RÂZÎ, Yazıcı Abdullah Efendizâde Abdüllatif Râzî Efendi

(d. ?/? - ö. 1733-34/1146)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Asıl adı Abdüllatif’tir. Darüssaade Ağası Yusuf Ağa’nın yazıcısı Abdullah Efendi’nin oğludur. Yazıcı Abdullah Efendizâde Abdüllatif Râzî Efendi olarak tanındı. Medrese öğrenimi gördü. Mehmed Efendi’den mülâzım oldu. Damad Efendi, Odabaşı Mahmud Ağa, Hüsrev Kethüda, Sahn, Fethiye Sinan Paşa, Sinan Paşa Darülhadis, Musıla-i Süleymaniye, Kara Mustafa Paşa ve Sultan Selim medreselerinde müderislik yaptı. Askerî kassamlık, Mahmud Paşa naibliği, Haremeyn müfettişliği, sonra da Yenişehir kadılığı yaptı. 1139/1726-27’de Edirne, 1143/1730-31’de Medine, 1146/1733-34’te İstanbul kadısı oldu. Damad İbrahim Paşa’nın Aynî tarihini tercüme etmek için oluşturduğu ilmî heyette yer aldı. İstanbul kadısı iken 1146/1733-34’te vefat etti. Mezarı Üsküdar’dadır.

Sicill-i Osmanî (Akbayar 1996: 1363)’ye göre usta şairdi. Râmiz (Erdem 1994: 104)'e göre ilmi ve erdemiyle tanınan, şiir ve inşada mahir, ebyat ve tarihleri çok beğenilen bir kimseydi.

Eserleri şunlardır:

1. Divan: Bir nüshası Millet Kütüphanesi Ali Emiri Efendi Manzum Eserler 147/1’de kayıtlıdır. Eser 2500 beyit ihtiva etmektedir (İKTYDK 1967: 669-670). Divan üzerine bir yüksek lisans (Kodaz 1994) yapıldı.

2. Terceme-i Ikdü'l-Ceman: 24 ciltlik Aynî tarihinin sekiz cildinin tercümesidir (Mehmed Tâhir 2000: 54).

3. Ehlü'l-Haber Min Kelâm-ı Seyyidi'l-Beşer: Hadîs ilminden bahseden bir eserdir. (Mehmed Tâhir 2000: 54).

4. El-Fülkü'l-Meşhûn Bi'l-Lü'lüi'l-Meknûn: Dinî ve ahlâkî sözlerden bahseden bir eserdir (Mehmed Tâhir 2000: 54). Bir nüshası İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphanesi Atatürk Kitaplığı 122’dedir (Cunbur 2007: 302). Eser üzerine bir yüksek lisans çalışması (Turan 1994) yapıldı.

5. Câmiu'l-Hikâyât: Nazîredir (Mehmed Tâhir 2000: 54).

Kaynakça

Abdülkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdetü’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay. 86-87.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ Sicill-i Osmanî. C. 4. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 1363.

Bursalı Mehmed Tâhir (2000). Osmânlı Müellifleri. C. III. Ankara: Bizim Büro Yay. 54-55.

Cunbur, Müjgân (2007). “Râzî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 7. Ankara: AKM Yay. 302.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî, İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay. 247-249.

Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâsı (İnceleme-Tenkitli Metin-İndeks-Sözlük). Ankara: AKM Yay. 103-104.

Erdoğan, Mustafa (1997). “Abdüllatif Râzî ve Ankara Methiyesi”, Türk Dili (550): 356-359. http://www.tdk.gov.tr/images/css/TDD/1997s550/1997s550_20_M_ERDOGAN.pdf [erişim tarihi: 09.06.2014].

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü’ş-Şu‘arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay. 324-325.

İpekten, Halûk, M. İsen, R. Toparlı, N. Okçu, T. Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 373.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1967). “Râzî”. C. II. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. 669-670.

Kodaz, Atike (1994). Râzî Abdüllatîf: Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Dîvânı. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi.

Kurnaz, Cemâl, M. Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 304-305.

Turan, Lokman (1994). Abdullatif Razi ve el-Fülkü'l-Meşhun bi-Lü'lüi'l-Meknun: İnceleme-Metin. Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1990). “Râzî Abdüllatif Efendi”. C. 7. İstanbul: Dergâh Yay. 290.

Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1982). Osmanlı Tarihi (XVIII. Yüzyıl). C. 4. 1. Bölüm. Ankara: TTK Yay. 153.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 14.06.2014

Eserlerinden Örnekler

Der-Gazel-i Tahmîs Der-Sitâyiş-i Ankara

Ey mülûk-ı Âl-i Osman içre şehbâz Engüri

Eyledi Hak seni her vechile mümtâz Engüri

Olsa tan mı necm-i devlet sana hem-râz Engüri

Her seher gûyâların eyler ser-âgâz Engüri

Gülşenün cennet misâli oldı demsâz Engüri

Âferin o şâruna her taşunı gevher gibi

Zeyn idüp kurmış binânı sedd-i İskender gibi

Dâ’imâ bir âb-ı sâfî anlayup içer gibi

Kal‘anun dervâzesine yüz sürer kemter gibi

Hizmete bil baglamışdur kış eger yaz Engüri

Hûrî-sîretdür ser-â-pâ cümle mahbûbun senün

Pâk-dâmen olmada Yûsuf-ı sânî ma‘denün

Âlim ü ilm ü hakâyık kûşe kûşe mahzenün

Bâ-husûsâ Hacı Bayrâm-ı Velî’dür medfenün

Var yüri evc-i felekde eyle pervâz Engüri

Beldenün içinde vardur evliyâlar bî-şümâr

Taşrasında hem-çünân eyler kerâmet âşikâr

Münkirinün sûretin tebdîl idüp Perverdigâr

Sırruna vâkıf olanlar kıldı bu sözde karâr

Didiler hakkâ ki sensin menba‘-ı râz Engüri

Devletünle asr-ı Sultân Mustafâ’dur hem-demün

Adl ile hükm ü hükûmet oldı her dem mahremün

Bin yüz on birdedür îcâd olması bu güftemün

Eyle dilşâd ey Kerîmâ Râzî’yi kıl hurremün

Müstecâb it nutkını ola ser-efrâz Engüri

Erdoğan, Mustafa (1997). “Abdüllatif Râzî ve Ankara Methiyesi”, Türk Dili (550): 356-359. http://www.tdk.gov.tr/images/css/TDD/1997s550/1997s550_20_M_ERDOGAN.pdf [erişim tarihi: 09.06.2014]. 359.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TAHSÎN, Mehmed Tahsîn Beyd. ? - ö. 1808-09Doğum YeriGörüntüle
2Salih Keramet Nigard. 20 Haziran 1885 - ö. 7 Mart 1987Doğum YeriGörüntüle
3Efe, Necdet Rüştüd. 1900 - ö. 24 Eylül 1969Doğum YeriGörüntüle
4TAHSÎN, Mehmed Tahsîn Beyd. ? - ö. 1808-09Doğum YılıGörüntüle
5Salih Keramet Nigard. 20 Haziran 1885 - ö. 7 Mart 1987Doğum YılıGörüntüle
6Efe, Necdet Rüştüd. 1900 - ö. 24 Eylül 1969Doğum YılıGörüntüle
7TAHSÎN, Mehmed Tahsîn Beyd. ? - ö. 1808-09Ölüm YılıGörüntüle
8Salih Keramet Nigard. 20 Haziran 1885 - ö. 7 Mart 1987Ölüm YılıGörüntüle
9Efe, Necdet Rüştüd. 1900 - ö. 24 Eylül 1969Ölüm YılıGörüntüle
10TAHSÎN, Mehmed Tahsîn Beyd. ? - ö. 1808-09MeslekGörüntüle
11Salih Keramet Nigard. 20 Haziran 1885 - ö. 7 Mart 1987MeslekGörüntüle
12Efe, Necdet Rüştüd. 1900 - ö. 24 Eylül 1969MeslekGörüntüle
13TAHSÎN, Mehmed Tahsîn Beyd. ? - ö. 1808-09Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Salih Keramet Nigard. 20 Haziran 1885 - ö. 7 Mart 1987Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Efe, Necdet Rüştüd. 1900 - ö. 24 Eylül 1969Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16TAHSÎN, Mehmed Tahsîn Beyd. ? - ö. 1808-09Madde AdıGörüntüle
17Salih Keramet Nigard. 20 Haziran 1885 - ö. 7 Mart 1987Madde AdıGörüntüle
18Efe, Necdet Rüştüd. 1900 - ö. 24 Eylül 1969Madde AdıGörüntüle