Oğuz Özdeş

(d. 1920 / ö. 7 Haziran 1979)
Yazar, Gazeteci
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Annesi Şahende Hanım, babası Reşat Bey’dir. Ankara Erkek Lisesi'ni bitirdikten (1938 veya 1939) sonra bir süre İstanbul (veya Ankara) Hukuk Fakültesi'ne devam etmiş; ancak eğitimini tamamlamamıştır. Hakkında müstakil bir çalışma olmayan Oğuz Özdeş’in hayatıyla ilgili bilgiler, sınırlı ve tartışmalıdır. Buna göre liseden mezun olduğu tarih, hatta yüksek eğitime başladığı kurum dahi kesin olarak bilinmemektedir. Aynı şekilde Özdeş’in yazı hayatına giriş tarihi de problemlidir. Atilla Özkırımlı, Özdeş’in ilk yazısının 1936’da Yavrukurt dergisinde çıkmış bir röportaj olduğunu, söyler (965) ki kaynaklarda bundan daha eski bir tarihe rastlanmamaktadır. Bütün bu karışıklık için kesin olan, Özdeş’in çok erken yaşta yazı hayatına girdiğidir. Nitekim ilk romanı olan Aşk Izdıraptır, 1939’da Özdeş henüz on dokuz yaşındayken yayımlanmıştır.

Genç yaşta başladığı yazı hayatı ömrü boyunca süren Özdeş, askerlik dönüşü İstanbul'a yerleşerek Türkiye Yayınevinde çalışmaya başladı (1946). Bazılarında sekreterlik ve yazı işleri müdürlüğü gibi idari görevlerde de bulunduğu Yeni Sabah, Yavrukurt, Yarımay, Yeni İstanbul, Çocuk Haftası, Ateş, Altın Işık, Hafta, Yasemin, Çınaraltı, Yıldız, Posta, Yasemin, Yeni İstanbul, Resimli Roman ve İzmir’de çıkan Kovan gibi gazete ve dergilerde yayımlanan farklı tür ve konulardaki yazılar, röportajlar, şiirler, çocuk hikâyeleri ve romanlarla hayatını kazandı. Ancak Özdeş’i geniş kitlelere tanıtıp sevdiren bazıları tefrika hâlinde kalmış, birçok defa basılan bazıları ise sinemaya uyarlanmış olan romanlarıdır.

Bazı romanlarını sinemaya kendi uyarlayan Özdeş, senaryolar da yazmıştır. 1952 tarihli Bu Kız Böyle Düştü filminde oyunculuk yapacak kadar sinemayla ilgili olan Özdeş, 10. Altın Portakal Ulusal Uzun Metrajlı Film Yarışması’nda (1973) jüri üyeliğine seçilmiştir. Basın Şeref Kartı sahibi; evli ve Ümit adında bir erkek çocuk babasıdır. Geçirdiği bir rahatsızlıktan dolayısıyla 7 Haziran 1979’da vefat etti.

Oğuz Özdeş, farklı konularda ve türlerde eserler vermiş üretken bir yazardır. Özdeş’in şiirleri, çocuk hikâyeleri, röportajları, çizgi romanları; sanattan şehir yaşamının sorunlarına, magazin haberlerinden spora kadar çok çeşitli konularda kaleme aldığı yazıları Yavrukurt, Çınaraltı, Kovan, Yeni Sabah, Hafta, Resimli Hafta, Çocuk Haftası, Ateş, Yarım Ay, Resimli Ay, Çakmak gibi aralarında “çocuk, magazin, siyaset” dergilerinin de bulunduğu süreli yayınlarda yayımlanmıştır. Ancak Özdeş’i geniş kitlelere tanıtan ve sevdiren romanlarıdır. Derleme çalışmaları ve senaryoları da olan Özdeş, sinemaya aktarılan romanlarının bazılarını kendi uyarlamıştır.

Özdeş’in romanları, aşk ve tarihî olarak kategorize edilebilir. Arzu, özlem, ihanet, ayrılık, nefret gibi güçlü duyguların işlendiği aşk romanları ile Türk tarihinin farklı dönem ve coğrafyalarında geçen ve Türkçülük/milliyetçilik fikrinin işlendiği tarihî romanları yayımlandıkları yıllarda sevilerek okunmuş, bazıları defalarca basılmıştır. Gündelik dil ve akıcı bir üslûp ile kaleme aldığı eserleri, kolay okunup anlaşılabilen olay ağırlıklı romanlardır. Ancak Özdeş’in tek gayesi aşk ve milliyetçilik duygularıyla okuru heyecanlandırmak değildir. Edebiyat ve edebî türler ile eserler üzerine yazıları da olan Özdeş, romanlarının önsözleri yahut arka kapaklarındaki metinler vasıtasıyla okur ile iletişim kurarken içeride anlatıcı yahut bir şahıs üzerinden okuru bilgilendirmeye çalışır. Tarihî romanlarının bazılarında dipnotlar vermeye kadar uzanan bu gayret, aslında Türk romanının ilk örneğinden itibaren görülen öğretici tavrın bir devamı olarak değerlendirilebilir. Özdeş’in okura söylemek, okurda beslemek istediği fikirler vardır. Bir taraftan hikâyesini anlatırken diğer taraftan vatan ve millet fikriyle Türklük bilincini aşılamaya çalışmış; Cumhuriyet kazanımları etrafında sosyal birtakım eleştiriler ve kadın meselesi gibi konulardan bahsetmiştir. Bunlar, Özdeş’in eser verdiği yılların öne çıkan meselelerinden olmaları sebebiyle dikkate değerdir. Nitekim 1974 tarihli Kıbrıs Kanı adlı romanı, Özdeş’in devrini değerler kadar hadiseler bakımından da takip ettiğini göstermektedir.

Ancak Özdeş’in bu öğretici tavrının açıkça izlenebilmesi, romanlarının edebî değerini düşüren bir hususiyettir. Benzer şekilde klişe olay ve sözler, bazen aynı roman içinde yapılan tekrarlar, yazara kolaylık sağlayan tesadüfler; şahısların yalınkatlığı ile gerçek dışı duygusallıklarıyla zaman, statü, eğitim gibi farklılıklara bakılmaksızın herkesin herkes gibi konuşabildiği diyaloglar romanların inandırıcılığını sarsarken kurgu ve anlatımdaki bu vb. hatalar, romanların estetik ve teknik bakımdan problemleri olarak sıralanabilir.

Romanların olay ağırlıklı olması ve diyalogların yoğunluğu gibi eserlerin edebî değerini düşüren taraflar, Özdeş’i sinemayla buluşturur. Özdeş’in beyaz perdeye aktarılması kolay olan ve çok satan romanlarından Aşk Istıraptır (1953), Uçurum (1957), Hayatım Sana Feda (1959), Gönül Kimi Severse (1959), Kadın Asla Unutmaz (1961), Dağ Başını Duman Almış (1964), Kara Pençe (1968 ve 1973), Gecekondu Rüzgârı (1972), Kara Pençe (1968 ve 1973), Kara Pençe’nin İntikamı (1973) isimli filmler çekilir. Bu filmlerden Kadın Asla Unutmaz ve Dağ Başını Duman Almış’ı uyarlayan Özdeş; Kader (1955), Üsküdar’a Giderken (1955), Gecekondu Yosması (1956) ve Kâtibim (1956) isimli filmlerin de senaristliğini yapmıştır.

1947’de yayımlanan Türkiye Yıllığı’nda görev alan Özdeş’in içinde “Aşkın Şafağı” (Bu hikâye yazarın Ağlayan Kadın isimli kitabının en sonunda (Büyük Hikâye) alt başlığı ile verilen hikâye ile aynı adı taşısa da içerik olarak ondan kısa ve farklıdır) ve “Rüyamdaki Kadın” adlı iki kısa hikâyesi olan Seksoloji Yıllığı ve Albümü isimli bir derlemesi ile aylık çıkan İleri Musiki Mecmuası’nda yayımlanan “Bestekâr Şevki Bey” adlı bir “radyofonik temsili” bulunmaktadır. Bunların ve daha sonra kitaplaştırılan roman tefrikalarının yanı sıra Özdeş’in kalem oynattığı süreli yayınlarda kalmış aralarında çocuk hikâyelerinin de bulunduğu onlarca eseri vardır.

Kaynakça

"Özdeş, Oğuz". Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. İstanbul: Dergâh Yay. C.VII. s. 209.

(2001). "Özdeş, Oğuz". Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. C. II. s. 790-791.

Altınkaynak, Hikmet (2017). "Özdeş, Oğuz". Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü. İstanbul: Can Yayınları. s. 618.

Çiçek, Rıdvan (2017). Popüler Roman Açısından Oğuz Özdeş'in Romanları Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Erzincan: Erzincan Üniversitesi.

Güngör, Mehmet (2012). Popüler Roman Geleneği ve Oğuz Özdeş'in Popüler Tarihî Romanları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kırşehir: Ahi Evran Üniversitesi.

Işık, İhsan (1998). "Özdeş, Oğuz". Yazarlar Sözlüğü. İstanbul: Risale Basın-Yayın. s. 481-482.

Kaçen, Eray (2012). Oğuz Özdeş'in Tarihî Romanları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.

Necatigil, Behçet (1993). "Özdeş, Oğuz". Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları. s. 260.

Özkırımlı, Atilla. "Özdeş, Oğuz". Türk Edebiyatı Ansiklopedisi. İstanbul: Cem Yayınevi. C. IV. s. 965-966.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİLEM TERCÜMAN
Yayın Tarihi: 06.12.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Aşk Izdıraptırİkbal Kitabevi / İstanbul1939Roman
Gizlenen Iztıraplarİnkılâp Kitabevi / İstanbul1941?Roman
Hasretİkbal Kitabevi / İstanbul1941?Roman
İtirafİnkılâp Kitabevi / İstanbul1942Roman
Coşkun Gönüllerİkbal Kitabevi / İstanbul1942?Roman
Cennet Yoluİnkılâp Kitabevi / İstanbul1943Roman
Uçurumİnkılâp Kitabevi / İstanbul1943Roman
Memnu Meyvaİnkılâp Kitabevi / İstanbul1944Roman
Hülyaİnkılâp Kitabevi / İstanbul1945Roman
Kalbimin Güzel Kadınınaİnkılâp Kitabevi / İstanbul1946Roman
Türkiye YıllığıTürkiye Yayınevi / İstanbul1947Diğer
Rusya'da Bir Türk Subayı: Şafak SökerkenTürkiye Yayınevi / İstanbul1957Roman
Vatan BorcuTürkiye Yayınevi / İstanbul1958Roman
Bay Tekin Meçhul DünyalardaTürkiye Yayınevi / İstanbul1959Diğer
Korkusuz Pilot Casus Kadına KarşıTürkiye Yayınevi / İstanbul1959Diğer
Dağ Başını Duman AlmışTürkiye Yayınevi / İstanbul1960Roman
Gecekondu RüzgarıTürkiye Yayınevi / İstanbul1960Roman
Tuna Nehri Akmam DiyorTürkiye Yayınevi / İstanbul1962Roman
Kartal Başlı KadırgaTürkiye Yayınevi / İstanbul1963Roman
Çölde Açan ZambakAk Kitabevi / İstanbul1964Roman
Oğuz HanTürkiye Yayınevi / İstanbul1964Roman
Yavuz'un PençesiTürkiye Yayınevi / İstanbul1964?Roman
KarapençeTürkiye Yayınevi / İstanbul1965Roman
Ağlayan Kadınİtimat Kitabevi / İstanbul1966Roman
Karapençe Estergon'daTürkiye Yayınevi / İstanbul1966Roman
Karapençe'nin İntikamıTürkiye Yayınevi / İstanbul1966Roman
Karapençe Voyvoda'ya KarşıTürkiye Yayınevi / İstanbul1967Roman
Karapençe'nin OğluTürkiye Yayınevi / İstanbul1967Roman
Seksoloji Albümü ve Yıllığıİtimat Kitabevi / İstanbul1967Derleme
Liseli Bir Kız SevdimTekin Yayınevi / İstanbul1968Roman
Aşka Susayan Dudaklarİtimat Kitabevi / İstanbul1970Roman
Reyhan: Aşka DönüşTekin Yayınevi / İstanbul1970Roman
ŞebnemTekin Yayınevi / İstanbul1970Roman
Yerdeki BulutlarTekin Yayınevi / İstanbul1971Roman
Aşk, Para ve ŞöhretTekin Yayınevi / İstanbul1972Hikâye
Dertli KadınlarTekin Yayınevi / İstanbul1972?Roman
Kızım ve BenTekin Yayınevi / İstanbul1972Roman
Gizli SevdaTeknik Yayınevi / İstanbul1973Roman
Herkesten UzakTekin Yayınevi / İstanbul1973Roman
Gülmeyi UnutanlarTekin Yayınevi / İstanbul1974Roman
Kıbrıs KanıTekin Yayınevi / İstanbul1974Roman
KaderTekin Yayınevi / İstanbul1975Roman
KadınımTekin Yayınevi / İstanbul1975Roman
Şeyh ŞamilTekin Yayınevi / İstanbul1977Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÂŞIK PAŞA, ÂŞIKd. 1271-72 - ö. 3 Kasım 1332Doğum YeriGörüntüle
2Zübeyir Tokgözd. 1971 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Fidanboy, Vedatd. 01 Mayıs 1944 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4İBRETİ, Hıdır Güreld. 1920 - ö. 1992Doğum YılıGörüntüle
5HASTÜRKd. 1920 - ö. 2008Doğum YılıGörüntüle
6ORUC EHMEDOVd. 1920 - ö. 1976Doğum YılıGörüntüle
7ESEMURATd. 1893 - ö. 1979Ölüm YılıGörüntüle
8Sezai Solellid. 1914 - ö. 1979Ölüm YılıGörüntüle
9Işın, Tarık Ziyad. 1911 - ö. 1979Ölüm YılıGörüntüle
10Ağabeyoğlu, Selmad. 1952 - ö. 18 Aralık 2009MeslekGörüntüle
11Özlem Akıncıd. 13 Nisan 1966 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Ece Temelkurand. 22 Temmuz 1973 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Nermin Yıldırımd. 07 Mart 1980 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Ünver, Mehmetd. 1 Eylül 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İbrahim Halil Akdağd. 30 Mart 1984 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Emirhan Oğuzd. 1958 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Atay, Oğuzd. 12 Ekim 1934 - ö. 13 Aralık 1977Madde AdıGörüntüle
18Birol Oğuzd. 1957 - ö. ?Madde AdıGörüntüle