Madde Detay

Nefîsî mahlasını kullanan şairenin asıl adı Amannisâhan’dır. Yarkent’e bağlı bir köyde 929/1522-1523 yılında dünyaya geldi. Babasının adı Mahmud’dur. (Osman vd. 2005: 266-267). Yarkent Hanlığının ikinci hükümdarı olan Abdurreşid Han’ın eşidir (Çelik 2013: 153). 1537 yılında Abdurreşid Han ile evlenen Amannisâhan, 1557 yılına kadar hanlık sarayında edebî ve sanatsal faaliyetlerde bulundu. Amannisâhan, 964/1557 yılında doğum yaparken vefat etti (Osman vd. 2005: 266-267). Onun hakkındaki bilgiler, 1854-1855 yıllarında Molla İsmetulla tarafından yazılan “Tevârîh-i Mûsîkiyyûn” isimli eserde yer almaktadır. Eserde, Melike Amannisa Hanım’ın müzik ilminin on yedinci piri ve devrinin yegâne şairesi olduğu belirtilmektedir. Ayrıca şiirlerini “Divan-ı Nefîsî” isimli eserde topladığı, kızlara nasihat vermek amacıyla “Ahlâk-ı Cemile” isimli eseri kaleme aldığı ve aynı zamanda hattat olduğu yazılmaktadır. “Şuru’l-Kulûb” isimli eseri kaleme aldığı ve Uygur makamlarından “İşret-engiz” isimli makamı da şairenin ortaya koyduğu belirtilir (Osman vd. 2005: 266-267; Çelik 2013: 153; Baytur vd. 1982: 65-67). Nefisî, Kıdırhan gibi dönemin şair ve musikişinasları ile birlikte “Uygur 12 Mukamı”nın düzenlenmesinde önemli bir yere sahiptir. Onun hayatı hakkında, Uygur Türkleri arasında çeşitli efsane ve rivayetler de bulunmaktadır (Osman vd. 2005: 268).

Baytur, Enver, H. Tomur (hzl.) (1982). Tevârîh-i Mûsîkiyyûn. Pekin: Milletler Neşriyatı.

Çelik, Muhammed Bilal (2013). Yarkend Hanlığı’nın Siyasi Tarihi. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yay.

Osman, Ğayretcan, O. İsmail, T. Savut (hzl.) (2005). Uyğurlarnin Kedimki Edebiyati 2. Ürümçi: Şincan Maarip Neşriyatı. 

Osman, Ğeyretcan (2011). Uyğur Kilassik Edebiyatı Tarihi. Ürümçi: Şincan Üniversitesi Neşriyatı.

Utuk, İmincan Ehmidi, Ğ. Osman, M. Mirziehmet, E. Suleyman, H. Abdusalam (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi 2.  Pekin: Milletler Neşriyatı.

Şairenin tarihi kaynaklarda şu iki beyiti yer almaktadır:

Sana yüz şükür Yâ Reb bizge âdîl padişâh kildin

Fekir miskinğe Abdurreşîd Hannı penâh kildin

Nefîsî kiçe kündüz kil duâ Tenri tekdîsige

Ki şâhin hekkide kilmay duâ kattiğ gunâh kildin 

(Utuk, İmincan Ehmidi, Ğ. Osman, M. Mirziehmet, E. Suleyman, H. Abdusalam (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi 2.  Pekin: Milletler Neşriyatı. 494.)