Madde Detay

Mevlevîliğin yayılmasını sağlayan ilk Mevlevî şeyhlerinden Argun Çelebi, Germiyan’da (Kütahya) doğdu. Sâkıb Mustafâ Dede’nin (1283: 59) Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyye’sindeki bilgilere göre, Burhâneddîn İlyâs Paşa’nın oğlu, Germiyanoğlu Sü­leymân Paşa’nın torunudur. Süleymân Paşa, Sultân Veled’in kızıyla evlendiğinden Celâleddîn Argun’a da Çelebi unvanı verilmiştir. Ulu Ârif Çelebi (ö. 719/ 1319-20), Emîr Âlim Çelebi (ö. 739/1338-39) ve Emîr Vâcid Çelebi’den (ö. 742/1341-42) fe­yizlendi. Ahî Evran, Celâleddin Argun’un müridiydi. Ahî Mustafâ ve Ahî Erbasan ad­lı iki fütüvvet şeyhi de kendisine in­tisap etti. Argun Çelebi, Konya’da Şems makamında yedi terkli Şemsî tac giyerek hilâfet aldıktan bir süre sonra Kütahya’da İmâdüddîn Hezâr tarafından yaptırılan mevlevîhânenin ilk postnişini oldu. Uzun süre şeyhlik yaptıktan sonra burada 775/1373-74’te öl­dü ve dergâhın hazîresine defnedildi. Vefatından önce makamını oğlu Burhâneddîn İlyâs Çelebi’ye bıraktı. Sâkıb Mustafâ Dede (1283: 67-68, 68-75); tezkiresine Argun mahlasını kullanan şairin “insân-ı kâmil” kavramını anlattığı kırk beyitlik Türkçe Genc-nâme mesnevîsini almış, Mevlevî âyininin özelliklerini anlattığı İşâretü’l-Beşâre’si ile bir de mensur risâle olan Çihl Kelime-i Tayyibe’sinin olduğunu yazmış, ardından Arapça ve Farsça bazı tasavvufî-ahlâkî sözlerini aktararak tercüme ve şerhetmiştir. Ayrıca Esrâr Dede, Argun’un on sekiz latif ibaresinin toplandığı, ancak adını belirtmediği bir Risâle’sinin varlığından söz etmiştir. Şairin Genc-nâme’sinin tam metni Esrâr Dede Tezkiresi içinde de mevcuttur (Genç 2000: 97-102).

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (Hzl.) (2001). Tuhfe-i Nâilî - Divân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Sâkıb Mustafâ Dede (1283). Sefîne-i Nefîse-i Mevleviyye. C. 1. Mısır.

Genc-nâme’den

Ne gam pür-gerd-i fakr u fâka gösterse birûnından

Ni’am ki olmaya yandum cüdâ bezm-i derûnından

Gehî pîr ü gehî bir nâ-gehî ümmî gehî dânâ

Olup ol gevher-i meclâ görenler didi âmennâ

Belî Gûrâne rû-pûş-ı adîm-i hâk olup hâ’il

Göze göstermeyüp mânend-i İblîs oldılar bâtıl

Ne bilsün neş’e-i sahbâ-yı vaslı merdüm-i mehcûr

Nice âmîziş eyler sırr-ı hoş-sohbet ile rencûr

O kim pîşîn ide nakd-i revânum yok yire isrâf

Ne kâbil devlet-i eşrâf ile ol müflisi eşrâf

Bihamdillah harâb-ı aşk-ı Mevlânâ olup Argûn

Küşâd-ı genc künc-i tenden oldı cânumuz memnûn

Serîr-i ahsenü’t-takvîmün olduk şâh-ı Cem-câhı

Aceb mi eylesek berbâd-hâlet bâr u bengâhı

Şikest-i çarh-ı tedbîrât ile dehlîz-i sûretde

Olup âyîne-dâr-ı şems-i dîn eflâk-i sîretde

Hilâl-i sîne-çâkin itdi ya’nî feyz-i nâ-gâhı

Hilâfet bezmine şem’ ü sa’âdet evcinün mâhı

(Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay. 101.)