BERDARÎ, Ali Doğan

(d. 1928 / ö. 04.08.2007)
?
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Ali Doğan, 1928'te Sivas'ın Kangal ilçesine bağlı Ağcamescit (Şenyurt) köyünde doğmuştur. Şiirlerinde Berdarî mahlasını kullanır. Ailesi çiftçi olan Berdarî, okula gidemediği için tarla işleriyle uğraşarak ailesine yardımcı olur (Ekici vd. 2014: 59). Baba tarafından "Gücükoğulları" lakabı ile bilinen bir aileye mensup olan Ali Doğan, ilk evliliğini 15 yaşında Hatice isimli bir kızla yapar; ancak kızın yaşının kendisinden büyük olması dolayısıyla evlilikleri sadece altı ay sürer (Saçkesen 2003: 34). On altı yaşında ise Elif Hanımla evlenir. 1948'de askerliğini yapmak için Kars'a gider; 1951'de askerliğini tamamlayarak köyüne döner. İlk olarak 1960'da inşaat işi için Silifke'ye giden âşık, altı yıl sonra Sivas'a döner; 1970'de ise İzmir'e göç eder. Doğan, 1971'de Meryem Hanım ile imam nikâhıyla evlenir. İzmir'de inşaat işleriyle uğraşmaya devam eden âşık, sadece bir sene işletebildiği "Ozanlar Kıraathanesi" adıyla bir kahve açar. Âşık Ali Doğan, 4 Ağustos 2007'de vefat etmiştir (Ekici vd. 2014: 59).

Âşıklığa olan ilgisi henüz askere gitmeden başlayan Ali Doğan, askerliği sırasında Kars-Göle'de bulunan kahvehanelerde çeşitli âşıkları ve âşıklık geleneğinin örneklerini dinleme fırsatına erişmiştir. 10 Şubat 1948'de askerliği devam ederken gördüğü rüyasında bade içerek âşık olmuş ve yine rüyasında gördüğü Âşık Sümmanî'den "Berdarî" mahlasını almıştır. Âşık, rüyasında, bilinmedik bir camiye girdiğini, Sümmâni'nin cemaatle birlikte ona namaz kıldırdığını, cemaatin arasında Şenlik, Emrah, Karacaoğlan gibi ünlü âşıkların bulunduğunu, namazdan sonra bir dervişler toplantısı olduğunu ve türkülerin söylendiğini görmüştür. Türkü söyleme sırası kendisine geldiğinde Rahime adlı bir kadın âşığa çay sunar ve usta âşıklar ondan şiir söylemesini ister. Bu rüyada Sümmanî tarafından kendisine "Berdarî" mahlası verildiğini açıklayan Ali Doğan, rüyadan sonra şiir söylemeye başlar. Berdarî, 1951'de köyüne dönerek çeşitli âşıkları dinler ve repertuarını zenginleştirmeye başlar. Köyünde Hayatî ile karşılıklı şiirler söyler; "Emsalî", "Derdiment", "İcazet", "Sanatî" gibi âşıklarla görüşür (Tutu 2008: 105). Kadirî tarikatına mensup olması sebebiyle saz çalmayan; irticalen şiir söyleyen bir âşıktır. Konusu bakımından zenginlik gösteren şiirlerini genel olarak 8 ve 11'li hece ölçüsü ile söylemiştir. Şiirlerinin yanı sıra, repertuarında halk hikâyeleri de mevcuttur. Anlatmış olduğu hikâyelerden bazıları şunlardır: "Latif Şah", "Yaralı Mahmut", "Asuman'la Zeycan" ve "Halık Pehlivan". Repertuarı usta malı türküler bakımından zengin olan Ali Doğan'ın ustası olmamakla beraber, Sümmani'den etkilenmiştir (Ekici vd. 2014: 59).

Kaynakça

Ekici, M., P. Fedakar vd. (2014). İzmir'de Yaşayan Âşıklar Antolojisi. İzmir: İzmir Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Kültür Yay.

Saçkesen, Ahmet (2003). İzmir'de Yaşayan Âşıklardan Derlenen Halk Hikâyeleri Üzerine Bir Araştırma. Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi.

Tutu, Sıtkı Bahadır (2008). "Saz Çalmayan Âşık: Âşık Ali Doğan (Berdarî)". Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi C. VIII. 12: 103-110.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: NÜKTE SEVİM DERDİÇOK
Yayın Tarihi: 01.04.2019
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Vecihi Timuroğlud. 29 Ekim 1927 - ö. 23 Ekim 2014Doğum YeriGörüntüle
2KAYA YALÇINERd. 1901 - ö. 1978Doğum YeriGörüntüle
3FİZAHÎ, Turan Erçakmakd. 1937 - ö. 13.01.1990Doğum YeriGörüntüle
4HALİL, Halil İbrahim Kılıçd. 1928 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Necati Zekeriyad. 11 Kasım 1928 - ö. 10 Haziran 1988Doğum YılıGörüntüle
6İSMAİL/AZERİ, İsmail Cengizd. 1928 - ö. 2017Doğum YılıGörüntüle
7HALİL, Halil İbrahim Kılıçd. 1928 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Necati Zekeriyad. 11 Kasım 1928 - ö. 10 Haziran 1988Ölüm YılıGörüntüle
9İSMAİL/AZERİ, İsmail Cengizd. 1928 - ö. 2017Ölüm YılıGörüntüle
10HALİL, Halil İbrahim Kılıçd. 1928 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Necati Zekeriyad. 11 Kasım 1928 - ö. 10 Haziran 1988Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12İSMAİL/AZERİ, İsmail Cengizd. 1928 - ö. 2017Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13HALİL, Halil İbrahim Kılıçd. 1928 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14Necati Zekeriyad. 11 Kasım 1928 - ö. 10 Haziran 1988Madde AdıGörüntüle
15İSMAİL/AZERİ, İsmail Cengizd. 1928 - ö. 2017Madde AdıGörüntüle