KENÂNÎ, Tekkeşin Sungur

(d. 1913 / ö. 1983)
âşık, serbest meslek
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Tekkeşin Sungur olan âşık, şiirlerinde Kenânî mahlasını kullanmıştır. Kenânî, Sivas'ın Altınyayla ilçesine bağlı Başören köyünde 1913'te dünyaya gelmiştir. Bir kaynakta Deliilyas bucağında doğduğu daha sonra ailesinin Başören köyüne yerleştiği ifade edilmektedir (Kaya 2009: 518). Babasının adı İbrahim, annesinin adı ise Fadime’dir. İki erkek, iki kız dört kardeştir. Kenânî'nin soyu rivayet edildiği üzere Sungur Alp’a kadar dayanmaktadır. “Aile büyükleri, onun ismini ‘Tekke sahibi’ anlamına gelen ‘Tekkeşin’ koymuşlardır. Bahse konu olan tekke ise ailenin Deliilyas’taki evlerinin bahçesinin içinde bulunan ziyaret yeridir. Yöre insanı tarafından da bilinen ve sık sık ziyaret edilen bu yatır, öksürük hastalığı için dua edenlerin, öksürükten kurtulduğu varsayılmaktadır. Burada bulunan zata hürmeten olsa gerek, yeni doğan çocuğa Tekkeşin adı verilmiştir” (Kara 2009: 15). Âşık, 1960'da soyadını, Tekmen olarak değiştirmiştir (Kaya 2009: 518). Babasını çok küçük yaşta kaybetmiş, yetim büyümüştür. Okula gitmemiş, herhangi bir tahsil görmemiş olmasına rağmen kendi kendine okuma yazma öğrenmiştir. Marangozluk, dülgerlik, tamirat gibi işlerde de mahir olmakla beraber geçimini rençperlik ve çobanlık yaparak sağlayan Tekkeşin, kendi akrabalarından Ayşe Hanım ile evlenir. Askere gidene kadar hemen hiç köyünden çıkmayan âşık, iki kere askere gider. İlk askerliğini otuz ay süreyle Van’da yapmış, II. Dünya savaşı nedeniyle ikinci kez ihtiyat askeri olarak on beş ay İstanbul’da bulunmuştur. Âşık Kenânî, romatizmayla başlayan şiddetli ağrıları bir türlü iyileşmeyince tedavi için Ankara’ya gider. Tedavinin ardından köyüne dönen âşık, 1983'te akciğer kanserinden vefat etmiştir. Kendi istediği doğrultusunda Sivas’ta Yukarı Tekke Mezarlığına defnedilir.

Kenânî, şiir söylemeye kendi kendine başlar. “Ruhsâtî’nin şiirlerini dinleye dinleye bazen içinde kıpırdanmalar hissediyordu. Dayısı Osman, bu işin yolunu yordamını öğretti.1933’te evlendi. Şiir söylemeye işte o sırada başladı” (Aslanoğlu 2006: 43). Kenânî’nin akrabası olan Hassat Hoca vasıtasıyla görüştüğü Hacı Sait Efendi’nin telkinleri onun şiir yolunda ilerlemesinde etkili olmuştur. Tekkeşin’in içli söyleyişine vakıf olan Hacı Sait ona “Kenânî” mahlasını verir. Önceleri Karacaoğlan ve Ruhsâtî’den deyişler söyleyen Kenânî, şiirlerinde Ruhsâtî’nin tesirinde kalmıştır. Tekkeşin’in, “Tiryaki Destani ve Deli Gönül” gibi şiirlerinde Ruhsâtî etkisi gözlenmektedir. Tecer Değirmenleri ve köy odalarındaki kış sohbetlerinin müdavimleri arasında yer alan âşık, şiir ve türküleriyle bu sohbetlerin vazgeçilmez simalarındandır (Kara 2009:17). Saz çalmamakla birlikte irticalen şiir söyleme kabiliyeti olan Kenânî’nin sesinin güzel olduğu da onunla ilgili bilgiler arasındadır. Deyişlerinde çoğunlukla aşk ve sosyal konuları ele almış; destan, koşma ve güzellemeleri ile öne çıkmıştır (Oyat 1948: 59). Yüzün üzerinde şiiri olduğu bilinmekle birlikte şiirlerinin büyük bölümü kayıptır. Hayatta iken Âşık Veysel ve Ali İzzet Özkan ile bir araya gelmiş, sohbet etmiştir. Kenânî, edebiyat âlemine ilk kez Fazıl Oyat tarafından hazırlanan 20 Halk Şairi ismini taşıyan kitapta tanıtılmıştır.

Kaynakça

Aslanoğlu, İbrahim (2006). Sivas Meşhurları II. Sivas: Bms Matbaacılık.

Kara, Orhan (2009). “Kulmaç Dağı’nda Nazlı Bir Kırağı: Âşık Kenanî”. Sivas Kültür. 2: 15-17.

Kaya, Doğan (2009). Sivas Halk Şairleri. C. III. Sivas: Önder Matbaacılık.

Oyat, Fazıl (1948). 20 Halk Şairi. İstanbul: Ülkü Basımevi.

Yıldız, Alim (2003). Sivaslı Şairler Antolojisi. İstanbul: Kitap Matbaacılık.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. KADRİYE TÜRKAN
Yayın Tarihi: 16.11.2018
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KARABABA, Hacı İbrahim Karababad. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MİSALÎ, Adem Aslandoğand. 1967 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3KELAMÎ, İsmet Yılmazd. 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Ali Türk Keskind. 1913 - ö. 24 Ekim 1986Doğum YılıGörüntüle
5BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Doğum YılıGörüntüle
6ELİ MUSA OĞLU KULİYEVd. 1913 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Feriha Aktand. 1924 - ö. 27 Kasım 1983Ölüm YılıGörüntüle
8Baha Dürderd. 8 Şubat 1912 - ö. 17 Temmuz 1983Ölüm YılıGörüntüle
9İLYAS DOĞANd. 1902 - ö. 1983Ölüm YılıGörüntüle
10RECÂÎ, Muhammedd. 1834 - ö. 1907MeslekGörüntüle
11YALINAYAK, Ramazan Şimşekd. 25.09.1959 - ö. ?MeslekGörüntüle
12OR, Bayram Kayad. 1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
13MURTEZA YALÇINKAYAd. 1927 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14İSA KAHRAMANd. 01.01.1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ZARALI HALİL, Halil İnced. 1906/1917? - ö. 15.01.1964Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SEFİL DÖNDÜ/DÖNDÜ BACI, Döndü Akdemird. 1942 - ö. 2017Madde AdıGörüntüle
17DERYANÎ, Nuri Kılıçd. 1937 - ö. 21.06.1997Madde AdıGörüntüle
18POSTACI, İbrahim Özcanlıd. 02.03.1948 - ö. ?Madde AdıGörüntüle