lisans Tezi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi.

Erdemir, Avni (1999). Anadolu Sahası Musikişinas Divan Şairleri. Ankara: TÜSAV Yay.

Fâ’izî. Zübdetü’l-Eş‘âr. Millet Kütüphanesi. Alî Emîrî. No: 1325, vr. 127b-128a.

Hüdâyî. Dîvân-ı Hüdâyî. Köprülü Kütüphanesi. Asım Bey Kitaplığı. No: 431.

Hüdâyî. Dîvân-ı Hüdâyî. Millet Kütüphanesi. Ali Emîrî Efendi Manzum Eserler. No: 508/1.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kaçalin, Mustafa S. ve M. Ali Tanyeri (2004). Hüdâyî (Salâ Muslısı) Dîvân. İstanbul.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ (İnceleme-Metin). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nail Tuhfe-i Na’ilî: Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1989). Kınalı-zade Hasan Çelebi Tezkiretü’ş-Şuarâ. Ankara: TTK Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1997). Beyâni Mustafa bin Carullah Tezkiretü’ş-Şuarâ. Ankara: TTK Yay.

Mehmed Süreyya. (1311). Sicill-i Osmânî Yâhûd Tezkire-i Meşâhir-i Osmaniyye. İstanbul. IV:628.

Riyâzî. Riyâzü’ş-Şu‘arâ. Millet Kütüphanesi. Alî Emîrî. No: 765, vr. 145b-146a.

Solmaz, Süleyman (hzl.) 2005). Ahdî ve Gülşen-i Şu‘arâsı (İnceleme-Metin). Ankara: AKM Yay.

Şemsettin Sâmî. (1316). Kâmûsu’l-A‘lâm. İstanbul: Mihran Matbaası. VI: 4733.

Tatçı, Mustafa (hzl.) (2003). Bursalı Mehmet Tahir, Osmanlı Müellifleri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Yaltkaya, Şerefettin ve Kilisli Rıfat Bilge (hzl). (1941). Kâtib Çelebi Keşf-el-Zünûn. İstanbul: Maarif Matbaası.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HAKAN YEKBAŞ
Yayın Tarihi: 14.07.2013
Güncelleme Tarihi: 31.10.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Geçdi Mecnûn aşkdan geçmez dil-i mestânemüz

İllerin uslandı uslanmaz bizüm dîvânemüz

 

Bezmimüz cennet surâhî lûle-i aynü’l-hayât

Sâkiyâ anun önünde havzıdur peymânemüz

 

Ol hümâ saydından ey dil fâriġ ol yaş dökme kim

Dâma düşmez hûşe-i pervîn olursa dânemüz

 

Sînede derdünle cân haste gönül âşüfte-hâl

Ey tabîbüm sanasın dârü’ş-şifâdur hânemüz

 

Dîde-i baht-ı Hüdâyî kim açılmaz hˇâbdan

Rûz-ı evvelde meger gûş eylemiş efsânemüz

(Yekbaş, Hakan (2005). Hüdâyî-i Kadîm Dîvânı (Edisyon Kritik Metin-İnceleme). Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi. 283.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1AZÎZ, Kilârî Azîz Efendid. ? - ö. 1727-28Doğum YeriGörüntüle
2Hüsamettin Bozokd. 20 Şubat 1916 - ö. 28 Ekim 2008Doğum YeriGörüntüle
3Şinasid. 1826 - ö. 12 Eylül 1871Doğum YeriGörüntüle
4AZÎZ, Kilârî Azîz Efendid. ? - ö. 1727-28Doğum YılıGörüntüle
5Hüsamettin Bozokd. 20 Şubat 1916 - ö. 28 Ekim 2008Doğum YılıGörüntüle
6Şinasid. 1826 - ö. 12 Eylül 1871Doğum YılıGörüntüle
7AZÎZ, Kilârî Azîz Efendid. ? - ö. 1727-28Ölüm YılıGörüntüle
8Hüsamettin Bozokd. 20 Şubat 1916 - ö. 28 Ekim 2008Ölüm YılıGörüntüle
9Şinasid. 1826 - ö. 12 Eylül 1871Ölüm YılıGörüntüle
10AZÎZ, Kilârî Azîz Efendid. ? - ö. 1727-28MeslekGörüntüle
11Hüsamettin Bozokd. 20 Şubat 1916 - ö. 28 Ekim 2008MeslekGörüntüle
12Şinasid. 1826 - ö. 12 Eylül 1871MeslekGörüntüle
13AZÎZ, Kilârî Azîz Efendid. ? - ö. 1727-28Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hüsamettin Bozokd. 20 Şubat 1916 - ö. 28 Ekim 2008Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Şinasid. 1826 - ö. 12 Eylül 1871Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16AZÎZ, Kilârî Azîz Efendid. ? - ö. 1727-28Madde AdıGörüntüle
17Hüsamettin Bozokd. 20 Şubat 1916 - ö. 28 Ekim 2008Madde AdıGörüntüle
18Şinasid. 1826 - ö. 12 Eylül 1871Madde AdıGörüntüle