ANTAKYALI KASIM ŞEYBANİ

(d. ?/? - ö. 941/1534)
tekke şairi
(Tekke / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Antakyalı Kasım Şeybanî, 15. asrın ikinci yarısı ile 16. asrın ilk yarısı arasında yaşamış bir mutasavvıf şairdir. Cevâhirü’l-Ahbâr adlı eserindeki kendi ifadesine göre künyesi “Kâsım bin eş-Şeyh ‘Îsâ bin İdris bin el-Halîl. El-Vefâ’î tarîkaten, el-Hanefî mezheben, el-Antâkî vatanan, el-Bakrâsî aslen, eş-Şeybânî kabîleten.” şeklindedir. Künye kaydından anlaşılacağı üzere Bakras’ta (Ötençay Belen) doğan Kasım Şeybanî, ömrünün önemli bir kısmını Antakya’da geçirmiştir. Şairin Antakya’daki yaşamına dair fazla bilgi yoktur. İleri yaşlarındayken Bursa’ya göçmüştür. Bursa’ya tam olarak hangi tarihte geldiği bilinmediği gibi burada ne işle meşgul olduğu da meçhuldür (Taş 2017). Bazı yayınlarda Bursa’da noktacılık görevi üstlendiğine dair yorumların yer alması (Akakuş 2011: 66), Kasım Şeybanî ile Edirne’de medfun olan Noktacı Kasım Efendi’nin karıştırılmasından kaynaklanmıştır. Benzer şekilde Halvetiyye tarikatına nispeti ve bu doğrultuda Yiğitbaşı lakaplı Şeyh Ahmed Şemseddin Marmaravî’nin halifelerinden Şeyh Hacı İzzeddin Ali el-Karamanî’den hilafet aldığına yönelik çıkarımlar (Bursalı Mehmed Tahir 1972: 135; Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi 1982: 204)  ise ilgili tarikat silsilesinde yer alan Kasım-ı Larendî ile karıştırılmasından ötürüdür. Halbuki Kasım Şeybanî tarikaten Vefaî olduğunu Cevâhirü’l-Ahbâr’da açıkça ifade etmiştir. Mevcut verilerden mahallî bir tarikat önderi olduğu anlaşılan Kasım Şeybanî, ömrünün son yıllarında Bursa’dan İnegöl’e geçip orada vefat etmiştir. Vefat tarihi bilinmeyen şairin kabri bugün İnegöl’deki Kasım Efendi Camii’nin içinde yer almaktadır (Taş 2017).


Antakyalı Kasım Şeybanî’nin bugün bilinen iki eseri vardır. Bunlardan ilki mensur bir meviza kitabı olan Cevâhirü’l-Ahbâr’dır. Eserin yazımına 1497 yılında Antakya’da başlanıp yaklaşık on yıl sonra Bursa’da son hâli verilmiştir. Eser bütünüyle dinî konulardan müteşekkil 32 ana bölümden oluşmaktadır. Bugün kütüphanelerde ondan fazla nüshası mevcut olan eserin metni yayımlanmamıştır. Ancak eserde yer alan az sayıdaki şiir Abdullah Tataroğlu (2008) tarafından yayımlanmıştır. Recep Akakuş (2011) ise kitap bölümlerinin konularını özetlemiştir. Müellifin bir diğer eseri, manzum-mensur karışık bir kitap olan Nasîhatnâme’dir. 24 bölümden oluşan kitap 1512 yılında Bursa’da yazılmıştır. Eser, Bünyamin Taş (2018) tarafından yayımlanmıştır.


Bilinen iki eserinin dinî-tasavvufî nitelikte birer öğüt kitabı olmasından da anlaşılacağı üzere Kâsım Şeybânî şiir ve edebiyatı bir araç olarak görmektedir. Bu itibarla şiirlerini de büyük bir çoğunlukla öğretici üslupla yazmıştır. Dolayısıyla geniş halk kitlesine ulaşmanın amaçlandığı bu eserlerde sade ve açık bir Türkçe vardır.

Kaynakça


Akakuş, Recep (2011). Tarihsel Kimliği Açısından İnegöl ve Noktacı Kasım Efendi. İstanbul: Bayrak Matbaası.

Bursalı Mehmed Tahir Efendi (1972). Osmanlı Müellifleri C. 1. (hzl. Yavuz, A. Fikri, İ. Özen) İstanbul: Meral Yay.

Taş, Bünyamin (2017). "Antakyalı Kâsım Şeybânî Hayatı, Sanatı ve Eserleri". TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi (11): 103-126.

Taş, Bünyamin (2018). Antakyalı Kâsım Şeybânî ve Nasîhatnâme’si. İstanbul: Kriter Yay.

Tataroğlu, Abdullah (2008). Kâsım Efendi ve Cevâhirü'l-Ahbâr. Bursa: Özcan Ofset.




 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ.DR. BÜNYAMİN TAŞ
Yayın Tarihi: 22.02.2015
Güncelleme Tarihi: 08.01.2022

Eserlerinden Örnekler

Mefâʿîlün/mefâʿîlün/feʿûlün


Güler yüzlüsin ammâ tünd-hûsın

Muʿattırsın dimâga müşk-bûsın


Egilürsin egerçi her yanaya

Ne-y-içün meyl kılmazsın bana ya


Ne seng-dilsin ki âhım kâr kılmaz

Be-hey yâr öydügün agyâr kılmaz


Ne bir gün bir kelâm etdün keremden

Biraz kurtularım gamm u elemden


Irakdan degmedün bir merhabâya

Erişdükce velî bâd-ı sabâya


Ṣarılıp kucuşup hoş görüşürsin

Agız agıza verip soruşursın


Ne bir hercâyîye bu denlü ʿizzet

Yog-ımış sâdıka hayfâ ki kıymet


Tururken rûz u şeb karşunda biz zâr

Nedür bunca taʿalluk ana ey yâr


Egerçi hûb nefesdür kendü hoşdur

Cihân görmiş cihân aralamışdur


Senin kim ʿâşık-ı pür-sûzunam ben

Cihânda câme-i gamdûzunam ben


Degülem seni bir dem eylemiş terk

Kılup hem dâr-ı dilde ʿışkını terk (Taş 2018: 346-347)

 



İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Selâhaddin Ülkümend. 14 Ocak 1911 - ö. 7 Haziran 2003Doğum YeriGörüntüle
2VEHBÎ, Ahmedd. 1793 (?) - ö. 15.10.1851Doğum YeriGörüntüle
3Bedi Gümüşlüd. 1964 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Selâhaddin Ülkümend. 14 Ocak 1911 - ö. 7 Haziran 2003Doğum YılıGörüntüle
5VEHBÎ, Ahmedd. 1793 (?) - ö. 15.10.1851Doğum YılıGörüntüle
6Bedi Gümüşlüd. 1964 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Selâhaddin Ülkümend. 14 Ocak 1911 - ö. 7 Haziran 2003Ölüm YılıGörüntüle
8VEHBÎ, Ahmedd. 1793 (?) - ö. 15.10.1851Ölüm YılıGörüntüle
9Bedi Gümüşlüd. 1964 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10Selâhaddin Ülkümend. 14 Ocak 1911 - ö. 7 Haziran 2003Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11VEHBÎ, Ahmedd. 1793 (?) - ö. 15.10.1851Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Bedi Gümüşlüd. 1964 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Selâhaddin Ülkümend. 14 Ocak 1911 - ö. 7 Haziran 2003Madde AdıGörüntüle
14VEHBÎ, Ahmedd. 1793 (?) - ö. 15.10.1851Madde AdıGörüntüle
15Bedi Gümüşlüd. 1964 - ö. ?Madde AdıGörüntüle