Sabri Esat Siyavuşgil

(d. 1906 / ö. 6 Ekim 1968)
Şair, Yazar, Psikolog, Çevirmen, Ansiklopedist, Akademisyen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da dünyaya geldi. Babası, Osmanlı sadrazamlarından Siyavuş Paşa’nın soyundan Ahmet Esat’tır. İlkokulu Antalya’da tamamladı. Orta öğrenimine Kadıköy Sultânîsi, İstanbul Erkek Öğretmen Okulu'nda ve İstiklâl Lisesi'nde devam etti. İstiklâl Lisesi'nde son sınıftayken Fransa’ya gitti. Dijon ve Lyon Üniversitelerinde felsefe ve psikoloji öğrenimi gördü ve doktorasını yaptı. Yurda döndüğünde Gazi Terbiye Enstitüsü'nde felsefe dersleri verdi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Umûmî Psikoloji doçenti (1933) ve profesörü (1942) oldu. 1949-1953 yılları arası Şehir Tiyatrosunun edebî heyetinde bulundu. Merkezi Roma’da bulunan Akdeniz Akademisi Üyesi ve Türk Psikolojisi Cemiyeti Başkanlığı görevlerini yürüttü. 1967’de Meydan Larousse’un hazırlık çalışmalarına katıldı. PEN Club başkanlığı yaptı. Fransızca ve İngilizce dillerine hâkimdi. 6 Ekim 1968’de kansere yenilen Siyavuşgil, Zincirlikuyu Mezarlığına defnedildi.

Sanat hayatına şiirle başlayan Sabri Esat, ilk şiirlerini Güneş (1927) ve Hayat (1927-1929) dergilerinde yayımladı. 1928 yılında “Yedi Meş’ale” topluluğuna katıldı. Yedi Meş'aleciler ile ortak yayımladıkları Yedi Meş’ale kitabında Siyavuşgil’in on bir şiiri çıkmıştır.

Yedi Meş'ale topluluğunun orijinal şairi olarak kabul edildi. Topluluğun yayın organı Meş'ale dergisinin kapanması üzerine, şiirlerini Muhit (1930-1933) ve Varlık (1933-1936) dergilerinde yayımladı. Tan (1936- 1937), Kültür ve Edebiyat, Ulus (1942-1944) gibi gazete ve dergilerde edebiyat üzerine yazılar kaleme aldı. 1948-1964 yılları arasında Yeni Sabah ve Haber gazetelerinde fıkra yazarlığı ve tiyatro eleştirmenliği yaptı.

Sabri Esat Fransız şiirini çok iyi bildiği için, Fransız edebiyatındaki yeni şairler üzerinde yoğunlaşarak edebiyatımızda “hayal” yanı güçlü olan şiirler yazdı. Kadıköy Ortaokulu'nda Sabri Esat’ın hocalığını yapan Halit Fahri’ye göre Yedi Meş'aleciler içinde Sabri Esat “şiirde hepsinin en sağlam vezinli, en düzgün dilli, en güzel yazanı”dır. Halit Fahri ile aynı kanaati paylaşan Behçet Necatigil, Sabri Esat’ın “bir nesir açıklığı, duruluğu, aydınlık ve sağlam bir söz dizimi ve klasik bir eda ile donattığı, çoğu üçer mısralık kıtalar hâlinde” güzel şiirler yazdığını belirtir.

Yaşar Nabi'ye göre Sabri Esat; çok okuyan, çok gezen geniş bir kültüre ve ansiklopedik bilgilere sahip kişiliğiyle dikkati çeker. Şiirleri memleket levhaları, minyatür şiirler, serenatlar, tarihî şiirler, fanteziler, lirik ve psikolojik şiirler tarzında görülmüştür. Şiirin konularını genişletmek, şairanelikten kurtulmak, canlılık, içtenlik ve yenilik ilkelerine bağlı kaldı. Yedi Meş'aleciler’in şiir anlayışını benimsedi. Önemsiz gibi görünen konuları şiire soktu. İfadelerinde klasik anlayışa bağlı kaldı. Vezin ve kafiyeden ayrılmadı. Şiirimizde işlenmemiş nazım şekillerini geniş ölçüde kullandı.

Sabri Esat, fotoğraf gözlemciliğiyle çevresindeki olayların şiirini yazdı. Ekspresyonist (anlatımcı) bir görüşle bireysel duyarlıkları ve pitoresk görünümleri yansıtmaya çalıştı. Yazarlık ve bilim hayatına atılınca, şairlik yanını eksik bıraktı. Şairliğinin yanı sıra, yazar, çevirmen ve psikolog olan Sabri Esat, psikoloji, eğitim, folklor ve edebiyat üzerine yazmış olduğu yazılarla dikkatleri üzerinde topladı. Karagöz adlı sosyo-psikolojik incelemesi önemini hâlâ korurken, çevirilerinde de başarı gösterdi. Fransız yazar Edmond Rostand’ın ünlü oyunu “Cyrano de Bergerac”ın manzum çevirisiyle büyük bir üne kavuştu. “Sirano mütercimi” olarak anıldı (Tuncer 1998: 62-64).

Eşyayı ve hayatı, onları çerçeveleyen mekânları, dışavurumcu bir anlatımla canlandıran şiirler yazmıştır. Onda mekânın içinde nefes alan eşyalar, şaire dünyadaki varlığını, aidiyetini hissettirirmiştir. Siyavuşgil'in şiirlerini kuşatan mekân duygusu, şiir kitabının ismine dahi sinmiştir. Bu duygu, Odalar ve Sofalar adlı şiir kitabını âdeta sarmalamış; yaşamı çevreleyen eşya ve nesneler, şairin bakış açısında önemli bir yer edinmiştir. “Odalar ve Sofalar” şiirinde geçen, “Sofada yalnızlığın duyulur adımları” mısraı da şairin yalnızlığını anlatmıştır.

Sabri Esat için mekân ve içindeki eşyalar, soluk alan, hatta konuşan, hareket eden birer canlı gibidir. Bu bakımdan o mekânda yaşayan için mekân, dertlerin ve sevinçlerin barınağı değil, bizzat onlara ortak olandır. İnsan neyse, mekânı ve eşyası da o olmuştur. Bu yüzden Siyavuşgil'in şiirlerinde de insan, mekânı ve eşyalarıyla kaimdir. “Yolculuk” şiirinde yolculuğa çıkacak şairi, odasındaki eşyanın nasıl uğurladığı dile getirilmiştir. Teşhis sanatıyla canlandırılan eşyalar, "sanatçı/ben"in eşyayla özdeşleşmesini göstermesi açısından dikkat çekmiştir.

Şiirlerinde ev ve eşya, modern dünyada yalnız yaşayan bireyin yalnızlığına şahit olan canlı bir varlık durumundadır. Şairin yalnızlığını eşyaların nasıl paylaştığı “Oda” şiirinde kendini göstermiştir. Ayrıntıyla betimlenen odanın eşyalarındaki süsler bile bu yalnızlığa ortak olmuştur. Ayna, kişinin hem dış hem de iç dünyasını yansıtması açısından önemlidir. Ona yalnızlığını, zamanın üzerindeki izlerini aşikâr eden ayna, benliğin keşfi açısından da önemlidir. Siyavuşgil'in “Oda” şiirinde ayna, şaire yalnız olduğu gerçeğini açıklamaktadır.

Siyavuşgil’de, eşyaların canlı birer varlık gibi değer kazanmasını sadece aidiyet duygusuyla değil, nesnelerle birleşme, kendi olma, onlara sığınarak yalnızlıktan kurtulma şeklinde de yorumlanabilir (Fedai 2009: 1251). Sabri Esat”ın “Evlilik”, Odamda Öğle”, “Beklemek”, “Akşam, Yol, Pancur”, “Gece, Kar ve Sayıklama” vb. şiirleri de yalnızlıktan kurtulmak isteyen bireyin, derin sıkıntısını eşya ve onun bıraktığı izlenimler üzerinden dile getirmiştir. Ayrıca yalnız birey olarak şairin “ben”i için, iç yolculuk kadar dış yolculuğun da önemli olduğu dikkat çekmiştir. Dış dünyanın, hatırlattıkları üzerinden şairin zihninde yeniden yorumlandığı, “Trende”, “Garda” gibi şiirleri, Siyavuşgil'in hem içindeki derin sıkıntının hem de bir yere ait olma isteğinin tezahürü olarak karşımıza çıkmıştır. Siyavuşgil'de modern kentin bireyi içine sürüklediği yalnızlığın da izleri dikkat çekicidir (Fedai 2009: 1249-1250).

Kaynakça

Fedai, Özlem (2009). "Ziya Osman Saba ve Sabri Esat Siyavuşgil’in Şiirlerinde Aidiyet Duygusu ve Mekan Düşüncesi". Turkish Studies. Volume 4/8. s. 1229-1252.

Tuncer, Hüseyin (1998). Yedi Meşaleciler (2.Baskı). İzmir: Akademi Kitabevi.

Türk, Hatem (2017). Meşale İnceleme-Tam Metin. Erzurum: Fenomen Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HATEM TÜRK
Yayın Tarihi: 29.11.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Odalar ve SofalarMuallim Ahmet Halit Kitaphanesi / İstanbul1933Şiir
İstanbul'da Karagöz ve Karagöz'de İstanbulİstanbul Eminönü Halkevi Neşriyatı / İstanbul1938İnceleme
Psikoloji ve Terbiye BahisleriEminönü Halkevi Dil ve Edebiyat Şubesi / İstanbul1940İnceleme
Tanzimat’ın Fransız Efkârı Umumiyesinde Uyandırdığı Yankılar? / ?1940İnceleme
Karagöz (Psiko-Sosyolojik Bir Deneme)Milli Eğitim Basımevi / İstanbul1941İnceleme
Muhit ve TerbiyeRecep Ulusoğlu Basımevi / Ankara1941İnceleme
Aktörlük Hakkında Aykırı Düşünceler (Diderot’dan)Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları / İstanbul1943Çeviri
Ruy Blas (Victor Hugo’dan)Milli Eğitim Bakanlığı / İstanbul1948Çeviri
İki Başlı Kartal (Jean Cocteau’dan)Milli Eğitim Basımevi / İstanbul1962Çeviri
Un Point Sur La Carte (Haritada bir Nokta)? / ?1962Çeviri
Değirmenimden MektuplarMorpa Kültür Yayınları / İstanbul2009Çeviri
Cyrano de Bergerac (Edmond Rostand'dan)Türkiye İş Bankası Yayınları / İstanbul2014Çeviri

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Simavi, Sedatd. 1898 - ö. 11 Aralık 1953Doğum YeriGörüntüle
2RÂKIM, Giritli-zâde Abdülazîz Râkım Beyd. 1820 - ö. 1883Doğum YeriGörüntüle
3Emrem, Mustafa Celald. 1900 - ö. 1980Doğum YeriGörüntüle
4Mukay Elebayevd. 1906 - ö. 1944Doğum YılıGörüntüle
5TEYMUR KARAÇÖPd. 1906 - ö. 1978Doğum YılıGörüntüle
6Edeb Mahir Yalnızd. 1906 - ö. 3 Ekim 2000Doğum YılıGörüntüle
7Necmettin Halil Onand. 1902 - ö. 17 Ağustos 1968Ölüm YılıGörüntüle
8PERİNAZ AYAZGIZId. 1860/62 - ö. 1968Ölüm YılıGörüntüle
9YOLCU, Fikret Memişoğlud. 1915 - ö. 20.07.1968Ölüm YılıGörüntüle
10Eren, Burhand. 02 Mayıs 1972 - ö. ?MeslekGörüntüle
11İMAMOĞLU, Hikmet Okuyard. 1946 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Ferhat Ünlüd. 05 Ekim 1975 - ö. ?MeslekGörüntüle
13DİNÇER, MUSTAFA KORKMAZd. 1943 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Şenay Eroğlu Aksoyd. 1968 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15M. Sunullah Arısoyd. 25 Mart 1925 - ö. 19 Aralık 1989Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Nazım Hikmet Rand. 20 Kasım 1901 - ö. 3 Haziran 1963Madde AdıGörüntüle
17FEZO, Sabri Şimşekoğlud. 25.03.1948 - ö. 28.06.1990Madde AdıGörüntüle
18Öztoprak, Hasand. 17 Aralık 1957 - ö. ?Madde AdıGörüntüle