Madde Detay

İstanbul Yedikuleli olan şairin doğum tarihi bilinmemektedir. Âşık Çelebi ve Pervâne Bey mecmuasında ismi Mehmed olarak geçmekteyse de hayatı hakkında bilgi vermiş olan Kınalızâde Hasan Çelebi, Riyâzî, Gelibolulu Âlî, Kâtip Çelebi, Müstakimzade Süleyman Sadeddin ve Şemseddin Sâmî şairin ismini Mustafa olarak kaydetmişlerdir. İyi bir mücellit olan Azizi, Yedikule dizdarlarının kethüdalığı görevinde bulunmuştur. Azîzî, 993 / 1585’te vefat etmiştir. Vefatına Beyram Bey; “Kodı burc-ı bedeni cân-ı Azîzî gitdi” mısraıyla tarih düşürmüştür.

Azîzî’nin kaleme aldığı eserler şunlardır:

Divan: Kâfzâde Fâizi Azîzî’nin mürettep divanını görüp örnekleri ondan aldığını belirtse de Divanının henüz tespit edilmiş bir nüshası mevcut değildir. İstanbul Atatürk Kitaplığı Muallim Cevdet yazmaları O.000103 numaralı bir mecmuada Azîzî’nin otuz yedi, Pervâne Bey mecmuasında iki gazel olmak üzere otuz gazeli tespit edilmiştir (Ersoy 2012: 142). Bir kaside, bir terciibend ve bir müseddesi Sadeddin Nüzhet Ergün tarafından yayımlanmıştır (Ergun 634-637).Azîzî Divanı'nın İngiltere Kraliyet Doğu Bilimleri Topluluğu Kütüphanesi nr. 34'te Ersen Ersoy tarafından tespit edilen tek nüshası üzerine aynı araştırmacı bir kitap da yayımlamıştır. (Ersoy 2013)

Şehr-Engîz-i İstanbul Der-Hûban-ı Zenân yahut Nigârnâme-i Zevk-Âmîz Der-Üslûb-ı Şehr-Engîz: Şehrengiz türünde kaleme alınan bu eserde İstanbul’un elli güzeli üçer beyitle tasvir edilmiştir. Şair sebeb-i telif kısmında arkadaşlarının kendini ziyarete geldiklerini, işret meclisi kurup şiir ve şehrengizler okuduklarını daha sonra arkadaşlarının İstanbul kadınları hakkında kendisinden bir Şehrengiz yazmasını rica ettiklerini anlatır. Şair, arkadaşlarının ısrarı üzerine adı geçen Şehrengizi kaleme almaya karar verdiğini ifade eder. (Levend 1957: 119-139).

Azîzî’nin şiire olan hâkimiyetinden kaynaklar sitayişle söz etmiştir. Örneğin Âşık Çelebi, şairlik kudreti ile ilgili şu değerlendirmeyi yapmıştır: “Egerçi hırfetde mücelliddür amma san’at-ı şi’rde gayet müceddiddür. Vakı’an Mısr-ı nazmun ‘Azizi’dür. Anunçün mahlası dahı ‘Azīzī’dür” (Kılıç 1994: 586).

Azîzî’nin şiirinin muhtevasında işret ve musiki dikkat çekmektedir. Gazelleri âşıkanedir.

Ersoy, Eren (2012). “XVI. Asır Şairi Azîzî’nin (ö. 1585) Bazı Gazelleri”. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 10 (1):140-161.

Ersen, Ersoy (hzl.)  (2018). Azîzî, Dîvân. İstanbul: Akademi Titiz Yay.

Kayabaşı, Bekir (1996). Kafzade Faizî'nin Zübdetü’l-Eşârı. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi. 

Kılıç, Filiz (1994). Meşâirü'ş-Şuara, İnceleme-Tenkitli Metin. Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Ergün, Sadeddin Nüzhet (ty.). Türk Şairleri. II. İstanbul. 

İsen, Mustafa (1984). “Zagreb Bilimler Akademisindeki El Yazmaları”. Türk Dünyası Araştırmaları. (XXIX): 128-136.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Gelibolulu Âlî, Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Sungurhan Eyduran, Aysun (hzl.). Kınalızâde Hasan Çelebi-Tezkiretü’ş-Şuarâ. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10739,tsmetinbpdf.pdf?0.

Mecmûa-i Eş’âr, Atatürk Kitaplığı Muallim Cevdet Yazmaları. Nr.  O.000103.

Levend, Agâh Sırrı (1958). Türk Edebiyatında Şehrengizler ve Şehrengizlerde İstanbul. İstanbul: Fetih Derneği İstanbul Enstitüsü Yay.

Riyâzî. Riyâzu’ş-Şuarâ. Milli Kütüphane. Nr. 06 Hk 1275. 74b.

Ey harîm-i haremün sahn-ı sarây-ı devlet

 İşigün ehl-i dile cây-ı recâ-yı devlet

Ham-ı zülfün mi yahod safha-i ruhsârunda

 Yazdı hattât-ı ezel dâl-i du’â- yı devlet

Koma sevdâ-yı ser-i zülfini elden o mehün

 Ey gönül var ise başunda hevâ-yı devlet

Âstânında o şâhun olagör derbânı

 Diler isen elüne gire ‘asâ-yı devlet

Hışm idüp şeşperini farkuma urdukca o şâh

 Sanuram kim başuma kondı hümâ-yı devlet

Kişver-i hüsn ü melâhat şehidür yâr meger

 Kanda ‘azm itse çeker kadd-i livâ-yı devlet

Cāme-i fakr ile fahr eyle Azîzî yüri var

 Eyleme ‘âkıl isen meyl-i kabâ-yı devlet

 (Ersoy, Eren (2012). “XVI. Asır Şairi Azîzî’nin (ö. 1585) Bazı Gazelleri”. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 10 (1): 144.)