Madde Detay

Asıl adı Mustafa’dır. Amasya doğdu. Iydî mahlasıyla şiirler yazan Bayram Efendi’nin küçük oğlu olması sebebiyle Iydî-zâde sanıyla tanındı. Yalnız Râmiz Tezkiresi’nde (Erdem 1994: 210) Abdî-zâde olarak kaydedilmiştir. Babası Bayram Efendi, âlim ve fâzıl bir kişiliğe sahip olan ve II. Bayezid Medresesi’nde müderrislik yapan divan sahibi bir şairdir. Yine kardeşi Iydî-zâde Âtıf Ahmed Efendi de şair ve müderristir. Bunların dışında şairin oğlu ve torunu da âlimdir ve müderrislik yapmıştır. Iydî-zâdeler diye tanınan aileden birçok âlim ve müderris yetişmiştir. Âkif, Amasya müftülüğü görevinde bulundu. Hayatının sonlarına doğru müftülükten çekilerek Amasya’daki II. Bayezid Medresesi’nde müderrislik yaptı. 1173/1759-60 yılında Amasya’da vefat etti. Mezarı Amasya’dadır. “Geldi yetmiş üçünde emr-i irciʾî” mısrası şairin ölümüne tarihtir (Tuman 2001: 623).

Âkif Mustafa Efendi’nin mürettep bir Dîvân’ı ve Harîrî’nin Makâmât adlı eserini örnek alarak yazdığı otuz iki makamdan oluşan Bedî’a isminde bir eseri vardır. Sâlim, güzel söz söylemesini bilen bir şair olduğundan ve şiirdeki maharetinden bahsederken Arap şair “Harîrî kadar bu vadide kudreti vardır.” diyerek Âkif’in Bedî’a isimli eserinden bahsetmektedir. Bunlardan başka Osmanlı Müellifleri’nde şairin Makâsıd’a talikatı olduğu kayıtlıdır (Kurnaz-Tatçı 2000: 367).

Âkif Mustafa Efendi’den bahseden kaynakların tamamı onun hem âlimliğinin hem de şairliğinin iyi olduğu konusunda hem fikirdir. Şiirleri eşsizdir. Arapça ve Türkçe şiir söylemedeki başarısının yanı sıra nesirde de başarılıdır. 

Erdem, Sadık (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı, İnceleme-Tenkidli Metin-İndeks-Sözlük. Ankara: AKM Yay.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü'ş-Şu'arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Na’ilî: Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2.  Ankara: Bizim Büro Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.)  (2000). Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Müstakim-zâde Süleyman Sa’deddin (2000). Mecelletü’n-nisâb-Tıpkı Basım. Ankara: KB Yay.

Beyt

Zıdd-ı me᾽nûsunu kabz ise garaz hâk-i dile

Tohm-ı vîrâneyi ek nahl-i temennâ yerine

(İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü'ş-Şu'arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay. 479.)