ANDELÎBÎ, Bülbül Hasan

(d. -/16.yy - ö. -/16.yy)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Kastamonu'da doğdu. Dönemin kaynaklarında hayatı hakkında sınırlı bilgiler bulunmaktadır. Doğum ve ölüm tarihleri bilinmemekle birlikte 16. yüzyılda yaşadığı anlaşılmaktadır. Asıl adı Hasan’dır. Hayatının önemli bölümünü İstanbul’da geçirdi. Sultan II. Mehmed tarafından himaye gördüğü kaynaklarda belirtilmektedir. Gelibolulu Âlî, Şehzade Mahmud (1475-1506)’un mâdihlerinden olduğunu söyler. Âşık Çelebi’nin Andelîbî’nin şair Sebzî ile Kanûnî Sultan Süleyman (1494-1566)’ın Beykoz’da avlanması sırasında başlarından geçen bir olayı anlatması şairin Kanûnî döneminde de yaşadığını göstermektedir. Bütün bu bilgilerden hareketle Andelîbî’nin oldukça uzun yaşadığı söylenebilir.

           Zayıf, hafif sakallı biri idi. Islıkla bülbülü taklit edebildiği ve güzel sesi sebebiyle “Bülbül Hasan” diye anılmış yine bu mahareti sebebiyle Andelîbî mahlasını almıştır. Sesinin Davut kadar güzel olduğu konusunda bütün kaynaklar hem fikirdir. İstanbul’da din görevlisi olarak çalışmış, meslektaşları arasında güzel sesle Kur’an okuyuşuyla şöhrete kavuşmuştur. Ses ve ıslıkla bülbülü taklit etmeyi alışkanlık hâline getirdiğinden kendisine çevresi tarafından “Bülbül Hasan” lakabı takılmıştır. Divan şiiriyle de ilgilenmiş olup şiirlerinde “bülbül” anlamına gelen “Andelîbî” mahlasını kullanmıştır. Güzel sesiyle okuduğu şiirler dinleyicilerin kalplerine huzur verirken aynı zamanda bulunduğu meclisleri de coşturmuştur. Andelîbî’nin ormanlık, koruluk ve bahçelik olan Beşiktaş sırtlarında Dâvûdî sesiyle söylediği şarkıları dinleyenlerin mest olduğu, bülbüllerin seslerini kestiği, güllerin yanık sesle dinledikleri nağmelerle hayat bulduğu kaynaklarda abartılarak anlatılmaktadır. Şairin şiirleri teknik olarak çok başarılı bulunmamaktadır. Yaşadığı dönemde bir divan tertip etmemiştir. Şiirlerinden örnekler başta Pervane Bey Mecmuası olmak üzere dönemin şiir mecmualarında yer almaktadır. Şiirlerinin konularını gündelik yaşamdan alan şair, aynı zamanda iyi bir gözlemcidir. Yaşadığı topluma eleştirel bakış açısıyla ayna tutmaya çalışmış, görebildiği sorunları, düzensizlikleri şiirlerinde ironik bir üslupla ele almıştır. Bir iş için evkafa başvurusunun rüşvet vermediği gerekçesiyle sonuçsuz kalması üzerine Latîfî’nin naklettiği aşağıdaki beyit, şairin sosyal sorunlara yaklaşımını ortaya koymaktadır:

Eline zer alıp varsan efendi gel buyur derler

Eger dest-i tehî varsan efendiyi uyur derler

 

Kaynakça

“Andelîbî”. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C.1. İstanbul: Dergâh Yay. 138.

“Andelîbî”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C.1. Ankara: AKM Yay. 398.

Ergun, Sadettin Nüzhet (yty). Türk Şairleri. C.2. İstanbul.

Gelibolulu Mustafa Âli (1861). Künhü’l-Ahbâr. C.5. İstanbul: yy.

İsen, Mustafa (hzl.) (1990). Latifi Tezkiresi. Ankara: KB Yay. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i NâilîDîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutlu, Şemsettin (1958). Eski Türk Hayatı. Ankara: Varlık Yay. 

Kutluk, İbrahim (hzl) (1989). Kınalızade Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şuara. C.2. Ankara: TTK Yay.

Latîfî. (1314). Tezkire-i Latifi. İstanbul: İkdam Matbaası. 

Mehmed Süreyya (1311). Sicill-i Osmanî. C.3. İstanbul: Matbaa-i Amire.

Yazar, İlyas (2005). “Kastamonulu Divan Edebiyatı Şairleri”. II. Kastamonu Kültür Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Kastamonu Valiliği Yay. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İLYAS YAZAR
Yayın Tarihi: 02.10.2014
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Kıt'a

Halka gibi iki gözü kapıda

Her gelenden begim âmed umar

 Etegi altına bakar gelenin

Her kişiyi sanır ki vasla sunar

 Tuhfesiyle gelen olur manzûr

Tuhfesizden veli gözünü yumar

 Lânet etti resûl mürteşiye

Lânet ana ki anı kabûl eyler

(İsen, Mustafa (hzl.) (1990). Latifi Tezkiresi. Ankara: KB Yay. 114.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SOFU-ZÂDE MEHMED TEVFÎK EFENDİd. 1873 - ö. 1960Doğum YeriGörüntüle
2ÇEŞMÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3REŞÎD, Seyyid Mehmed Efendid. ? - ö. 1681Doğum YeriGörüntüle
4SOFU-ZÂDE MEHMED TEVFÎK EFENDİd. 1873 - ö. 1960Doğum YılıGörüntüle
5ÇEŞMÎd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6REŞÎD, Seyyid Mehmed Efendid. ? - ö. 1681Doğum YılıGörüntüle
7SOFU-ZÂDE MEHMED TEVFÎK EFENDİd. 1873 - ö. 1960Ölüm YılıGörüntüle
8ÇEŞMÎd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9REŞÎD, Seyyid Mehmed Efendid. ? - ö. 1681Ölüm YılıGörüntüle
10SOFU-ZÂDE MEHMED TEVFÎK EFENDİd. 1873 - ö. 1960MeslekGörüntüle
11ÇEŞMÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12REŞÎD, Seyyid Mehmed Efendid. ? - ö. 1681MeslekGörüntüle
13SOFU-ZÂDE MEHMED TEVFÎK EFENDİd. 1873 - ö. 1960Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ÇEŞMÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15REŞÎD, Seyyid Mehmed Efendid. ? - ö. 1681Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SOFU-ZÂDE MEHMED TEVFÎK EFENDİd. 1873 - ö. 1960Madde AdıGörüntüle
17ÇEŞMÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18REŞÎD, Seyyid Mehmed Efendid. ? - ö. 1681Madde AdıGörüntüle