HULVÎ, Şeyh Cemâleddîn Mahmûd Hulvî Efendi

(d. 1574-75/982 - ö. 1653-54/1064)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Şeyh Cemâleddîn Mahmûd Hulvî Efendi. Saray Helvacıbaşısı Ahmed Ağa’nın oğludur. Babasının bu görevi yürüttüğü sırada 982/1574-75’te İstanbul Şehremini’de doğmuştur. 996/1587-88’de 16 yaşınayken babasıyla hacca gitmiştir. Hac yolunda Koca Mustafa Paşa Zaviyesi şeyhi, Halvetî Necmeddin Hasan Efendi ile tanışmış ve Şam’dan İstanbul’a beraber gelmişlerdir. Babasının yardımıyla divan çavuşu, ardından 60.000 akçelik zeamet sahibi olmuştur. 1007 rebiülevvel/1598’de Uyvar seferinde hazır olmadığı için zeameti verilmemiş, 1010/1601’de babası öldüğünde Merkez Efendi Dergâhı’nda gördüğü bir rüya üzerine, Koca Mustafa Paşa Zaviyesi şeyhi Hasan Efendi’ye intisap etmiştir. Sonrasında seyahat arzusuyla Mısır’a gitmiş ve Gülşenî zaviyesi şeyhi Necibüddin Seyyid Hasan Efendi ile görüşmüş ardından İstanbul’a döndüğünde yine Mustafa Paşa Zaviyesi’ne yerleşmiştir. 1014/1605-06’te Şeyh Hasan Efendi aracılığıyla Dâvûd Paşa Camii Cuma vaizliği, diğer günler Sultan Ahmed, Şehzade ve Sultan Mehmed Han Camileri vaizliği görevine getirilmiştir. 1028/1618-19’da ikinci kere hacca ve ardından Mısır’da Gülşenî zaviyesine gitmiştir. İstanbul’a dönüşünde, Şehremini civarındaki babasının evini zaviye haline getirerek mürşitlik yapmıştır. 1064/1653-54 yılında 82 yaşında vefat etmiş ve Hulvî olarak da bilinen Şirvânî zaviyesinin içine defnolunmuştur. Hulvî'nin bu mahlası alması, Mevlana Divânı’ından tefeül yolu ile olmuştur. Eserleri:

1. Câm-ı Dil-nüvâz: Şebüsterî’nin Gülşen-i Râz’ına yazılan en değerli şerhlerden biri kabul edilen Muhammed-i Lâhicî’nin Mefâtihu’l-İ’câz fi Şerhi Gülşen-i Râz adlı eserinin kimi ilavelerle tercümesidir. Eser, Sait Okumuş tarafından yayımlanmıştır.

2. Hamse: Taşlıcalı Yahya Bey’in Hamse’sine naziredir.

3. Lemezât-ı Hulviyye el-Lemehât-ı Ulviyye: Bir mukaddime ve 23 lemza ve bir hatimeden oluşan eserin mukaddime kısmında mezhep imamları ve 12 imamın; lemzalarda ise Halvetî büyüklerinin hayatları ve menkıbeleri anlatılmaktadır.

Yukarıdaki eserlerin yanı sıra tedvin edilmemiş ilahî ve şiirleri de bulunmaktadır.

Kaynakça

Arefeoğlu, Gökhan (hzl.) (2005). Hulvî’nin Gülşen-i Râz Lahicî Şerhi Tercümesi ve Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

Bursalı Mehmed Tâhir (2000). Osmanlı Müellifleri ve Ahmed Remzi Akyürek Miftâhu’l-Kütüb Ve Esâmî-i Müellifîn Fihristi.C.1. Ankara: Bizim Büro Basımevi. 61.

Ekinci, Ramazan (hzl.). Hâfız Hüseyin Ayvansarayî Vefayat-ı Ayvansarayi (İnceleme-Tenkitli Metin). İstanbul: Buhara Yay. 132.

Hulvî. Câm-ı Dil-nüvâz. Süleymâniye Ktp. Şehid Ali Paşa Ktp. nu.: 1253. 79a-79b

Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay. 222.

Ahmet Rıfat (1289). Lugat-i Tarihiyye ve Coğrafiyye, C. 3. İstanbul: Mahmud Bey Matbaası. 165.

Mehmed Süreyya (1311). Sicill-i Osmânî Yâhud Tezkire-i Meşâhir-i Osmâniyye. C. 4. İstanbul: Matbaa-i Âmire. 320.

Müstakimzâde Süleyman Saadeddin Efendi (2000). Mecelletü’n-Nisâb Tıpkıbasım. Ankara: KB Yay. 188b.

Okumuş, Said (hzl.)(2012). Cemâleddin Mahmûd Hulvî Câm-ı Dil-nüvâz (Gülşen-i Râz Şerhi). İstanbul: İnsan Yay.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Vakâyiü’l-Fuzalâ”. C. 3. İstanbul: Çağrı Yay. 551-552

Tayşi, Mehmet Serhan (hzl.)(1993). Mahmud Cemâleddîn el-Hulvî Lemezât-ı Hulviyye Ez-Lemezât-ı Ulviyye (Yüce Velilerin Tatlı Hâlleri). İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay.

Yavuz, Sevgi (hzl.) (2012). Cemaleddin Mahmud Hulvî Divanı (Metin-İnceleme). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. AYŞE YILDIZ
Yayın Tarihi: 11.02.2015

Eserlerinden Örnekler

Câm-ı Cem’in nûş itmege cân u gönül eyle taleb

Ehl-i hakîkat nûş idüp mestânelerdür cümle hep

Bir cür’asın nûş eyleyen dehri ferâmuş eyleyen

Ma’nî sözin gûş eyleyen merdüm dise olmaz ‘aceb

Ger cinn ü ger ins ü melek seyrângehi olsa felek

Çalışmasan geçmez yılın mürşid olur Hulvî sebeb

(Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Vakâyiü’l-Fuzalâ”. C. 3. İstanbul: Çağrı Yay. 551-552)

Câm-ı Dil-nüvâz’dan

Nübüvvetin zuhûrı bir dâireye benzer, başı, ortası ve sonu vardır. Aynı şekilde, evliyânun velâyeti de nübüvvete tâbîdir. Nübüvvet, velâyetden ayrı olmak üzere hatm oldı ve nübüvvet elbisesinden sıyrılmış bir hâlde, velâyetün aslı kaldı, zuhûrlar sayesinde peygamberler gibi devr eyledi. Velîlerin zuhûrları peygamberlerde hatm oldugı gibi, velîlerün dahî hatmi kemâle ererek zâhir olur.

Bütün ehl-i İslâm’a nübüvvet nûrıyla şereflenmeyi hâtem-i velâyet mişkâtından gösterdiler. Zîrâ hâtem-i evliyâ, hâtem-i enbiyânun nübüvvetinün bâtınıdur. Onun için hâtemü’l-evliyâ’nun velâyeti güneş velâyetidür ve o diğer velîlerün aks kaynağıdur. Ya’nî o, öteki velîlerden daha tam ve kâmildür, onun gerçek tevhîde küllî nisbeti vardur.

Nitekim hâtem-i enbiyâ, Rahmân isminün mazharı olmakla rahmeten li’l-‘âlemîndür. Hâtem-i evliyâ da, el-Veledü sırrı’l-ebîhi hükmi ile umûmî rahmetin mazharı olup, ‘rahîm’ ismine denk bir rahmet olur. Çünkü İnsan-ı kâmilün hakîkati, toplayıp birleştirici İlâhî ismün mazharından bütün mevcûdâta nisbetle öne geçüp, hakîki hilâfete hak kazanur. Onun tasarrufı Hakk iledür, kendisinden degildür. Onun için insan mecâzî varlığını ve ikiliğini mahv ve fânî etmesiyle ilâhî bekâya hak kazanmış olur.”

(Hulvî. Câm-ı Dil-nüvâz. Süleymâniye Ktp. Şehid Ali Paşa Ktp. nu.: 1253. 79a-79b)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Nİ'MET, Ni'metullâh Efendid. 1700 - ö. 1773Doğum YeriGörüntüle
2Meram, Ali Kemald. 1914 - ö. 2001Doğum YeriGörüntüle
3DÂNİŞ, Mîr Mehmedd. 1805 - ö. 1830Doğum YeriGörüntüle
4Nİ'MET, Ni'metullâh Efendid. 1700 - ö. 1773Doğum YılıGörüntüle
5Meram, Ali Kemald. 1914 - ö. 2001Doğum YılıGörüntüle
6DÂNİŞ, Mîr Mehmedd. 1805 - ö. 1830Doğum YılıGörüntüle
7Nİ'MET, Ni'metullâh Efendid. 1700 - ö. 1773Ölüm YılıGörüntüle
8Meram, Ali Kemald. 1914 - ö. 2001Ölüm YılıGörüntüle
9DÂNİŞ, Mîr Mehmedd. 1805 - ö. 1830Ölüm YılıGörüntüle
10Nİ'MET, Ni'metullâh Efendid. 1700 - ö. 1773MeslekGörüntüle
11Meram, Ali Kemald. 1914 - ö. 2001MeslekGörüntüle
12DÂNİŞ, Mîr Mehmedd. 1805 - ö. 1830MeslekGörüntüle
13Nİ'MET, Ni'metullâh Efendid. 1700 - ö. 1773Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Meram, Ali Kemald. 1914 - ö. 2001Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15DÂNİŞ, Mîr Mehmedd. 1805 - ö. 1830Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Nİ'MET, Ni'metullâh Efendid. 1700 - ö. 1773Madde AdıGörüntüle
17Meram, Ali Kemald. 1914 - ö. 2001Madde AdıGörüntüle
18DÂNİŞ, Mîr Mehmedd. 1805 - ö. 1830Madde AdıGörüntüle