Necmettin Halil Onan

(d. 1902 / ö. 17 Ağustos 1968)
Şair, Yazar, Akademisyen, Eğitimci
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul/Çatalca’da doğdu. İstanbul’da Koska Mahalle Mektebi’nde başladığı eğitimini Burhân-ı Terakkî, Çatalca İbtidâîsi ve Bakırköy Numune Rüşdiyesi’nde sürdürdü. Vefa Sultânîsi’nde okurken bir süre Sanâyi-i Nefîse Mektebi’nin resim bölümüne devam etmiş, 1919’da İstanbul Dârülfünunu Edebiyat Fakültesi Türk Edebiyatı Bölümü’ne kaydolmuştur. Burada devrin tanınmış edebî şahsiyetlerinden Cenab Şahabeddin ve Köprülüzade Mehmed Fuad’dan Türk edebiyatı, Ferit Bey’den (Kam) metin şerhi, Yahya Kemal (Beyatlı) ve Yusuf Şerif’ten (Kılıçel) Batı edebiyatı dersleri almıştır. Hocaları arasında özellikle Ferit Kam ve Yahya Kemal’in etkisi altında kalan Necmettin Halil, öğrenciliği sırasında gündüzleri Kuledibi’ndeki Alliance Israélite’te öğretmenlik yaparken geceleri de Anadolu Ajansı’nda çalışmıştır.
İstanbul’un 1920’de işgal edilmesinden sonra Dârülfünun’un geçici olarak kapatılması üzerine Anadolu’ya geçmiş ve Ankara Tâlimgâhı’nda zâbit vekili sıfatıyla Millî Mücadele’ye katılmıştır. Kurtuluş Savaşı’nın zaferle sonuçlanmasının ardından İstanbul’a dönerek yarıda kalan öğrenimini tamamlamış (1925) ve öğrencilik yıllarında yaptığı Anadolu Ajansı’ndaki işine bir yıl daha devam etmiştir. 1926’da sınıf arkadaşı Ahter Onan’la evlenmiş, 27 Mayıs 1929’da tek çocukları Yıldız Alacakaptan doğmuştur. 1927’de İzmir Amerikan Erkek Koleji’ne Türkçe ve edebiyat hocası olarak tayin edilmiş, ardından İzmir Erkek Lisesi ile İzmir Kız Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği yapmıştır. 1932’de Adana Erkek Lisesi, 1933’te Ankara Erkek Lisesi, 1935’te İzmir Kız Lisesi müdürlüğünde bulunan Onan, 1939’da Maarif Vekâleti müfettişi olmuştur. 1942-1946 yılları arasında Yüksek Öğretim Genel müdürlüğü yapmış, bu görevdeyken profesör unvanıyla Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde Türk Edebiyatı dersleri vermekle görevlendirilmiştir. 1946’da bu göreve asaleten tayin edilmiş, 1960’ta sağlık problemleri nedeniyle emekliye ayrılarak ve İstanbul’a dönmüştür. Bir ameliyat sonunda geçirdiği iç kanama nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Mezarı Kandilli Kabristanı’ndadır.

Edebiyat dünyasına şiirle giren Onan’ın ilk ürünleri Mütareke döneminde Nedim dergisinde çıkmıştır. Şiirlerinin yanı sıra bir romanı, dilbilgisi alanındaki eserleri ve edebiyat tarihi ile ilgili çalışmalarıyla da adını duyurmuştur.

Lise öğrenimi sırasında Halit Fahri tarafından çıkarılan Nedim dergisinde yayımlanan ilk şiirlerinde aruz ölçüsünü kullanan Onan, Millî Edebiyat cereyanı içerisinde Kurtuluş Savaşı sırasında yazdığı şiirleriyle dikkat çekmiştir. Daha sonra Dergâh, Servet-i Fünûn ve Hayat gibi mecmualarda yayımladığı ve çoğunu hece ölçüsüyle yazdığı şiirleriyle kendisini tanıtmıştır. 1919 ile 1927 yılları arasında yazdığı şiirlerini Çakıl Taşları adıyla eski harflerle bastırdığı kitabında toplamıştır. Dostu ve hocası Yahya Kemal’e ithaf ettiği bu kitabında Onan, hece vezniyle yazdığı 26 ve aruzla yazdığı 2 şiire yer vermiştir. 1927-1932 arasında yazdığı şiirlerini ise Bir Yudum Daha adıyla yayımlamış, kitapta 18 şiire yer vermiştir. Onan’ın özellikle 1927’de Hayat mecmuasında yayımlanan “Bir Yolcuya” adlı şiiri, adının Millî Edebiyat akımı içinde anılmasında büyük ölçüde etkili olmuştur. Sanat anlayışı bakımından Yahya Kemal çizgisini takip etmeye çalıştığı görülen şairin, şiirde bir yandan ahenk ve musikiye önem verirken bir yandan da sade bir dille vatan sevgisi, mazi özlemi, aşk ve tabiat duygularını işlediği görülür.

Necmettin Halil Onan, İşleyen Yara adıyla bir de roman yazmış, 1932-1933 yıllarında Vakit Gazetesi’nde “Millî Roman” başlığı altında tefrika edilmiştir. Öğretmenliğe atandığı İzmir Erkek Koleji’ndeki iki gencin din değiştirerek Amerika’ya kaçmak istemeleri hadisesinden etkilenen yazar, bunu bir roman konusu hâlinde işlemek suretiyle millî bir roman ortaya koymuştur. Millî duygularını yitiren ve din değiştiren bir gencin, sonunda içine düştüğü yalnızlık ve boşluk içerisinde intihara kadar varan macerası bu romanın konusunu oluşturur. Tefrika hâlinde bulunan roman 1977’de Kolejli Nereye? adıyla bir araya getirilerek basılmıştır.

Kaynakça

Hayber, Abdülkadir (1988). Necmettin Halil Onan. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Korkmaz, Zeynep (1972). “Necmettin Halil Onan Türk Diline Hizmeti”. Türkoloji Dergisi. C. 4. S. 1. s. 37-39.

Mazıoğlu, Hasibe (1972). “Necmettin Halil Onan’ın Kişiliği, Eserleri ve Şahsiyeti”. Türkoloji Dergisi. C. 4. S. 1. s.1-36.

Uçman, Abdullah (2007). “Onan, Necmettin Halil”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. C. 33. s. 350-351.

Yalçın, Murat [ed.] (2010). “Onan, Necmettin Halil”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi (3. Baskı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. C. 2. s. 774.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MACİT BALIK
Yayın Tarihi: 21.11.2018
Güncelleme Tarihi: 09.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Çakıl TaşlarıAhmet Kâmil Matbaası / İstanbul1927Şiir
Dilbilgisi I-IIMaarif Matbaası / İstanbul1928Diğer
Bir Yudum DahaSemih Lütfi / Suhulet Kütüphanesi / İstanbul1933Şiir
Dilbilgisi I-II (Gramer) Ortamektep (Ahter Onan'la birlikte)Milli Eğitim Basımevi / İstanbul1934Diğer
İzahlı Divan Şiiri AntolojisiMaarif Matbaası / İstanbul1940Antoloji
Dilbilgisi (A. Başman, T. N. Gencan, M. S. Sander ile)Milli Eğitim Basımevi / İstanbul1943Diğer
Nâmık Kemal’in Ta'lîm-i Edebiyat Üzerine Bir RisalesiMilli Eğitim Basımevi / Ankara1950Diğer
Leylâ ile MecnunMaarif Matbaası / İstanbul1956Edebiyat Tarihi
Kolejli Nereye?Boğaziçi Yayınları / İstanbul1977Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Faik Sabri Durand. 1882 - ö. 7 Mayıs 1943Doğum YeriGörüntüle
2Nusret Kemal Otyamd. 11 Eylül 1922 - ö. 2 Şubat 2015Doğum YeriGörüntüle
3ATÂ, Şânî-zâde Mehmed Atâ'ullâh Efendid. ? - ö. 1826Doğum YeriGörüntüle
4Kemalettin Tuğcud. 27 Aralık 1902 - ö. 18 Ekim 1996Doğum YılıGörüntüle
5HÜSEYİN, Hüseyin Gürsoyd. 1902 - ö. 22.07.1942Doğum YılıGörüntüle
6İLYAS DOĞANd. 1902 - ö. 1983Doğum YılıGörüntüle
7ATIF OKATANd. 1908 - ö. 1968Ölüm YılıGörüntüle
8HINDI MEMMEDd. 1895? - ö. 1968Ölüm YılıGörüntüle
9Refi Cevat Ulunayd. 1890 - ö. 4 Kasım 1968Ölüm YılıGörüntüle
10Göksel Yılmazd. 1965 - ö. ?MeslekGörüntüle
11M. Kadri Görald. 05 Ocak 1948 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Tansu Beled. 18 Ekim 1944 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Kinyas Kartald. 15 Şubat 1982 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14İrfan Yalçınd. 23 Nisan 1934 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Kutlu Adalıd. 03 Ocak 1935 - ö. 06 Temmuz 1996Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HALİL, Halil Aydoğard. 1894 - ö. 2001Madde AdıGörüntüle
17HALÎL, HALÎL-İ ZERDd. ? - ö. I. Ahmed devri (1603-1617) sonlarıMadde AdıGörüntüle
18İBRÂHÎM-İ MUHAMMED HALÎL, İbrâhîmd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle