Madde Detay

1128/1716’da İstanbul’da doğdu. Asıl adı Yahyâ'dır. Seyyid lakabıyla tanındı. Eğitimini babasından ve medrese muhitinden aldı. 1149/1736’da müderris, 1180/1766’da Selânik, 1186/1773’te Şam, 1192/1778’de Mekke, 1199/1785’te de İstanbul kadısı oldu. Sultan III.Selîm’in sevgisini kazanan Tevfîk, 1204/1790’da nakibüleşraf, 1205/13 Mart 1791’de şeyhülislam oldu. Ancak meşihat makamında fazla kalamadı; 13 günlük meşihat süresi sonunda 1205/27 Mart 1791’de İstanbul’da vefat etti. Vefatından sonra Fatih’te Küçükkaraman’da yaptırdığı medresesine defnedildi.

Eserleri şunlardır:

1. Dîvân:  Esad Efendi, Süleymaniye Ktb. 3403, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi T. 5479, Süleymaniye- Ragıp Paşa Kütüphanesi Eski No:296 Yeni No:1596, Bayezîd Devlet Kütüphanesi No:5797'de kayıtlı dört nüshası vardır. Dîvân'da Türkçe 14 kaside, 113 tarih, 10 musammat, 138 gazel, 26 kıta, 10 rubai, 6 muamma ve 1 lügaz; bunun yanında 2 Farsça tarih, 1 Farsça mesnevi, 4 Arapça tarih, 3 Farsça tahmis, 41 Farsça gazel, 1 Farsça kıt'a, 5 Farsça muamma yer almaktadır.

2. Müntehâb: İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmaları H 344'te kayıtlıdır. Bu eserde Câmî, Sâ'ib, Tâlib, Kelîm, Muhteşem, Vâ'iz, Nâbî, Hayretî, Riyâzî, İzzet Paşa, Vahîd, Hâletî gibi şarilerin Osmanlıca, Fasça ve Arapça şiirlerinden seçme beyitler bir araya getirilmiştir.

3. Mecmûa'-i Eş’âr: İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmaları R 827'de kayıtlıdır. Bu eser, III. Selîm'in tahta çıkışı nedeniyle Yahyâ Tevfîk, Ahmed Atâ, Cevdet Efendi, Mehmed Fâî'zî, Bekir Paşa, Sünbülzâde Vehbî gibi şairlerin yazdıkları çeşitli kaside ve tarihlerden oluşmaktadır.

Yahyâ Tevfîk Efendi âlimliği ön planda gelen bir şâirdir. Onun şiirlerinde mana derinliği vardır. O, şiiri estetik kaygıdan ziyâde okuyanı uyarma, okuyucuya yol gösterme amacıyla yazmıştır. Aslında şairlik yönü, hikmet yönünün arkasında kalmış, bu durumu üslubuna da yansıtmıştır. Şiirde belagatı, akıcı üsluba tercih etmiş, şiirsellik, anlamsal boyutun gölgesinde kalmıştır. Şiirlerinde Nâbî etkisi barizdir ancak şair, yeri geldiğinde hikmetli şiirlerin yanında rindane, âşıkâne, dinî ve tasavvufi şiirler de kaleme almıştır.

Akbayır, Nuri (hzl.) (1996). Sicill-i Osmânî. C.5. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 1676. 

Altunsu , Abdulkadir (1972). Osmanlı Şeyhülislâmları. Ankara.

Çiftçi, Ömer (1996). Fatin, Hatimetül-Eş'âr. Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

Erdem, Sadık (hzl.) (1995). Râmîz, Adâb-ı Zurâfâ. Ankara: AKM Yay.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1967). İstanbul.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Oğraş, Rıza (hzl.) (2001). Es'ad Efendi ve Bağçe-i Safa-Endûz’u. Burdur.

Şemseddin Sami (1996). Kâmûsu’l-A'lâm. Ankara: Kaşgar Neşriyat. 1626.

Dîvân

Gazel

Felegün eyleme evzâ'ına rağbet gör geç

Nîk ü bed hâsıl idüp mâye-i 'ibret gör geç

Nazra-i sâniyedür sehm-i kazâ dil-dâre

Eyleyüp hüsnüne bir nazra-i dikkat gör geç

Kahr-ı seyl-âb-ı havâdisden emîn olmazsan

Eyleme cisr-i fenâ üzre ikâmet gör geç

Çünki yok nakş-ı vefâ âyîne-i 'âlemde

Şekl-i dil-hâh ile gösterse de sûret gör geç

Kendüden geçme imiş neş'esi çünkim Tevfîk

Arz olunsa sana sahbâ-yı mahabbet gör geç

(Dîvân-ı Tevfîk. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Nüshası vr. 44b.)