Madde Detay

Sürmelican Kaya, 1959'da Çorum'un Mecitözü ilçesine bağlı Alancı köyünde doğmuştur. İlk adı Yosma olan âşık, 1983 yılında adını Sürmelican olarak değiştirir. Babasının adı Seyit Ali Yener, annesinin adı Gülizar’dır. Çocukluğunu köyde geçiren âşık, 1973 yılında Eşref Kaya ile evlenir ve bu evlilikten beş çocuğu olur. Çorum merkeze yerleşir. Saz çalıp deyiş söylemeye 21 yaşında başlar (Taşlıova 2008: 411). Hayatını etkileyen en önemli olay evlendikten on beş gün sonra eşinin kuma getirmesi olur. Ayrıca evlendikten sonra on yıl anne ve babasını göremez. Bu olaylar onun âşıklığa başlamasında önemli birer etkendir.

Sürmelican Kaya, sanatını icra etme hususunda en büyük desteği ağabeyi Hüseyin Yener'den (Âşık Yener) görmüştür (Turan vd. 2014: 464). Âşık Yener ona ustalık yapmış ve gelenekle ilgili temel bilgileri öğretmiştir. "Hasretlik içimdekileri saza şiire döktü" diyen Sürmelican Kaya'nın ‘80’li yıllarda “Felek” isimli ilk kaseti ağabeyi ve yakınlarının desteğiyle çıkmıştır (Çınar 2008: 96). Şiirlerinden oluşan dört kasetinin adları "Felek", "Sen Neye Geldin", "Niçin İnanmazsın Ey İnsanoğlu" ve "Vefasız Dost"tur. Âşık Sürmelican Şiirleri adlı bir de kitabı bulunmaktadır.

Henüz 21 yaşındayken yaşamı bir anda hareketlenen âşık, halk konserlerinde çalıp söylemeye başlamıştır. Ancak, etkinliklere gidip gelmek bir kadın olarak kolay olmadığından, bu tür gecelere, konserlere katılımı giderek azalmıştır.

Şiirlerinde, içinde yetiştiği Alevi Bektaşi kültürünün izleri yoğun olarak görülür. Pir, Ali, Abdal Musa gibi isimlere şiir kadrosunda sıkça rastlanır. Şiirlerinin konusunu yaşadığı zorluklar, gurbet ve ayrılık oluşturur. Çok sayıda deyişi de vardır. Şiirlerinde hece ölçüsü kullanır, dili akıcıdır, kelime kadrosunda yerel söyleyiş özellikleri görülür. Sürmelican mahlasını kullanan âşık, kendi şiirlerinin yanında usta malı şiirleri de söylemektedir. Âşığın "özellikle uzun hava formundaki eserlerinin açışları, Arif Sağ’ın kullandığı melodi kalıpları ile benzerlik gösterir" (Çınar 2016: 3136).