KENÂNÎ, Tekkeşin Sungur

(d. 1913 / ö. 1983)
âşık, serbest meslek
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Tekkeşin Sungur olan âşık, şiirlerinde Kenânî mahlasını kullanmıştır. Kenânî, Sivas'ın Altınyayla ilçesine bağlı Başören köyünde 1913'te dünyaya gelmiştir. Bir kaynakta Deliilyas bucağında doğduğu daha sonra ailesinin Başören köyüne yerleştiği ifade edilmektedir (Kaya 2009: 518). Babasının adı İbrahim, annesinin adı ise Fadime’dir. İki erkek, iki kız dört kardeştir. Kenânî'nin soyu rivayet edildiği üzere Sungur Alp’a kadar dayanmaktadır. “Aile büyükleri, onun ismini ‘Tekke sahibi’ anlamına gelen ‘Tekkeşin’ koymuşlardır. Bahse konu olan tekke ise ailenin Deliilyas’taki evlerinin bahçesinin içinde bulunan ziyaret yeridir. Yöre insanı tarafından da bilinen ve sık sık ziyaret edilen bu yatır, öksürük hastalığı için dua edenlerin, öksürükten kurtulduğu varsayılmaktadır. Burada bulunan zata hürmeten olsa gerek, yeni doğan çocuğa Tekkeşin adı verilmiştir” (Kara 2009: 15). Âşık, 1960'da soyadını, Tekmen olarak değiştirmiştir (Kaya 2009: 518). Babasını çok küçük yaşta kaybetmiş, yetim büyümüştür. Okula gitmemiş, herhangi bir tahsil görmemiş olmasına rağmen kendi kendine okuma yazma öğrenmiştir. Marangozluk, dülgerlik, tamirat gibi işlerde de mahir olmakla beraber geçimini rençperlik ve çobanlık yaparak sağlayan Tekkeşin, kendi akrabalarından Ayşe Hanım ile evlenir. Askere gidene kadar hemen hiç köyünden çıkmayan âşık, iki kere askere gider. İlk askerliğini otuz ay süreyle Van’da yapmış, II. Dünya savaşı nedeniyle ikinci kez ihtiyat askeri olarak on beş ay İstanbul’da bulunmuştur. Âşık Kenânî, romatizmayla başlayan şiddetli ağrıları bir türlü iyileşmeyince tedavi için Ankara’ya gider. Tedavinin ardından köyüne dönen âşık, 1983'te akciğer kanserinden vefat etmiştir. Kendi istediği doğrultusunda Sivas’ta Yukarı Tekke Mezarlığına defnedilir.

Kenânî, şiir söylemeye kendi kendine başlar. “Ruhsâtî’nin şiirlerini dinleye dinleye bazen içinde kıpırdanmalar hissediyordu. Dayısı Osman, bu işin yolunu yordamını öğretti.1933’te evlendi. Şiir söylemeye işte o sırada başladı” (Aslanoğlu 2006: 43). Kenânî’nin akrabası olan Hassat Hoca vasıtasıyla görüştüğü Hacı Sait Efendi’nin telkinleri onun şiir yolunda ilerlemesinde etkili olmuştur. Tekkeşin’in içli söyleyişine vakıf olan Hacı Sait ona “Kenânî” mahlasını verir. Önceleri Karacaoğlan ve Ruhsâtî’den deyişler söyleyen Kenânî, şiirlerinde Ruhsâtî’nin tesirinde kalmıştır. Tekkeşin’in, “Tiryaki Destani ve Deli Gönül” gibi şiirlerinde Ruhsâtî etkisi gözlenmektedir. Tecer Değirmenleri ve köy odalarındaki kış sohbetlerinin müdavimleri arasında yer alan âşık, şiir ve türküleriyle bu sohbetlerin vazgeçilmez simalarındandır (Kara 2009:17). Saz çalmamakla birlikte irticalen şiir söyleme kabiliyeti olan Kenânî’nin sesinin güzel olduğu da onunla ilgili bilgiler arasındadır. Deyişlerinde çoğunlukla aşk ve sosyal konuları ele almış; destan, koşma ve güzellemeleri ile öne çıkmıştır (Oyat 1948: 59). Yüzün üzerinde şiiri olduğu bilinmekle birlikte şiirlerinin büyük bölümü kayıptır. Hayatta iken Âşık Veysel ve Ali İzzet Özkan ile bir araya gelmiş, sohbet etmiştir. Kenânî, edebiyat âlemine ilk kez Fazıl Oyat tarafından hazırlanan 20 Halk Şairi ismini taşıyan kitapta tanıtılmıştır.

Kaynakça

Aslanoğlu, İbrahim (2006). Sivas Meşhurları II. Sivas: Bms Matbaacılık.

Kara, Orhan (2009). “Kulmaç Dağı’nda Nazlı Bir Kırağı: Âşık Kenanî”. Sivas Kültür. 2: 15-17.

Kaya, Doğan (2009). Sivas Halk Şairleri. C. III. Sivas: Önder Matbaacılık.

Oyat, Fazıl (1948). 20 Halk Şairi. İstanbul: Ülkü Basımevi.

Yıldız, Alim (2003). Sivaslı Şairler Antolojisi. İstanbul: Kitap Matbaacılık.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. KADRİYE TÜRKAN
Yayın Tarihi: 16.11.2018
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ETİ, Mehmet Etid. 15.01.1936 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2HAKKI/BURHANÎ, Hakkı Demirkoparand. 1939 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ÇAKKIR, Hüseyind. 1933 - ö. 1994Doğum YeriGörüntüle
4Şevket Radod. 1913 - ö. 10 Nisan 1988Doğum YılıGörüntüle
5Halim Şefik Güzelsond. 1913 - ö. 10 Haziran 1990Doğum YılıGörüntüle
6Selahattin Birkand. 1913 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7İZHARÎ, Mehmet Ayıkd. 1914 - ö. 1983Ölüm YılıGörüntüle
8HACI TAŞANd. 07.03.1930 - ö. 11.03.1983Ölüm YılıGörüntüle
9Necip Fazıl Kısakürekd. 9 Haziran 1904 - ö. 25 Mayıs 1983Ölüm YılıGörüntüle
10KASIM KARŞId. 1959 - ö. 16.07.2004MeslekGörüntüle
11ŞİRANİ, Eyüp Seyrani Güneşd. 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
12MUHARREM SALTId. 1953 - ö. ?MeslekGörüntüle
13ADEM/ADEMÎ, Adem Öztaşd. 1932 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14OZAN TÜRKMEN, Ali Parlakd. 20.02.1971 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15DURAN TAMERd. 1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MERDANÎ, Bekird. 1805 - ö. 1878Madde AdıGörüntüle
17DERTLİ HAYDAR, Bey Haydard. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18GARİP ERGÜL, Hüsamettin Ergüld. 1964 - ö. ?Madde AdıGörüntüle