Madde Detay

Son devir sosyolog, iktisatçı ve fikir adamlarından Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, 1901’de Erzurum’un Tortum ilçesine bağlı Çamlıyamaç köyünde dünyaya geldi. Fındıkoğulları ailesine mensuptur. Babası, İstanbul’da eğitim görmüş, farklı yerlerde görev yapmış, dürüstlüğü ve dirayetiyle bilinen Halil Fahri Bey; annesi, Fatma Zehra Hanım’dır (Fındıkoğlu 2010: 17; Timurtaş 1976: 7559).

I. Dünya Savaşı nedeniyle ailenin göç etmek zorunda kalması ve babasının memuriyeti gibi nedenlerle öğrenim hayatını farklı yerlerde sürdürmüş; ilköğrenimini Erzincan ve Hakkâri’de tamamlamış, daha sonra Malatya İdadisi, Kayseri Sultanisi'ne devam etmiştir. Bu dönemden sonra amcasının yanına yerleşmiş, İstanbul Gelenbevi Sultanisi'nde öğrenim görmeye başlamışsa da yaşı büyük öğrencilerin askere alınmasıyla okul kapatılmıştır. Bunun üzerine vilayetler için posta müdürü yetiştiren Posta-Telgraf Mektebi'ne girmiş, 1922’de Galatasaray Postanesi'nde görev yapmaya başlamıştır. Öğrenimine de devam ederek İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nü tamamlamıştır. 1924-1929 yılları arasında Erzurum, Sivas ve Ankara’daki çeşitli liselerde edebiyat, felsefe, içtimaiyat ve Fransızca öğretmenliği yapmıştır (Düzgün 2015: 10-12).

1930’da yurtdışında doktora tahsili için açılan sınavı kazanan Ziyaeddin Fahri, Strazburg Üniversitesi'ne gönderilmiştir. Burada aynı zamanda felsefe lisans programını da tamamlayarak 1936’da Türkiye’ye dönmüş, önce İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde sonra da İktisat Fakültesi'nde görev yapmıştır (Bilgiseven 1987: 9; Düzgün 2010: 12-13). 1958’de ordinaryüs unvanı alan ve yoğun akademik çalışmalarının yanında pek çok farklı kurumda idari işler de yürüten Ziyaeddin Fahri, 6 Haziran 1973 tarihinde emekli olmuştur.

Çok yönlü bir ilim adamı olarak 3000’den fazla akademik çalışmaya imza atan Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu 16 Kasım 1974’te İstanbul’da vefat etmiştir.

Asıl alanı sosyoloji olmasına rağmen hukuki tarih, edebiyat tarihi, halk bilimi ve sosyal bilimlerin hemen bütün alanlarıyla ilgilenmiştir (Düzgün 2015: 16). Ele aldığı konuların sosyolojik boyutlarını ve işlevlerini de inceleyen Fındıkoğlu, toplumun eğitim, iktisat gibi problemlerini sosyal bir ilmî bütünlük çerçevesinde çözümlemeye ve çözmeye gayret etmiştir. Özellikle dil konusunda büyük hassasiyet gösteren Fındıkoğlu, Harf İnkılabından dilin sadeleşmesine, ders kitaplarındaki bozulmalardan dilde tasfiyeciliğe kadar pek çok hususta fikir beyan etmiş; hatta 1948’de “Birinci Dil Kongresi”ni toplayarak pek çok genel ve teorik dil meselesinin ele alınmasına katkı sağlamıştır (Güngör 1991: 189).

1924 yılından itibaren çok önemli olarak gördüğü halkiyat ve harsiyat çalışmalarına eğilmeye başlamış, 1927’de Ankara’da Türk Halk Bilgisi Derneği’ni kurmuştur. Bu dönemde kaleme aldığı Erzurum Şairleri, Bayburtlu Zihni ve Türkiye’de yayımlanan ilk halkiyat rehberi olan Halk Bilgisi Toplayıcılarına Rehber gibi eserleri onun halk bilimi ve edebiyatına verdiği önemi göstermektedir. Ayrıca 1928’de derneğin yayın organı olarak Halk Bilgisi Mecmuası'nı yayımlamıştır (Erkal 1996: 29).

Türkiye’ye döndükten sonra, halk bilimi araştırmaları üzerinde durmaya devam etmiş, İstanbul’a taşıdığı derneğinin yayın organı olarak İhsan Hınçer’le birlikte Türk Folklor Araştırmaları'nı yayımlamıştır. 1980 yılına kadar devam eden dergi halkiyat alanında çok önemli bir kaynak olarak kabul edilmektedir. Kendisinin yayımladığı İş ve Düşünce de aynı minvalde uzun ömürlü ve büyük önem arz eden bir dergi olmuştur (Gökalp 1979: 222).