ÎSÂ, Kırşehirli Îsâ

(d. ?/? - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Kırşehirli Îsâ’nın hayatı hakkında kaynaklarda herhangi bir bilgiye rastlanmamaktadır. Fakat kütüphanelerde onun adına kayıtlı pek çok eser mevcuttur. Bunlardan en önemlisi Îsâ tarafından XIII. ya da XIV. yüzyıllarda yazdığı tahmin edilen ve dinî bir halk destanı niteliği taşıyan Vefât-ı İbrâhîm veya Dâstân-ı İbrâhîm adlarıyla bilinen manzumedir. Dâstân-ı İbrâhîm; Atatürk Üniversitesi Kütüphanesi, Seyfettin Özege Bölümü SA 14’te kayıtlı olan ve içinde Kesik Baş Destânı (1b-6b), Hatun Destânı (13a-18a) ve Meyyit Hammâl (18b-24b) hikâyesinin de yer aldığı bir yazmanın 7b-12b yapraklarında yer almaktadır. Fakat ne Dâstân-ı İbrâhîm’de ne de diğer hikâyelerde metnin yazım tarihinin belirlenmesine yardımcı olabilecek bir istinsah kaydı bulunmaktadır. Sadece şairin, Dâstân-ı İbrâhîm’in “Sirâcu’l-Kulûb dirler bir kitâb / Andan açıldı bana işbu cevâb” şeklindeki 116. beytinde adını andığı Sirâcu’l-Kulûb’un Ahmed-i Dâî’nin eseri olduğu, Ahmed-i Dâî’nin de XIV. yüzyılın sonları ve XV. yüzyılın başlarında yaşadığı düşünülürse bu destanın Sirâcu’l-Kulûb’dan daha sonra kaleme alındığı söylenebilir. Aruzun “fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün” kalıbının kullanıldığı ve yer yer vezin kusurlarının bulunduğu görülen eserde hece vezniyle yazılmış beyitler de bulunmaktadır. Manzumenin, Dâstân-ı İbrâhîm Edhem adıyla Milli Kütüphane 06 Mil Yz A 9084/2’de ve Destân-ı Vefât-ı İbrâhîm başlığıyla da İstanbul Millet Kütüphanesi 34 AE Manzum 1411’de kayıtlı iki nüshası daha vardır. Vasfi Mahir Kocatürk, Vefât-ı İbrâhîm ile bir yazmasının Afyon Kitaplığı’nda olduğunu belirttiği Dâstân-ı İbrâhîm’i iki ayrı destanmış gibi ele almışsa (1970: 148-49) da bunların Kırşehirli Îsâ’ya ait tek bir eser olduğu genel kabul görmüştür. Amil Çelebioğlu, destanı Dâstân-ı İbrâhîm (Vefât-ı İbrâhîm) başlığı altında tanıtmış (1999: 82-83), Kazım Köktekin manzumenin çevri yazılı metnini yayımlayarak dil özelliklerini incelemiştir (2001). Şairin muhtelif kütüphanelerde nüshaları bulunan diğer eserleri şunlardır: 1. Dâstân-ı Geyik, 2. Dâstân-ı Sultân Selîm, 3. Dâstân-ı Kerb Gâzî, 4. Dâstân-ı Ayinne ve Riyâ, 5. Dâstân-ı Sâhib-kırân, 6. Dâstân-ı Hebâl, 7. Dâstân-ı Halîlu’r-Rahmân İbrâhîm ve İsmâ’îl, 8. Dâstân-ı Hazret-i Alî, 9. Dâstân-ı Kesikbaş, 10. Dâstân-ı Temîm Dârî, 11. Mecmû’a-i Dâstân, 12. Dâstân, 13. Dâstânlar, 14. Dâstân-ı Duhter Hikâye-i Yahudî.

Son derece sade bir dil ve üslupla, mesnevî nazım şekliyle dinî-didaktik nitelikli manzum destanlar kaleme alan şairlerden biri de Kırşehirli Îsâ’dır. Nazma çektiği hikâyelerde asıl amacı okura yol göstermek olduğu için o, sanat yapma ve hüner sergileme düşüncesinden uzaktır. Bu sebeple edebî sanatlardan uzak bir anlatımın hâkimiyetindeki manzumelerinde çok fazla vezin ve kafiye hatası bulunmaktadır.

Kaynakça

Köktekin, Kazım (2001). “Kırşehirli İsa’nın Dâstân-ı İbrahim’i ve Dili”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (16): 13-26.

Kocatürk, Vasfi Mahir (1970). Büyük Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Edebiyat Yayınevi.

Çelebioğlu, Amil (1999). Türk Edebiyatı’nda Mesnevi (XV. yy’a kadar). İstanbul: Kitabevi Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 18.02.2015
Güncelleme Tarihi: 05.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Dâstân-ı İbrâhîm’den

Ey Kerîm sensin kamu sabr idenlere

Hem sabırlık sen virirsin kalmışlara

 

Bu ne dertdür bu ne firkat bu ne âh

Kim bize vasl eyledün ey pâdişâh

 

Dünyâda ecel yili durmaz eser

Ey niçe analarun bağrın keser

 

Ey niçe kardaş kardaşdan ölüm

Ayırur derd-i firâkıla bilün

 

Ey niçe analarun geçdi güni

Girmedi kulagına oglı üni

 

Ey niçelerün yüregin tagladı

Ey niçeler yas giyüben agladı

 

Ey niçeler rûzî bar kıldı ayal

Sonra anun elinden aldı ecel

 

Saldı toprak için ol yüzleri

Dün gibi giçer dâyim gündüzleri

 

Katı yüz bin yigirmi dört nebî

İçdi kamu hep ölüm şerbetini

 

Kanı ol Süleyman [u] ya nebî

Bul[a]madı anlar bu rence edvî

 

Ölüm ayırur nice yârenleri

Birbirile togrı yol varanları

 

Ne oglan dir ne yigit ne koca

Ne yohsul dir ne bay dir ne hoca

 

Devür birdür ana ey dîn eri

Vir salavat şâzî kıl peygamberi

(Köktekin, Kazım (2001). “Kırşehirli İsa’nın Dâstân-ı İbrahim’i ve Dili”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi (16): 18-19.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Oğuz Özdeşd. 1920 - ö. 7 Haziran 1979Doğum YeriGörüntüle
2Kurutluoğlu, Kudretd. 1897-1899 (?) - ö. 1973Doğum YeriGörüntüle
3FEHMÎ BABAd. ? - ö. 1895Doğum YeriGörüntüle
4Oğuz Özdeşd. 1920 - ö. 7 Haziran 1979Doğum YılıGörüntüle
5Kurutluoğlu, Kudretd. 1897-1899 (?) - ö. 1973Doğum YılıGörüntüle
6FEHMÎ BABAd. ? - ö. 1895Doğum YılıGörüntüle
7Oğuz Özdeşd. 1920 - ö. 7 Haziran 1979Ölüm YılıGörüntüle
8Kurutluoğlu, Kudretd. 1897-1899 (?) - ö. 1973Ölüm YılıGörüntüle
9FEHMÎ BABAd. ? - ö. 1895Ölüm YılıGörüntüle
10Oğuz Özdeşd. 1920 - ö. 7 Haziran 1979Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Kurutluoğlu, Kudretd. 1897-1899 (?) - ö. 1973Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12FEHMÎ BABAd. ? - ö. 1895Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Oğuz Özdeşd. 1920 - ö. 7 Haziran 1979Madde AdıGörüntüle
14Kurutluoğlu, Kudretd. 1897-1899 (?) - ö. 1973Madde AdıGörüntüle
15FEHMÎ BABAd. ? - ö. 1895Madde AdıGörüntüle