KADIOĞLU, Abdülvasi Çelebi

(d. ?/? - ö. 1414-15’ten sonra/817)
tekke şairi
(Tekke / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Şiirlerinde “Kadı” ve “Kadıoğlu” mahlasını kullanan şairin doğum ve ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. 14. yüzyılın son yarısı ile 15. yüzyılın ilk yarısında (ö. 817/1414-15’ten sonra), Çelebi Sultan Mehmed zamanında (1413-1421) yaşamış olan müellif, dönemin vezirlerinden Bayezid Paşa tarafından himaye edilmiştir. Hayatının büyük bir kısmı memleketi olduğu düşünülen Amasya’da geçmiştir. Atasının kadılık mesleğini sürdürdüğü, kendisinin de -esas mesleği imamlık olmakla birlikte- bir dönem kadılık yaptığı bilinmektedir (Güldaş 1996: 7-9).

Abdülvasi Çelebi’nin tek eseri Halilname’dir. Halilname, İbrahim Peygamber’in doğumundan ölümüne kadar bütün hayatını anlatan tek eserdir (Güldaş 1996: 5). 1414’te yazılan eser 3693 beyittir ve Çelebi Mehmed’e sunulmuştur. Halilname’nin Kahire nüshası, Muallim Cevdet nüshası ve Afyon nüshası olmak üzere bilinen üç nüshası vardır. Kahire nüshası olarak tanınan yazma, bugün Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye adını almış olan Kütüphâne-i Hidîviyye’de, Muallim Cevdet nüshası, Atatürk Kitaplığında, Afyon nüshası olarak bilinen yazma ise Gedik Ahmed Paşa Kütüphanesinde yer almaktadır. Eser kaynaklarda Halilname, İbrahim ü Sara ve Dasitan-ı İbrahim Nebi adlarıyla da anılmıştır (Kut 1988: 283); lakin Halilname adı Kahire ve Afyon nüshalarında açık olarak belirtilmiştir (Güldaş 1996: 12).

Halilname siyasi kargaşa, savaş ve kültürel faaliyetlerin birlikte yürüdüğü bir dönemde kaleme alınmıştır. Abdülvasi Çelebi eserde bir yandan Fetret Devri’ndeki şehzadeler mücadelesine yer verirken aynı zamanda dinî eserleri, özellikle tefsirleri ve hadisleri incelemiştir (Güldaş 1996: 7-8). Onun manzum bir siyer niteliğindeki bu eseri, Keşşâf ve benzeri tefsirlerden ve Hadis rivayetlerinden derlenerek yazılmıştır. İlme ve âlime büyük değer veren Abdülvasi Çelebi, eserini çeşitli edebî sanatlarla süslemiş, kuvvetli vurgular ve nükteli ifadelerle çekici hâle getirmiş ve olayları aktarırken tasvirleri canlı tutmaya özen göstermiştir (http://www.hakikat.com/dergi/195/hyilmaz195.html).

Kaynakça

Akar, Metin (1987). Türk Edebiyatında Manzum Mir’âcnâmeler. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yay.

Alpay, Günay (1969). “Abdülvâsi Çelebi’nin Eseri ve Nüshaları”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten. s. 210-226.

Gültaş, Ayhan (1996). Halilnâme. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yay.

Günay, Alpay (1989). “Abdülvasi Çelebi’nin Eseri ve Nüshaları”. Ankara: Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, s. 201-226.

Kocatürk, Vasfi Mahir (1964). Büyük Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Edebiyat Yay.

Karahan, Abdülkadir (1980). Eski Türk Edebiyatı İncelemeleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fak. Yay.

Karahan, Abdülkadir (1967). “15. yüzyıl Osmanlı Dini Edebiyatında Mesneviler ve Abdülvâsi Çelebi’nin Halilnâmesi”. http://ktp.isam.org.tr/pdfdkm/dosyabak.php?MaddeKodu=010517 [erişim tarihi: 30.06.2014].

Kut, Günay (1988). “Abdülvasi Çelebi”, İslâm Ansiklopedisi C. 1. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. s. 283-284.

“Tarihten Sayfalar ‘Fetret Devri’ ile İlgili İhmâl Edilmiş Bir Târih Metni: Abdülvâsi Çelebi'nin Ceng-i Sultân Muhammed bâ-Mûsâ ve Hezîmet-i Mûsâ" Adlı Manzûmesi”. http://www.hakikat.com/dergi/195/hyilmaz195.html [erişim tarihi: 29.08.2014].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: İMRAN GÜNDÜZ ALPTÜRKER
Yayın Tarihi: 05.11.2014

Eserlerinden Örnekler

  Şİ‘RDÜR

Çalabum(anı) ber-hūrdār ḳılsun

Ana baḫt u sa‛ādet yār ḳılsun

Ḳarār itsün hemīşe devlet üzre

Cihān ḳullığınma iḳrār ḳılsun

Cihān begleri anun ḳapusında

Hemīşe ṭurup istiẓhār ḳılsun

An̄a erzāni olsun varı dāre

Hasūdun̄ varı her dem dār ḳılsun

An̄ı sevenleri şād eylesün Haḳ

An̄ı sevmeyeni fi‛n-nār ḳılsun

Bu ‘Abülvāsi’ün̄ medih ü senāsın

An̄a her sā ‘at (ü) her bār ḳılsun

Gültaş, Ayhan (1996). Halilnâme. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yay., s. 62-63.

DER VAṢF-I CENG-İ SULṬAN MUḤAMMED BĀ-MŪSĀ VE HEZİ̄MET-İ MŪSĀ

Nitekim şāhumuz ol ulu sulṭān

Ulu sulṭān lar oġlı ol güzel ẖān

Mürevvet ma ‛dini kān-ı ‛adālet

Seẖāvet kānı erkān-ı şecā‛at

Müeyyed yedlü sulṭān-ı muẓaffer

Ol emced cedlü şāh ol ẖān-ı ekber

Muḥammed-ism ü İbrāhīm-ẖullet

Süleymān- resm ü Yūsuf-ḥüsn ü devlet

Fütüvvet kānıdur ol menba‛-ı cūd

Vücūdında anun̄ hep cūd mevcūd

Nebīlerdür meğer erlikde mis̱li

Velilerdür anun̄ dirlikde mis̱li

Anı bir ẖayr-ı maḥz itmişdür Allāh

Bu ‛ālem on̄mag içün ‛āleme şāh

Gültaş, Ayhan (1996). Halilnâme. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yay., s. 254-255.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1REFÎ’Î (REFÎKÎ), Amasyalı A’mâ Refî’î (Refîkî)d. ? - ö. 1533Doğum YeriGörüntüle
2ÂKİF, Iydî-zâde Mustafa Âkif Efendid. ? - ö. 1759-60Doğum YeriGörüntüle
3HÜSÂMÎ, Gümüşlüoğlu Şeyh Abdurrahmân Hüsâmî Çelebid. 1387 ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4REFÎ’Î (REFÎKÎ), Amasyalı A’mâ Refî’î (Refîkî)d. ? - ö. 1533Ölüm YılıGörüntüle
5ÂKİF, Iydî-zâde Mustafa Âkif Efendid. ? - ö. 1759-60Ölüm YılıGörüntüle
6HÜSÂMÎ, Gümüşlüoğlu Şeyh Abdurrahmân Hüsâmî Çelebid. 1387 ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
7REFÎ’Î (REFÎKÎ), Amasyalı A’mâ Refî’î (Refîkî)d. ? - ö. 1533MeslekGörüntüle
8ÂKİF, Iydî-zâde Mustafa Âkif Efendid. ? - ö. 1759-60MeslekGörüntüle
9HÜSÂMÎ, Gümüşlüoğlu Şeyh Abdurrahmân Hüsâmî Çelebid. 1387 ? - ö. ?MeslekGörüntüle
10REFÎ’Î (REFÎKÎ), Amasyalı A’mâ Refî’î (Refîkî)d. ? - ö. 1533Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11ÂKİF, Iydî-zâde Mustafa Âkif Efendid. ? - ö. 1759-60Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12HÜSÂMÎ, Gümüşlüoğlu Şeyh Abdurrahmân Hüsâmî Çelebid. 1387 ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13REFÎ’Î (REFÎKÎ), Amasyalı A’mâ Refî’î (Refîkî)d. ? - ö. 1533Madde AdıGörüntüle
14ÂKİF, Iydî-zâde Mustafa Âkif Efendid. ? - ö. 1759-60Madde AdıGörüntüle
15HÜSÂMÎ, Gümüşlüoğlu Şeyh Abdurrahmân Hüsâmî Çelebid. 1387 ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle