Madde Detay

Rıza Feyzullahânî, 1360/1981 yılında Hemedan vilayetinin Kebudraheng ilçesinde doğmuştur. Babası, bölgenin tanınmış usta isimlerinden Âşık Mustafa Feyzullahânî’dir. Beş yıl süren ilk eğitimini tamamlamış ve bu süreçte okuma yazma öğrenmiştir. Evli olan sanatçının biri kız, biri erkek olmak üzere iki çocuğu vardır. Âşıklık mesleğinin yanı sıra müzik aletlerinin alım satımıyla da meşgul olmaktadır.

Aile içinde sadece kendisi ve babası değil, kardeşi Davud Feyzullahânî ile oğlu Meysem Feyzullahânî de âşıklık geleneğine ilgi duymaktadır. Her iki ismin özellikle tef icrasında öne çıkması, bu sanatın aile ortamında farklı yönleriyle sürdürüldüğünü göstermektedir. Bu bakımdan Feyzullahânî ailesi, Kebudraheng yöresinde âşıklık kültürünün güçlü taşıyıcılarından biri sayılmaktadır.

Rıza Feyzullahânî’nin âşıklığa yönelişi, 1375/1996 yılında babasının kendisine armağan ettiği bir tar ile somutlaşmıştır. O tarihten sonra babasıyla katıldığı meclislerde onun tar icrasını dikkatle gözlemlemiş, bu icraları taklit ederek saz tekniğini geliştirmiştir. Aynı ortamda meclis adabı ve erkânı ile ilgili davranış kodlarını da zamanla benimsemiştir. Tarın yanı sıra çöğür, setar, tef ve dümbek çalabilmesi, onu çoklu enstrümana hâkim bir icracı hâline getirmektedir.

Âşık Rıza, sanat yolculuğunu yalnızca babasından öğrendikleriyle sınırlamamış, bölgedeki diğer usta âşıklardan da yararlanarak formasyonunu genişletmiştir. Bu çerçevede Âşık Neğd Ali ve Âşık Muhsin Mihrebanî’den tar icrasına dair dersler alarak eksik gördüğü yönlerini geliştirmiştir. Bir süre toylara Âşık Neğd Ali ile katılmış, bu süreçte özellikle makam bilgisi bakımından önemli bir birikim kazanmıştır. Ayrıca Âşık Sohbet ve Âşık Heyder’e ait kasetleri edinerek onların hikâye anlatma tarzını ve şiir repertuvarını öğrenmiş, unutulmaması için bu metinleri defterlerine kaydetmiştir. Dost meclisleri ve toylarda karşılaştığı diğer âşıkları da dikkatle takip ederek mesleki bilgisini sürekli yenileme gayreti içinde olmuştur.

Genç nesillerin geleneğe yönelmesine özel önem veren Âşık Rıza, katıldığı toy meclislerinde kendisine sorulan sorulara, çocukluk yıllarından itibaren bu sanata sevgi duyduğunu, yeterli emek sarf edildiğinde isteyen her çocuğun âşıklık yoluna girebileceğini söyleyerek karşılık vermektedir. Bu bakış açısıyla çırak yetiştirmeye de ayrı bir ehemmiyet atfetmekte, Muhammed Ziyneta ve Seyid Muştevanam isimli iki çırağına öncelikle tar ve makam bilgisini öğretmekte, ardından halk hikâyelerine ait şiirleri ezberleme konusunda yol göstermektedir. Bu tablo, usta-çırak silsilesinin günümüzde de kesintisiz biçimde sürdüğünü ortaya koymaktadır.

Âşık Rıza Feyzullahânî, toylar, sünnet törenleri, dost meclisleri ve resmî etkinliklerde sahneye çıkmaktadır. Tahran, İsfahan, Kum, Kaşan ve Hemedan gibi pek çok şehirde düzenlenen programlarda icrada bulunmuştur. Bu ortamlarda genellikle Rıza tar çalarken babası Âşık Mustafa tef, Ramazan Leşkerî ise balaban icra etmektedir. Geleneksel programlarda halk hikâyelerinin nesir kısımlarını kimi zaman Âşık Rıza kimi zaman da Âşık Mustafa anlatmakta, hikâyeye bağlı türküler ise birlikte okunmaktadır. Bu ortak icra biçimi, hem baba-oğul ilişkisi açısından hem de geleneğin devamlılığı bakımından dikkat çekici bir örnek teşkil etmektedir. Sanatçı, gittikleri toylarda gördükleri ilginin kendilerini mutlu ettiğini, bu teveccühün de geleneğe dair inançlarını güçlendirdiğini ifade etmektedir. Kebudraheng ve Hemedan belediyeleri tarafından hem kendisine hem de babasına verilen teşekkürname ve takdir belgeleri, bu takdirin somut göstergeleridir.

Âşık Rıza; Garip ile Şahsenem, Memmed Beycan Sövdeger, Şah İsmail ve Tufarganlı Abbas ile Gülgez hikâyelerini bütünüyle bilmektedir. Bunun yanında Gergerli Memmed, Heste Kasım, Kerem ile Aslı, Şirin ile Birçek ve Tilim Han gibi halk hikâyelerinin yalnızca bazı manzum bölümlerine hâkimdir. Tar ve çöğürle icra ettiği ezgi kalıpları da oldukça zengindir. Bütün Şikeste, Yarım Şikeste/Mulam Şikeste, Çerrah, Dübeytî, Geraylı, Heşterî, Kebudraheng, Kesme Geraylı, Koba, Nim Koba, Köroğlu, Maran, Mihreban, Rudbar, Tahir Mirza, Yanık Kerem, Yorgun Kerem ve Zergerî sanatçının hâkim olduğu başlıca makamlar arasındadır.