Madde Detay

Seyyid Mehmed Hâletî, 960/1552 tarihinde Diyarbakır’da doğdu. Mecelle’de müstensih hatası olarak ismi İbrâhîm Hâletî şeklinde yazılmıştır (Tuman 2001: 181). Künyesi Seyyid Mehmed Hâletî Efendi bin Şeyh Ali Sufûtî Efendi bin Şeyh Ahmed Hayâlî Efendi bin Şeyh Seyyid İbrâhîm Gülşenî’dir. İbrahîm Gülşenî’nin soyundan gelmektedir. Mehmed Hâletî’nin babasının annesi Mısır Memlük Sultanı Kansu Gavrî’nin kızı, Sultan Tomanbay’ın eşidir. Yavuz Sultan Selim'in Mısır fethinde Ahmed Hayâli evlenmiş olmalıdır. Mehmed Hâletî, henüz genç iken zahirî ve batinî ilimleri öğrendi ve şiirlerini tanzim etti. İrfan sahiplerinin ve şuara sohbetlerinin müdavimi idi. Babası hayatta iken 989/1581 tarihinde 30 yaşında hayata gözlerini yuman Mehmed Hâleti’nin vefatına, şair Uyûnî şu tarihi yazmıştır:

Çünki bâğ-ı Gülşenî’nün goncesi

Buldı gül-zâr-ı İrem’de ref’eti

Rûh-ı pâki arşa pervâz eyleyüp

İdicek mülk-i bekâya rıhleti

Didi târîhin Uyûnî ağlayup

İrdi bu dem Hakk’a Sultân Hâletî

Tezkire-i Şu’ârâ-yı Âmid’de (1328: 175) Mehmed Hâletî’nin, akrabalarının ve dostlarının divanları ile, devri şairlerinin divanlarını bulup onları derinlemesine inceleyerek bu şiirlere nazireler yazdığı anlatılır.

Ali Emîrî (1328). Tezkire-i Şu’arâ-yı Âmid. Dersaadet: Matbaâ-yı Âmidî.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl) (2001). Mehmet Nail Tuman Tuhfe-i Nâilî. Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Bir subh-dem ki arz-ı cemâl itdi âfitâb

Kıldı tecelli âleme ref’ eyleyüp nikâb

Müstağrak oldı nûr-ı tecellîye kâi’nât

Tâb-ı cemâli kendini gösterdi bî-hicâb

Yüz sürdi âsitânuna buldı şeref tamâm

Dergâhun itdi âlem-i ulvîden intihâb

Şân-ı şerîfüni nice derk eylesün ukûl

Ey sâlik-i mesâlik-i Hak mekremet-me’ab

Ol dem ki kendi hâline ağlardı kâinat

Feryâd iderdi derd ile bu tâk-ı nüh kıbâb

Olmuşdı inkıyâz ile memlû kulûb-ı nâs

İrmişdi hâl gerdiş-i gerdûna inkılâb

Devr-i zamâneye irişmeyüp feyz-i himmetün

Lutfunla döndi öyle ki bu çarh-ı âsiyâb

Ser-çeşme-i velâyet ü şehr-i ulûma bâb

Sultân Alî-i Sufûtî sânî-i bu türâb

(Ali Emîrî (1328). Tezkire-i Şu’arâ-yı Amid. Dersaadet: Matbaâ-yı Amidi. 177).