Madde Detay

Trabzon'da 1235/1819 senesinde doğdu. Asıl adı Ahmed Rızâ'dır. Şiirlerinde Rızâ ve Rızâyî mahlasını kullandı. Hayatı hakkındaki bilgileri bildiğimiz tek eseri olan Manzûme-i Sivastopol adlı eserden öğreniyoruz. Bu esere göre Rızâ, bir süre Gözleve'ye gitmiş, burada birkaç ay ticaret maksadıyla kalmış, Sivastopol'un zaptından sonra Trabzon'a dönmüş, daha sonra da Rusların Kars'ı kuşatmaları ve Müşir Ömer Paşa'nın kumandasındaki Kerç ordusununn Rus kuşatmasını kırmak için Sohum-Kale'ye çıkması sebebiyle yine ticaret amacıyla oraya gitmiştir. Bütün bunlardan Rızâ'nın ticaretle uğraştığını ve bu amaçla orduyu takip ettiğini anlamaktayız. Yine eserinden yola çıkarak Rızâ'nın Kâdirî tarikatına mensup olduğunu ve eserindeki Abdülmecîd'e yazdığı bir manzumeden dolayı da Abdülmecîd döneminde (1839-1861) yaşadığını tespit edebiliyoruz. Şairin bundan sonraki hayatı ve vefat yeri ile vefat tarihi hakkında bilgi yoktur. Ancak Trabzon şehir mezarlığındaki Kadı-zâde Ahmed Efendi'ye ait 1311/1893 tarihli mezar taşında Rızâ mahlasını görmekteyiz. Bu duruma göre Rızâ, bu tarihten sonraki bilmediğimiz bir yılda vefat etmiş olmalıdır (Yüksel 1993: 180-183).

Rızâ'nın bilinen tek eseri Manzûme-i Sivastopol'dur. Eser mesnevi nazım şekliyle yazılmıştır ve 2163 beyitten meydana gelmektedir. Eserde yer yer kaside, gazel vb. başlıklarla başka nazım şekilleriyle yazılmış manzumelere de yer verilmektedir. Eserde 4 gazel, 13 beyitlik bir kaside; 22 beyitlik mesnevi şeklinde bir münâcât, 5 beyitlik bir Hz. Hüseyin mersiyesi, 103 beyitlik bir münâcât-ı İlâhî bulunmaktadır. Eser 1286/1869 senesinde 84 sayfa hâlinde İstanbul'da basılmıştır. Veysel Usta tarafından Latin harfleriyle yayımlanan eserin başında bu eserle ilgili genişçe bir değerlendirme bulunmaktadır. Değerlendirmenin sonunda şu cümleler yer almaktadır: "[ ...] Kırım Harbi gibi bugün bile üzerinde konuşulan bir savaşı ele alarak bütün ayrıntılarıyla işleyen Manzûme-i Sivastopol adlı eserin şairi Ahmed Rızâ'nın ortaya koyduğu bu eserle, dönemin şairleri arasında yer aldığını ifade etmekten zerre kadar kuşku duyulmaması ve eserdeki ifadesiyle dünya durdukça adının "hayr ile yâd" edilmesi gerektiğini söyleyebiliriz" (Albayrak 2010: 83). Eser üzerine ayrıca Necat Birinci tarafından da geniş bir inceleme yayımlanmıştır.

Albayrak, Hüseyin (2010). Trabzonlu Dîvân Edebiyatı Şairleri. İstanbul: Trabzon Belediye Kültür Yay.

Birinci, Necat (1984). "1853-1856 Kırım Savaşını Anlatan Bir Eser: Manzûme-i Sivastopol". Kubbealtı Akademi Mecmuası. Ocak (13): 39-42.

Rızâ (1286). Manzûme-i Sivastopol. İstanbul.

Usta, Veysel (2000). Ahmed Rızâ - Manzûme-i Sivastopol. Ankara.

Yüksel, Murat (1993). Geçmişten Günümüze Trabzon Şairleri. C. I. Trabzon: Yunus Dergisi Yay.

Manzûme-i Sivastopol'un başından bir bölüm:

Elâ yâ eyyühe'l-ihvân-ı dânâ

Elâ yâ eyyühe'l-aşk ehl-i cânâ

Sakın gülzârına bakma fenânın

Bekâ sanma sakın zevkin cihânın

Cihân varı kamu cevr ü cefâdır

Cihâna pâdişâh olsan hebâdır

İşitdigim nice Husrev Nerîmân

Edüp hükmü cihâna sürdü devrân

Son encâmı girüp hâk-i siyâha

Ecel hiç bakmadı mâl ü sipâha

Görünmez şimdi bir nâm u nişânı

Kanı mülkü sarây-ı hânumânı

(Rızâ (1286). Manzûme-i Sivastopol. İstanbul. 2, 80.)