PÎRÎ, Mehmed

(d. ?/? - ö. 1149/1736-37)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmed’dir. İstanbul’da doğdu. Bahçekapı’da bulunan Vâlide Sultan Câmii (Yeni Câmi) Vakfı kâtibi Abdullah Efendi’nin oğludur. Genç yaşlarda ilme yönelen Mehmed Pîrî, medrese eğitimini tamamladıktan sonra ilk olarak 1098 yılının Cemâziyelevvelinde (Mart-Nisan 1687) elli akçeli İbrâhim Kethüdâ Medresesi’ne tayin edildi. Daha sonra sırasıyla 1101 yılının Şaban ayında (Mayıs-Haziran 1690) Hisâlî Mehmed Ağa medresesine, 1106 yılının Muharrem ayında (Ağustos-Eylül 1694) Seyyid Abdulkâdir Efendi Medresesi’ne, 1109/1697-98’de Tevkî-i Cafer Çelebi Medresesi’ne 1114 yılının Muharrem ayında (Mayıs-Haziran 1702) Koca Mustafa Paşa Medresesine, yine aynı yılın Cemâziyelevvel ayı içerisinde Sahn’a, 1115 yılının Rebîülâhirinde (Ağustos-Eylül 1703) Minkârî-zâde Yahyâ Efendi Medresesi’ne ve nihayet 1116 yılının Rebîülâhirinde (Ağustos 1704) Galatasaray Medresesine tayin edildi. 1118 yılının Şevval ayında (Ocak-Şubat 1707) Diyarbakır kadısı olan Mehmed Efendi, bu görevden azledildikten bir süre sonra 1123 yılının Cemâziyelevvelinde (Haziran-Temmuz 1711) 13 ay sürecek Bağdat kadılığına, 1128 yılının Şevvalinde (Eylül-Ekim 1716) ise Kudüs kadılığı görevine tayin edildi (İnce 2005: 250). Daha sonra Şam kadılığına getirilen Mehmed Efendi, Mekke kadılığı da yaptı. 1146 yılının Zilkade ayında (Nisan-Mayıs 1734) İstanbul’a döndü ve Akkirmanlı Seyyid Ömer Efendi’den boşalan Üsküdar kadılığına tayin edildi (Erdem 1994: 48). 1149 yılı Muharrem ayında (Mayıs-Haziran 1736) bu görevden de azledilen Mehmed Efendi, Anadolu Kazaskerliği görevine tayinini beklerken ilerlemiş bir yaşta 1149/1736 yılında vefat etti (Mehmed Efendi’nin ölüm tarihi Fatin Tezkiresi ve Tuhfe-i Nâilî’de 1151/1738 olarak kaydedilmektedir. Tuhfe-i Nâilî’de delil göstermeksizin Râmiz’in verdiği ölüm tarihinin yanlış olduğu ifade edilmektedir.) ve Eyüp’te bulunan İdris-i Bitlisî Köşkü (Piyer Loti Tepesi) yoluna defnedildi (Erdem 1994: 49).

Daha çok kadılık ve müderrislik görevleriyle tanınan Mehmed Efendi, hüsn-i hatla da meşgul oldu. İlk olarak babasından öğrendiği nesta’lik yazıyı Kazasker Abdulbâkî Ârif Efendi’nin yanında meşk etti ve devrin hattatlarından Hüseyin Efendi’den de icazet aldı (Erdem 1994: 49; Karatay 2008: 328).

Mehmed Efendi şiirle de uğraşmıştır. Râmiz’in Âdâb-ı Zurafâ’daki değerlendirmelerine göre “şiir ve inşâda akranlarının önde geleni, açık söyleyişte mahir, dili külfetli söyleyişten uzak, sözü ve sohbeti nefis” bir sanatçıdır. Vekâlet-nâme sahibi Seyyid Vehbî Efendi onun bu yönünü bir beyit ile şöyle dile getirmiştir:

Halâvet vâr sözünde Pîridir şâ‘irlerin şimdi

Söze gelse şeker çigner sanur gûş eyleyen anı

 (Erdem 1994: 49: Oğraş 2001: 78)

Pîrî mahlasıyla şiirler söyleyen Mehmed Efendi’nin şiirlerine tezkirelerde yer alan birkaç beyit dışında örnek yoktur.

Kaynakça

Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı. Ankara: AKM Yay. 49.

Fatin Davud (1271). Hâtimetü’l-Eş’âr. İstanbul: İstihkâm Alayları Litografya Destgâhı. 31.

İbnülemin Mahmûd Kemâl Bey (hzl.) (1928). Müstakim-zâde Süleyman Sa’deddin,Tuhfe-i Hattâtîn. İstanbul: Devlet Matbaası.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Sâlim Efendi, Tezkiretü’ş-şu’arâ. Ankara: AKM Yay. 250.

Karatay, Halit (2008). Hattat Divân Şâirleri, Ankara: Akçağ Yay.

KKurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.121.

Oğraş, Rıza (hzl) (2001). Esad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safâ-Endûz’u. kulturturizm.gov.tr. e-kitap: [erişim tarihi: 15.04.2014]. 78-79.

Şemseddin Sâmî (1311). Kamusu’l-A’lâm. C.2. İstanbul. 1585.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. "Pîrî, Mehmed". C. 7. İstanbul: Dergâh Yay. 252.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ORHAN KURTOĞLU
Yayın Tarihi: 09.05.2014
Güncelleme Tarihi: 14.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Dilâ seyl-i sirişkim çeşm-i mest-i yâre gösterdim

Görüñ kim havz-ı bâg-ı ışkda fevvâre gösterdim

Nigâh-endâz olup âyîne-i ruhsâr-ı cânâne

Derûnumda olan râz-ı nihânı yâre gösterdim

Zemîn-i tâzedir pey-revligin Seyyide ey Pîrî

Nazar ile o mahdûm-ı ma'ârif-kâra gösterdim

(Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı. Ankara: AKM Yay. 49).


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TÂ'İB, İsmâ'ild. ? - ö. 1714-15Doğum YeriGörüntüle
2HÂLET, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullud. 1837 - ö. 1878Doğum YeriGörüntüle
3CELÂL, Mahmûd Celâleddîn Paşad. 1839-40 - ö. 1899Doğum YeriGörüntüle
4TÂ'İB, İsmâ'ild. ? - ö. 1714-15Doğum YılıGörüntüle
5HÂLET, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullud. 1837 - ö. 1878Doğum YılıGörüntüle
6CELÂL, Mahmûd Celâleddîn Paşad. 1839-40 - ö. 1899Doğum YılıGörüntüle
7TÂ'İB, İsmâ'ild. ? - ö. 1714-15Ölüm YılıGörüntüle
8HÂLET, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullud. 1837 - ö. 1878Ölüm YılıGörüntüle
9CELÂL, Mahmûd Celâleddîn Paşad. 1839-40 - ö. 1899Ölüm YılıGörüntüle
10TÂ'İB, İsmâ'ild. ? - ö. 1714-15MeslekGörüntüle
11HÂLET, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullud. 1837 - ö. 1878MeslekGörüntüle
12CELÂL, Mahmûd Celâleddîn Paşad. 1839-40 - ö. 1899MeslekGörüntüle
13TÂ'İB, İsmâ'ild. ? - ö. 1714-15Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HÂLET, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullud. 1837 - ö. 1878Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15CELÂL, Mahmûd Celâleddîn Paşad. 1839-40 - ö. 1899Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16TÂ'İB, İsmâ'ild. ? - ö. 1714-15Madde AdıGörüntüle
17HÂLET, İbrâhim Hâlet Bey, İstanbullud. 1837 - ö. 1878Madde AdıGörüntüle
18CELÂL, Mahmûd Celâleddîn Paşad. 1839-40 - ö. 1899Madde AdıGörüntüle