Madde Detay

Asıl adı Murtaza olan âşık, şiirlerinde de adını mahlas olarak kullanmıştır. H. 1281/M. 1865 yılında Kayseri’ye bağlı Pınarbaşı ilçesinin Büyük Karamanlı köyünde doğmuştur. Fahri Bilge derlemeleri sayesinde haberdar olunan Âşık Murtaza, Afşarların Hallı Uşağı kabilesine mensuptur. Bu kabileye bağlı Dallı Oğulları’ndan Mehmed’in oğludur. Ümmidir. Ailesine ve mesleğine dair kesin bilgiler bulunmamaktadır. Fahri Bilge’ye ait defterde “orta boylu, sarışın, etine dolgun, kır sakallı, hoş sohbet, meclis-ârâ” bir zat olarak tanıtılan Âşık Murtaza, köyünde 25 Kanun-ı Evvel 1332 [7 Ocak 1917]’de vefat etmiştir (Çapraz 2008: 63, 181-182).

Âşık Murtaza’nın Fahri Bilge’ye ait defterde bir adet türkülü-hikâyesi bulunmaktadır (Çapraz 2008: 181-182). Türkülü-hikâyede, bir çeşit yabani ördek olan ‘ankıt’ kuşu konu edilmiştir. Türkülü hikâyede, konar-göçer Türkmen yaşamının da izleri görülmektedir. Ayrıca türkülü-hikâyeye bakarak Âşık Murtaza’nın göçerevli Türkmen yaşamına bağlı olarak sanatını icra ettiğini ve diyar diyar dolaşmış gezgin bir aşiret âşığı olduğu söylenebilir.

Âşık Murtaza’ya ait türkülü-hikâye, 11’li hece ölçüsüyle ve koşma nazım şekliyle tertip edilmiştir. Türkülü-hikâyede Afşarların ağız özelliklerine özgü söyleyişler vardır. Metinden anlaşıldığı kadarıyla Âşık Murtaza, sade, içten ve duygulu bir anlatıma sahiptir.

Çapraz, Erhan (2008). Fahri Bilge Defterleri Işığında Kayseri ve Yöresi Halk Şairleri. Kayseri: Laçin Yay.

Koşma

Ağca Deniz’in kenarında yüksek tutarsın

Ben bilirim sen sılaya katarsın

Göle konmuş garip garip ötersin

Derin mi yuka mı gölünüz ankıt

Beni gördün cigalini düzersin

Çıtbırından bile hile sezersin

Ne deyi böyle yalınız gezersin

Eşinden m(i)’ayrıldın boz kulağ ankıt

Ankıt yumurtada yavru bellersin

Sesi kanarya zilifini yaslarsın

Göle konmuş kanadını ıslarsın

Derin mi yuka mı gölünüz ankıt

Yüreğil Çölünden emendin geldin

Yürüdün yollara bellere kondun

Bahara ne kaldı deyi sual sordun

Dillerin bir kelâm söylesin ankıt

Der Murtaza’m gelir geçersin

Her gölden bir su içersin

Vakit gelir yüksek uçarsın

Daha yolların kar yatıyor ankıt

Çapraz, Erhan (2008). Fahri Bilge Defterleri Işığında Kayseri ve Yöresi Halk Şairleri. Kayseri: Laçin Yay. 181-182.